Cái giá Mỹ và phương Tây phải trả nếu tấn công Iran

Thời gian qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục sử dụng các tài khoản mạng xã hội để đe dọa phát động chiến tranh nhằm vào Iran. Trong hai đăng tải riêng rẽ trên mạng xã hội, Tổng thống Trump cảnh báo Iran rằng trừ phi nước này chấp nhận một thỏa thuận hạt nhân, “cuộc tấn công sắp tới sẽ tệ hại hơn nhiều” và rằng quân đội Mỹ “sẵn sàng, sẵn lòng và có khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mình, với tốc độ và bạo lực nếu cần thiết”.

Tên lửa quân sự của Iran. Ảnh: IRGC.

Nguy cơ chiến tranh cận kề và hệ lụy khôn lường

Tương ứng với tuyên bố của ông Trump là việc quân đội Mỹ triển khai vũ khí khí tài chưa từng có tiền lệ ở Trung Đông, bao gồm động thái điều tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân USS Abraham Lincoln vào vùng biển Arabian và triển khai các khu trục hạm có tên lửa dẫn đường sang Đông Địa Trung Hải và Biển Đỏ. Cũng có tin tức về việc Mỹ đã triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa trong khắp khu vực này phòng khi Iran đáp trả mạnh mẽ.

Chính phủ Iran đã lên tiếng cho biết họ sẵn sàng “đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ” bất cứ cuộc tấn công nào và rằng bất cứ sự gây hấn nào từ phía Mỹ đều sẽ khởi động một “cuộc chiến khu vực”.

Đàm phán đang tiếp diễn giữa Mỹ và Iran với vai trò trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng dù Tehran không muốn lún sâu vào một cuộc đối đầu quân sự, nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu do lập trường cứng rắn và mức độ căng thẳng gia tăng giữa các bên. Một kịch bản đối đầu, nếu xảy ra, có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng khó lường.

Nằm cận kề Iran, Afghanistan là nơi ẩn náu của nhiều phần tử khủng bố, đặc biệt là nhóm “Nhà nước Hồi giáo ở Khorasan (viết tắt là ISK) - một nhánh liên kết của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS)khét tiếng. Liên hợp quốc đã cảnh báo rằng ISK hiện là một mối đe dọa đáng kể trong khu vực và tổ chức này đang gia tăng số lượng thành viên cũng như sức mạnh, ngày càng đủ năng lực hoạt động vượt ra bên ngoài lãnh thổ Afghanistan.

Taliban (lực lượng nắm quyền tại Afghanistan kể từ năm 2021 đến nay) đã thất bại trong nỗ lực đánh bại tổ chức ISK. Thậm chí, tin tức cho hay, ISK đã xâm nhập chính quyền Taliban và ngày càng nhiều thành viên Taliban gia nhập ISK, bị thu hút bởi cách giải thích đạo Hồi theo hướng cực đoan hơn. Chỉ cách đây tầm một năm, chính trị gia kiêm nhà trung gian hòa giải Khalil Haqqani (thuộc phe Taliban) đã bị ISK ám sát ngay giữa ban ngày - sự kiện này cho thấy tình hình đối với Taliban nghiêm trọng đến nhường nào.

Iran có thể là đối thủ của Mỹ nhưng chắc chắn Iran cũng không phải là bạn bè của ISK. Iran là nước có đa số người theo Hồi giáo dòng Shiite, với ý thức hệ đối lập lại dòng Hồi giáo Sunni của ISK. Đã từ lâu, Iran được xem là thành trì ngăn chặn sự mở rộng ISK ra ngoài lãnh thổ Afghanistan.

Quân đội Iran đã ngăn chặn các chiến binh ISK vượt biên giới sang Iran. Họ cũng hợp tác chặt chẽ với các đối tác như Nga, Trung Quốc và Pakistan trong các hoạt động chống khủng bố để đương đầu với ISK và các nhóm khủng bố khác.

Phương Tây quan ngại về cách Iran xử trí lực lượng biểu tình trong nước thời gian qua cũng như việc Iran ủng hộ tổ chức du kích Hồi giáo Hezbollah ở Lebanon và nhóm vũ trang Hồi giáo Hamas ở Gaza. Nhưng nếu Mỹ hủy diệt năng lực quân sự của Iran bằng các cuộc không kích hoặc thậm chí lật đổ chế độ tại đây thông qua một chiến dịch đổ bộ thì điều đó có rủi ro đẩy quốc gia Tây Á nào vào trạng thái hỗn loạn, từ đó vô tình làm suy yếu một đồng minh chủ chốt trong cuộc chiến chống khủng bố ở Trung Đông.

Trong kịch bản xấu đó, lực lượng ISK có thể tràn qua biên giới Afghanistan sang Iran và kết nối với các chi nhánh IS ở Iraq và Syria mà quân đội Iran cho đến nay vẫn đang khống chế được. Một nguy cơ rất lớn và thực tế là Iran khi đó có thể trở thành căn cứ xuất phát cho lực lượng khủng bố Hồi giáo cực đoan, nhất là khi Iran có quy mô diện tích lớn. Như vậy, IS sẽ càng mạnh mẽ hơn và khi ấy, chúng sẽ gây bất ổn cho không chỉ Trung Đông mà còn cả phương Tây.

Vẫn còn đó bài học bi đát

Lịch sử thế giới đã chứng kiến những bài học tương tự. Việc phương Tây do Mỹ đứng đầu tiến đánh Iraq và lật đổ chế độ của Tổng thống Saddam Hussein vào năm 2003 đã đẩy Iraq rơi vào tình trạng xung đột giáo phái, với hàng chục ngàn người địa phương đổ xô gia nhập tổ chức cực đoan IS. Về sau, vào năm 2014, IS đã thiết lập được một vương quốc caliphate rộng lớn vắt qua cả lãnh thổ Iraq và Syria, với cách lý giải cực đoan về luật Hồi giáo Sharia.

Sự trỗi dậy của IS làm đảo lộn trật tự Trung Đông và gây ra nhiều tác động xấu lên toàn cầu. IS đã phạm phải vô số tội ác chống lại dân thường. IS sử dụng phương pháp tuyên truyền, tuyển mộ tinh vi để thu hút hàng ngàn nam nữ gia nhập hàng ngũ của chúng. IS cũng tiến hành một loạt vụ tấn công khủng bố trên khắp lãnh thổ châu Âu, khét tiếng nhất là vụ sát hại 132 người tại sân vận động Stade de France và sảnh hòa nhạc Bataclan ở Paris (Pháp) vào tháng 11/2015.

Cuộc chiến chống IS kéo dài nhiều năm và tốn nhiều sinh mạng. Ngay cả hiện nay, các lực lượng của Mỹ vẫn phải chiến đấu chống lại các chiến binh IS ở Syria và Iraq. IS vẫn tiếp tục tiến hành tấn công khủng bố như là vụ đánh bom ở Thổ Nhĩ Kỳ và vụ thảm sát 140 người tại Moscow (Nga) năm 2024.

Dù Tehran cứng rắn trong ngôn từ, trên thực tế Iran không phải là mối đe dọa quân sự trực tiếp đối với Mỹ. Ngược lại, Iran là yếu tố quan trọng đảm bảo ổn định trong khu vực Trung Đông vốn nhiều bất ổn. Trong khi đó, IS lại dựa vào sự bất ổn để tồn tại và phát triển, giống như ở Syria, Iraq và bây giờ là Afghanistan. Nếu được mở rộng về quy mô và sức mạnh, IS gần như chắc chắn sẽ tiến hành tấn công các lợi ích của chính Mỹ. Nói cách khác, nếu Mỹ loại bỏ chính quyền Iran, họ sẽ tạo khoảng trống cho sự trỗi dậy của một đối thủ khác, đó là IS.

Trung Hiếu/VOV.VN biên dịch