Đếm ngược đến ngày thí điểm giao dịch tài sản số

Những quy trình cuối cùng

Cuối tháng 10 vừa qua, đồng loạt ba doanh nghiệp gồm CTCP Sàn giao dịch tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), CTCP Sàn Giao dịch Tài sản Mã hóa Sacom (SCEX) và CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Techcom (TCEX) thông báo đã hoàn tất công tác thẩm định và được chấp thuận hồ sơ đề xuất an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 từ Cục An ninh mạng, Bộ Công An.

Tiêu chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 là yêu cầu bắt buộc với các sàn giao dịch tài sản số theo quy định tại Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ.

Để đạt được cấp độ này, doanh nghiệp phải chứng minh khả năng chống đỡ các cuộc tấn công mạng phức tạp, có cơ chế sao lưu dữ liệu tức thời và bảo vệ tài sản nhà đầu tư theo mô hình nhiều lớp.

Nói với TheLEADER, ông Ngô Duy Biên, Tổng giám đốc TCEX nhận định: "Trong tài chính số, tốc độ rất quan trọng, nhưng sự an toàn của hệ thống mới là yếu tố sống còn. Việc đạt chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 vừa là minh chứng cho năng lực làm chủ công nghệ, vừa khẳng định cam kết của TCEX ngay từ ngày đầu: lấy bảo mật và tuân thủ pháp luật làm gốc".

Vị tổng giám đốc nhấn mạnh thêm, cấp độ 4 là nền tảng bắt buộc chứ không phải đích đến cuối cùng. Đơn vị này đang tiếp tục nâng cấp hệ thống theo các chuẩn mực quốc tế như ISO 27001, SOC 2 và CCSS, đồng thời triển khai bốn trọng tâm chiến lược gồm bảo vệ tài sản khách hàng, phát triển thanh khoản, đào tạo kiến thức cho nhà đầu tư và nghiên cứu mã hóa tài sản thực.

Thông tin hiển thị trong hình là dữ liệu giả định của TCEX nhằm mục đích minh họa. Sản phẩm hiện đang trong giai đoạn chuẩn bị và chưa vận hành chính thức. Ảnh: TCEX

Đồng quan điểm, đại diện CAEX cho biết: "Chúng tôi tin rằng niềm tin đối với một sàn giao dịch tài sản mã hóa phải bắt đầu từ sự an toàn của hệ thống, khả năng bảo vệ tài sản khách hàng và tính minh bạch trong vận hành. Việc hoàn tất thẩm định an toàn thông tin cấp độ 4 là một cột mốc quan trọng trong hành trình xây dựng CAEX".

Với nguồn vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng đã được góp đủ, cùng sự đồng hành của các đối tác ngoại, CAEX đang tiếp tục hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và năng lực vận hành để sẵn sàng cung cấp dịch vụ ngay khi có quyết định cấp phép.

Tại SCEX, doanh nghiệp này cũng đã hoàn thành việc tăng vốn điều lệ lên mức tối thiểu 10.000 tỷ đồng theo quy định. Hạ tầng của sàn được thiết kế chuyên biệt với mô hình lưu ký tài sản đa tầng, được vận hành bởi đội ngũ nhân sự dày dạn kinh nghiệm từ khối ngân hàng và chứng khoán.

Đại diện SCEX khẳng định: "Chúng tôi xác định 'an toàn và bảo mật' là cam kết không thể thương lượng. Hoàn tất thẩm định cấp độ 4 là minh chứng cho sự đầu tư bài bản của SCEX, để mỗi nhà đầu tư khi tham gia thị trường đều có thể yên tâm về tài sản của mình".

Xét theo quy trình cấp phép thí điểm được Bộ Tài chính ban hành tại Quyết định số 96/QĐ-BTC ngày 20/01/2026, việc hoàn tất thẩm định an toàn thông tin đồng nghĩa doanh nghiệp đã tiến đến những bước cuối cùng trong việc cấp phép thí điểm.

Cụ thể, quy trình cấp phép bắt đầu từ việc doanh nghiệp nộp hồ sơ ở bước một, cơ quan quản lý tiếp nhận hồ sơ tại bước hai, sau đó Bộ Tài chính thẩm tra và công bố danh sách hồ sơ hợp lệ tại bước ba. Đến bước bốn, các đơn vị phải hoàn thiện phương án cơ cấu cổ đông, chứng minh đã góp đủ 10.000 tỷ đồng vốn điều lệ và hoàn thành thẩm định an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 với Bộ Công an.

Sau khi hoàn tất bước này, các sàn chỉ còn chờ bước thứ năm, cũng là bước cuối cùng để Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước xem xét tổng thể hồ sơ trước khi chính thức trao giấy phép hoạt động thí điểm.

Trước đó, cơ quan quản lý xác định được 5 doanh nghiệp có hồ sơ đầy đủ và hợp lệ. Danh sách này bao gồm: VIXEX, CTCP Tài sản số Việt Nam, CAEX, SCEX và TCEX.

CAEX, TCEX và SCEX đã hoàn tất công tác thẩm định và được chấp thuận hồ sơ đề xuất an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 từ Cục An ninh mạng, Bộ Công An. Ảnh: CAEX

Ngày thí điểm sàn tài sản số đang đến gần

Việc liên tiếp ba doanh nghiệp hoàn thành thẩm định kỹ thuật cấp độ 4 cho thấy thời điểm thị trường tài sản số, tài sản mã hóa vận hành thí điểm không còn xa.

Chia sẻ với TheLEADER, đại diện một sàn giao dịch cho biết, đơn vị đang dồn toàn lực hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng với kỳ vọng sẽ được cơ quan quản lý trao giấy phép thí điểm trước khi khép lại năm 2026.

Trong bối cảnh các sàn đều đặt mục tiêu về đích sớm, ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, cơ quan này đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước để rà soát các điều kiện cấp phép theo Nghị quyết số 05.

Ông Hòa nhấn mạnh: "Khi nào chúng ta có sàn sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào tiến độ triển khai của các sàn. Do đó, nếu tính theo thời điểm là từ tháng 5 năm nay thì tháng 5 năm sau là hạn chót cho tất cả các sàn".

Mốc thời gian này dường như muộn hơn so với kỳ vọng ban đầu của Bộ Tài chính. Trước đó, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi từng bày tỏ mong muốn có thể thí điểm thị trường ngay trong quý III/2026, nhằm sớm đưa giao dịch tài sản số vào khuôn khổ quản lý nhằm bảo đảm tính an toàn và minh bạch.

Tuy nhiên, xét trên bình diện của khu vực, tốc độ triển khai của Việt Nam vẫn được đánh giá là nhanh. Tại Indonesia, quá trình đi từ việc xây dựng khuôn khổ pháp lý đến khi sàn giao dịch tài sản mã hóa chính thức mở cửa đã mất khoảng 4 năm. Tại Hồng Kông, lộ trình tương tự cũng kéo dài từ 4 - 5 năm để hoàn thiện đồng bộ hệ thống giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính. Ảnh: Xuân Tiến

Theo ông Hòa, việc triển khai thí điểm thị trường tài sản số tại Việt Nam xuyên suốt là tinh thần thận trọng, khi quy mô thị trường tài sản số, tài sản mã hóa tại Việt Nam đang phát triểnrất nhanh. Dữ liệu từ Chainalysis cho thấy Việt Nam liên tục nằm trong nhóm đầu thế giới về số lượng người dùng và mức độ phổ biến của tài sản số.

Phần lớn người dùng hiện nay là nhóm dân số trẻ tại các đô thị lớn, trong đó riêng khu vực TP.HCM chiếm trên 50% tỷ trọng. Đây là nhóm nhà đầu tư vừa có sự nhạy bén về công nghệ vừa sở hữu nền tảng kiến thức tài chính nhất định.

Quy mô giao dịch ước tính trong năm 2025 đạt khoảng 220 tỷ USD. Con số này cho thấy tiềm năng của thị trường trong nước, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách phải đưa hoạt động giao dịch về các sàn tập trung có sự quản lý của Nhà nước.

Về danh mục tài sản được phép giao dịch, đại diện UBCKNN cho hay, Nghị quyết số 05 giao toàn quyền cho các sàn trong việc lựa chọn loại tài sản số, tài sản mã hóa để niêm yết. Cơ quan quản lý khuyến khích doanh nghiệp ưu tiên các tài sản có tính thanh khoản cao và phổ biến trên thị trường toàn cầu.

Đối với các loại tài sản chưa được niêm yết mà nhà đầu tư cá nhân đang sở hữu, ông khẳng định người dân hoàn toàn có thể chuyển nhượng thông qua các sàn được cấp phép tại Việt Nam. Sau khi thực hiện chuyển nhượng, các sàn có trách nhiệm tổng hợp dữ liệu và báo cáo chi tiết đến các cơ quan chức năng theo đúng quy định.

Hành lang pháp lý dần hoàn thiện

Sự thận trọng của cơ quan quản lý bắt nguồn từ tính chất phức tạp của các mô hình tài chính số. Để chuẩn bị cho ngày thị trường chính thức thí điểm, nhiều văn bản pháp luật từ cơ chế thí điểm, thủ tục cấp phép, kế toán, quản lý thuế đến chế tài xử lý vi phạm đã được ban hành trong thời gian gần đây.

Sau khi có Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP do Chính phủ ban hành ngày 09/9/2025, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC nhằm công bố quy trình cấp phép các sàn tài sản số, đồng thời phân định rõ trách nhiệm thẩm định của Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước.

Tới ngày 04/3/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán cho các sàn tài sản số. Thông tư này quy định chuẩn mực ghi nhận giá trị tài sản số, trích lập dự phòng rủi ro và yêu cầu các sàn phải hạch toán tách biệt giữa tài sản thuộc sở hữu của doanh nghiệp với tài sản ký quỹ của khách hàng.

Tiếp đó, vấn đề nghĩa vụ thuế được hướng dẫn thông qua Thông tư số 32/2026/TT-BTC hướng dẫn thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với các hoạt động kinh doanh, chuyển nhượng tài sản số.

Đến ngày 06/4/2026, Thông tư số 41/2026/TT-BTC tiếp tục được ban hành để hướng dẫn quy trình kê khai, khấu trừ, nộp và quyết toán thuế trên thị trường tài sản số.

Sau đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản số. Nghị định đưa ra các khung hình phạt đối với những hành vi cung cấp dịch vụ không phép, thao túng giá, rửa tiền, không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn bảo mật, hoặc chậm trễ nghĩa vụ báo cáo.

Trong thời gian tới đây, dự kiến sẽ có thêm Thông tư hướng dẫn một số nội dung về chế độ báo cáo và công bố thông tin trên thị trường tài sản mã hóa đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến. Dự thảo tập trung vào việc chuẩn hóa cơ chế báo cáo định kỳ và đột xuất về thanh khoản, tỷ lệ dự trữ tài sản bảo chứng, các giao dịch có dấu hiệu bất thường, cũng như trách nhiệm công khai tình hình tài chính của đơn vị vận hành sàn.