Cải cách thủ tục hành chính: Không để vướng mắc từ Trung ương chuyển xuống cơ sở

Điều quan trọng của cải cách thủ tục hành chính là mức độ thuận lợi thực chất mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong quá trình thực hiện. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)

Chủ động triển khai các nghị quyết và thông tư về cải cách thủ tục hành chính, chỉ sau hơn một năm "tinh gọn," ngành nông nghiệp và môi trường đã cắt giảm được gần 9.000 ngày giải quyết thủ tục hành chính và tiết kiệm khoảng 5.310 tỷ đồng chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Tuy vậy, theo cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội và đại diện cơ quan quản lý, công cuộc cải cách chỉ thực sự thành công khi thủ tục được đơn giản hóa thực chất, phân cấp đi đôi với nâng cao năng lực thực thi, tránh tình trạng chuyển những khó khăn, bất cập từ Trung ương xuống địa phương.

Giảm mạnh thủ tục, doanh nghiệp vẫn gặp nhiều “điểm nghẽn”

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số," thời gian qua, cơ quan này đã quyết liệt thực hiện rà soát, đề xuất phương án và kịp thời xây dựng, trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng về phân quyền, phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Theo bà Trần Thị Nga, chuyên viên cao cấp Vụ Pháp chế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), so với năm 2024, bộ đã cắt giảm 53,39% ngày giải quyết thủ tục hành chính. Tổng số thủ tục hành chính giảm từ 650 xuống còn 555 thủ tục.

Trong giai đoạn 2025-2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường bãi bỏ 108 thủ tục, đơn giản hóa 88 thủ tục và phân cấp, phân quyền 58 thủ tục.

Công tác phân cấp cũng được đẩy mạnh, giúp số thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ giảm từ 267 xuống còn 148 thủ tục, tập trung ở các lĩnh vực như chăn nuôi, thú y, thủy sản, môi trường, địa chất và khoáng sản.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bãi bỏ 13/40 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và thu hẹp phạm vi 3 ngành nghề khác, đạt tỷ lệ cắt giảm 36,25%, vượt yêu cầu của Chính phủ...

Theo bà Nga, việc cắt giảm, đơn giản hóa và phân quyền thủ tục hành chính được thực hiện theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm công khai, minh bạch.

Bà Trần Thị Nga, chuyên viên cao cấp Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (Ảnh: BNNMT)

Tuy vậy, theo cộng đồng doanh nghiệp, thủ tục hành chính trong ngành nông nghiệp và môi trường, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ; cần tục cải cách theo hướng thực chất hơn, bảo đảm các quy định mới đi vào cuộc sống và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chỉ ra thực tế qua khảo sát, tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp trên cả nước, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết qua gần 800 kiến nghị của doanh nghiệp liên quan đến thể chế, thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, VCCI đã tổng hợp 7 nhóm vấn đề lớn, cần tiếp tục được nghiên cứu, tháo gỡ như: Thiếu hướng dẫn thực hiện một số quy định pháp luật; quy định chưa thống nhất giữa các văn bản; yêu cầu pháp lý chưa đi kèm cơ chế thực hiện; chi phí tuân thủ còn cao; thủ tục hành chính cần tiếp tục đơn giản hóa; điều kiện kinh doanh thiếu minh bạch; một số điều kiện quản lý còn cứng nhắc, ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Dương - Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cũng cho biết các thủ tục hành chính trong lĩnh vực này, hiện nay cần tiếp tục được rà soát để đảm bảo tính thống nhất, tránh tình trạng mỗi đơn vị thực hiện một cách khác nhau, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

“Việc phân cấp cho địa phương là cần thiết nhưng không nên chuyển những vướng mắc, khó khăn từ Trung ương xuống cơ sở,” ông Dương nhấn mạnh.

Từ đó, ông Dương đề xuất một số kiến nghị cụ thể như: Bãi bỏ quy định đăng ký kiểm dịch trước vì kiểm dịch là cần thiết nhưng nên thực hiện trực tiếp tại cửa khẩu theo quy định, không cần thêm thủ tục xin phép; bãi bỏ các giấy chứng nhận hành nghề không cần thiết đối với những người đã được đào tạo chuyên môn như kỹ sư chăn nuôi, bác sĩ thú y; rà soát lại quy định chỉ định phòng thí nghiệm, chỉ nên áp dụng với các lĩnh vực có rủi ro cao, còn lại cần mở rộng công nhận các đơn vị đủ tiêu chuẩn để tránh ách tắc và độc quyền.

Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cũng nhấn mạnh cần áp dụng đúng bản chất của quản lý rủi ro, theo đó cơ quan quản lý nên tập trung vào những yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn, môi trường và sức khỏe con người, thay vì can thiệp sâu vào chất lượng sản phẩm - vốn là trách nhiệm của doanh nghiệp và do thị trường quyết định; thống nhất đầu mối quản lý về môi trường để tránh chồng chéo giữa các đơn vị chuyên ngành.

Lấy sự thuận lợi của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cải cách

Từ khía cạnh cơ quan quản lý Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nêu quan điểm rằng thước đo của cải cách không nằm ở việc cắt giảm được bao nhiêu phần trăm thủ tục hành chính hay điều kiện kinh doanh, mà quan trọng hơn là mức độ thuận lợi thực chất mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong quá trình thực hiện.

"Vì vậy, cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, một trong những trọng tâm cải cách sắp tới của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ môi trường," Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp. (Ảnh: BNNMT)

Với tinh thần đó, ông Hiệp cho biết dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào tháng 7/2026 sẽ có nhiều thay đổi căn bản trong phương thức quản lý. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ từng bước chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Nghĩa là Nhà nước sẽ ban hành các bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường để doanh nghiệp thực hiện. “Nếu đáp ứng đúng tiêu chuẩn thì được hoạt động, trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định,” ông Hiệp nói.

Vị Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý trong lĩnh vực môi trường, vấn đề hiện nay không chỉ là phân cấp, phân quyền mà còn là phải đơn giản hóa mạnh mẽ bộ thủ tục hành chính. Dù đã giảm đáng kể số lượng thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ nhưng hồ sơ, giấy tờ trong nhiều thủ tục vẫn còn quá phức tạp, gây tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

“Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là chuyển thủ tục từ bộ xuống địa phương mà quan trọng hơn là phải làm cho hồ sơ đơn giản hơn, giảm tối đa giấy tờ, giảm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp,” ông Hiệp nói.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh quan điểm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường không phải là phân cấp để giảm trách nhiệm của cơ quan Trung ương mà là phân cấp để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy có những lĩnh vực sau khi phân cấp lại phát sinh khó khăn do địa phương thiếu nhân lực hoặc năng lực thực hiện, dẫn đến việc xử lý còn chậm hơn so với khi do bộ thực hiện.

Vì vậy, cùng với phân cấp, cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa quy trình, hồ sơ và phương thức thực hiện thủ tục hành chính. Các quy định phải được thiết kế theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện, giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ. Doanh nghiệp cũng cần có khả năng kê khai trực tuyến, để nhanh chóng biết được nghĩa vụ tài chính, thủ tục cần thực hiện và hoàn thành trong thời gian ngắn thay vì mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần như hiện nay./.