Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai: Từ quyết tâm của Bộ đến thay đổi bắt buộc ở địa phương

Một tuần - cắt giảm không còn là thử nghiệm

Hiện ngành có 630 thủ tục hành chính, trong đó đã phân cấp khoảng 56%. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở con số này, mà ở bước đi ngay sau đó. Chỉ trong đúng một tuần vừa qua, theo chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát và cắt giảm mạnh. Tỷ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của Bộ giảm từ 44% xuống còn 25%. Sau rà soát, Bộ chỉ còn giữ khoảng 160 thủ tục. Đây không phải là quá trình điều chỉnh dần dần, mà là một đợt làm tập trung, làm nhanh, làm đến cùng trong thời gian rất ngắn.

Điểm mấu chốt: giảm quyền trực tiếp để hệ thống vận hành hiệu quả hơn

Trong thực tế vận hành, việc giữ lại thẩm quyền thường gắn với cảm giác kiểm soát. Nhưng khi thẩm quyền tập trung quá nhiều, quy trình dễ kéo dài, phát sinh tầng nấc trung gian.

Việc Bộ chủ động giảm tỷ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền trực tiếp xuống còn 25% tạo ra một thay đổi rõ ràng. Công việc được đưa xuống gần người dân hơn, quy trình buộc phải rút ngắn, và trách nhiệm gắn trực tiếp với cấp thực hiện.

Cải cách lần này không phải là giảm việc ở cấp Bộ, mà là tổ chức lại hệ thống để xử lý công việc hiệu quả hơn.

Cao Bằng không còn lựa chọn đứng ngoài

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa phát biểu kết luận cuộc họp về triển khai cơ sở dữ liệu đất đai.

Từ sự thay đổi ở cấp Bộ, yêu cầu đặt ra cho địa phương là phải điều chỉnh ngay cách làm. Không thể tiếp tục xử lý hồ sơ theo quy trình cũ khi thẩm quyền đã thay đổi. Không thể giữ nguyên các bước trung gian khi thủ tục đã được cắt giảm. Không thể chậm trễ vì chờ hướng dẫn trong khi yêu cầu là chủ động tổ chức thực hiện.

Tại Cao Bằng, nội dung này đã được xác định cụ thể trong cuộc họp ngày 22/4/2026 về cơ sở dữ liệu đất đai. Tỉnh yêu cầu rà soát toàn bộ thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, đối chiếu trước – sau cắt giảm, làm rõ từng nội dung: giảm thời gian, giảm hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết trong quy trình xử lý. Rà soát để thay đổi cách vận hành, không phải để tổng hợp số liệu.

Phải sửa cách làm, không chỉ sửa thủ tục

Một thực tế nổi lên qua rà soát: nhiều điểm nghẽn không nằm ở quy định, mà nằm ở cách tổ chức thực hiện. Có hồ sơ đủ điều kiện nhưng vẫn kéo dài do phải đi qua nhiều bước trung gian. Có việc có thể xử lý ngay nhưng vẫn chậm do quy trình chưa được điều chỉnh theo phân cấp mới.

Vì vậy, tỉnh yêu cầu không để chậm trễ vì các yếu tố hình thức trong khi nhu cầu giải quyết của người dân và doanh nghiệp đã phát sinh rõ ràng. Trọng tâm là rút ngắn đường đi của hồ sơ, không phải kéo dài để bảo đảm đủ bước.

Nếu không gắn với dữ liệu, cải cách sẽ quay lại điểm cũ

Cắt giảm thủ tục là một bước, nhưng nếu dữ liệu không thay đổi, hệ thống sẽ tiếp tục gặp vướng mắc. Thực trạng cho thấy dữ liệu đất đai còn nhiều hạn chế: bản đồ địa chính lạc hậu, sai lệch so với thực tế; biến động đất đai chưa được cập nhật đầy đủ; nhiều thửa đất chưa có dữ liệu hoặc dữ liệu chưa đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”.

Chính trong bối cảnh này, những thông điệp điều hành từ Trung ương không còn mang tính định hướng chung, mà đã đi thẳng vào trọng tâm công việc. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải “làm sạch dữ liệu đất đai từ gốc, làm đến từng thửa đất”, coi đây là điều kiện tiên quyết để cải cách thủ tục đi vào thực chất. Ở góc độ bảo đảm tính pháp lý và an toàn hệ thống, lãnh đạo Bộ Công an cũng đặt vấn đề rất rõ: dữ liệu đất đai phải “đúng, đủ, sạch, sống”, có thể kết nối, đối soát và sử dụng được ngay trong quản lý.

Những yêu cầu này đặt ra một chuẩn rất cao, nhưng cũng rất cụ thể. Không còn khoảng trống cho cách làm dàn trải, làm theo phong trào hoặc chỉ dừng ở mức số hóa hình thức. Trong điều kiện của Cao Bằng, ý nghĩa của việc này càng rõ hơn. Lần đầu tiên, ngành nông nghiệp và môi trường của tỉnh đã tổ chức rà soát, đánh giá tương đối đầy đủ, sát thực trạng cơ sở dữ liệu đất đai. Kết quả cho thấy khối lượng công việc rất lớn, nhưng đồng thời cũng tạo ra một nền tảng quan trọng: biết rõ đang ở đâu, thiếu gì, sai ở đâu.

Đây là bước đi không dễ, nhưng cần thiết. Có số liệu đúng thì mới xác định được nguồn lực, mới xây dựng được lộ trình, và mới lựa chọn được cách làm phù hợp để hoàn thành nhiệm vụ Trung ương giao.

Một yêu cầu đi kèm, mang tính trực tiếp đối với người dân, là phải đẩy nhanh việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Thực tế hiện nay vẫn còn nhiều trường hợp người dân sử dụng đất ổn định nhưng chưa được cấp giấy hoặc chưa được cập nhật đầy đủ vào hệ thống. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn làm cho dữ liệu không phản ánh đúng thực trạng quản lý. Vì vậy, hoàn thiện dữ liệu đất đai không thể tách rời việc nâng tỷ lệ cấp giấy chứng nhận. Hai việc này phải đi cùng nhau, và phải được thực hiện dứt khoát.

Phần việc còn lại

Người dân nộp hồ sơ làm thủ tục đất đai tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Thục Phán.

Đợt cắt giảm thủ tục trong một tuần của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đặt ra một yêu cầu rõ ràng đối với toàn hệ thống. Vấn đề không nằm ở số lượng thủ tục đã giảm, mà nằm ở cách tổ chức thực hiện sau đó.

Với Cao Bằng, điều này thể hiện rất cụ thể: quy trình phải được rút ngắn, trách nhiệm phải được xác định rõ, và dữ liệu phải được hoàn thiện để bảo đảm việc giải quyết thủ tục diễn ra nhanh và chính xác.

Nếu làm đến nơi đến chốn, người dân sẽ thấy ngay sự thay đổi trong từng hồ sơ cụ thể. Nếu không, những gì đã cắt giảm ở cấp Bộ sẽ không chuyển hóa thành kết quả trong thực tế.

Cải cách, vì vậy, không dừng ở quyết định, mà được đo bằng việc người dân có phải đi lại ít hơn hay không, hồ sơ có được giải quyết nhanh hơn hay không.