Camcopter S-301: Lời giải mới cho bài toán khắc chế drone cảm từ Shahed của Nga

Chiến tranh bằng máy bay không người lái đã vượt khỏi khuôn khổ so sánh tốc độ hay sức công phá. Trọng tâm hiện nay là khả năng duy trì hoạt động bền bỉ, mức độ tự chủ cao và kiểm soát không phận trong thời gian dài, với chi phí vận hành tối ưu.

Trong bối cảnh đó, tại triển lãm UMEX 2026 ở Abu Dhabi (UAE) tuần trước, hãng Schiebel (Áo) đã chính thức gia nhập cuộc đua phát triển hệ thống bay không người lái (UAS) bằng việc giới thiệu Camcopter S-301. Mẫu UAS này không chỉ thể hiện bước tiến đáng kể về công nghệ, mà còn được đánh giá có tiềm năng trở thành đối trọng hiệu quả trước các dòng drone tấn công tầm xa, điển hình như Shahed.

Nền tảng đã được kiểm chứng

Camcopter S-301 được phát triển dựa trên nền tảng thành công rực rỡ của dòng S-100 trước đó, một trong những mẫu trực thăng không người lái được sử dụng rộng rãi nhất trên toàn cầu cho cả mục đích dân sự và quân sự. Tuy nhiên, theo các thông tin từ Defence Express, S-301 (cùng với biến thể S-101) không chỉ là một bản nâng cấp đơn thuần. Chúng được thiết kế lại một cách chuyên biệt để đáp ứng các yêu cầu khắc nghiệt của những cuộc xung đột cường độ cao, nơi môi trường điện tử bị tranh chấp dữ dội.

Trực thăng không người lái Camcopter S-100 - Ảnh: Schiebel

Báo cáo từ UMEX 2026 của Army Recognition cho thấy những thông số kỹ thuật ấn tượng của "tân binh" này. S-301 sở hữu trọng lượng cất cánh tối đa (MTOW) lên tới 485kg, cho phép nó mang theo tải trọng hữu ích hơn 110kg. Khả năng chịu tải này là yếu tố then chốt, bởi nó cho phép S-301 cùng lúc mang theo cả hệ thống vũ khí sát thương và các cảm biến trinh sát hiện đại.

Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của S-301 là khả năng cất và hạ cánh thẳng đứng (VTOL). Trong bối cảnh chiến trường Ukraine, nơi các sân bay quân sự thường xuyên trở thành mục tiêu của tên lửa hành trình và đường băng bị phá hủy, khả năng vận hành từ các địa điểm dã chiến chật hẹp, từ trên xe tải hoặc thậm chí từ boong tàu nhỏ là một lợi thế chiến thuật vô giá. Sự linh hoạt này cho phép các đơn vị vận hành S-301 liên tục di chuyển, thay đổi vị trí phóng để tránh bị phản pháo, đồng thời triển khai nhanh chóng để đón đầu các đợt tấn công của đối phương.

Khả năng hoạt động bền bỉ lên đến 10 giờ liên tục cùng trần bay 5.500 mét đặt S-301 vào một vị thế lý tưởng cho các nhiệm vụ tuần tra kéo dài. Nó có thể lơ lửng trên không trung tại các khu vực trọng yếu, đóng vai trò như một chốt gác tiền tiêu, sẵn sàng phát hiện và ngăn chặn các mối đe dọa từ xa trước khi chúng kịp tiếp cận các mục tiêu giá trị cao. Hệ thống liên lạc vượt tầm nhìn (Beyond-Line-Of-Sight) đảm bảo rằng ngay cả khi hoạt động sâu trong vùng chiến sự, quyền kiểm soát và dữ liệu tình báo vẫn được duy trì liên tục về sở chỉ huy.

Vũ khí tối tân

Điểm nhấn đáng chú ý nhất của S-301 chính là sự tích hợp tên lửa Thales 70mm FZ275. Đây là loại tên lửa dẫn đường bằng laser bán chủ động (SAL), một lựa chọn vũ khí mang tính chiến lược và kinh tế cao. Trước đây, các dòng Camcopter chủ yếu được biết đến với vai trò tình báo, giám sát và trinh sát (ISR). Việc trang bị vũ khí cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong tư duy thiết kế, được định hình bởi những bài học xương máu từ Ukraine: trinh sát là chưa đủ, cần phải có khả năng tiêu diệt mục tiêu ngay khi phát hiện.

Tên lửa FZ275 LGR - Ảnh: OP

Việc lựa chọn tên lửa dẫn đường bằng laser 70mm thay vì các loại tên lửa chống tăng hạng nặng (như Hellfire) hay tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) là một nước đi đầy toan tính. Các loại drone tấn công như Shahed-136 hay Geran-2 của Nga có đặc điểm là bay chậm, quỹ đạo dễ đoán và quan trọng nhất là giá thành rất rẻ (khoảng 20.000 - 50.000 USD). Việc sử dụng các tên lửa đánh chặn truyền thống như của hệ thống Patriot hay NASAMS (có giá hàng triệu USD mỗi quả) để bắn hạ Shahed là một sự lãng phí khủng khiếp và không bền vững về mặt kinh tế.

Tên lửa FZ275 70mm, với chi phí thấp hơn nhiều và độ chính xác cao nhờ dẫn đường laser, cung cấp một giải pháp "lấy độc trị độc": dùng vũ khí giá rẻ để tiêu diệt mục tiêu giá rẻ. Ukraine hiện đã sử dụng các loại rocket dẫn đường tương tự (như hệ thống APKWS của Mỹ) để đối phó với drone, và việc tích hợp hỏa lực này lên một nền tảng bay tự động như S-301 sẽ nâng cao hiệu quả tác chiến lên một tầm cao mới. S-301 có thể tự mình chiếu laser vào mục tiêu và khai hỏa, hoặc phối hợp với các lực lượng mặt đất để tấn công các mục tiêu được chỉ định, tạo nên một lưới lửa phòng không tầm thấp linh hoạt và chết chóc.

Hệ thống điện tử quân sự

Một tiêu chí then chốt khi đánh giá S-301 là khả năng tồn tại trong môi trường tác chiến điện tử cường độ cao. Chiến trường Ukraine thường được ví như “mồ chôn của drone thương mại”, khi Nga triển khai dày đặc các biện pháp gây nhiễu GPS và cắt đứt liên kết vô tuyến. Trong điều kiện này, phần lớn drone dân sự hoặc bán quân sự chỉ có thể hoạt động trong thời gian rất ngắn trước khi bị vô hiệu hóa.

Cận cảnh Camcopter S-301 tại triển lãm UMEX 2026 ở Abu Dhabi - Ảnh: Schiebel

Theo nhà sản xuất Schiebel, S-301 được phát triển theo chuẩn quân sự, với mức độ tự chủ cao ngay trong hệ thống điều khiển. Tổ hợp điện tử hàng không cho phép máy bay tự động cất cánh, hạ cánh, bay theo lộ trình định sẵn và đặc biệt là điều chỉnh nhiệm vụ ngay khi đang hoạt động trên không. Trường hợp mất liên lạc do bị gây nhiễu, cơ chế tự động quay về căn cứ sẽ được kích hoạt, giảm nguy cơ phương tiện rơi vào tay đối phương.

Bên cạnh đó, thiết kế tải trọng mô-đun mang lại cho S-301 sự linh hoạt đáng kể. Tùy cấu hình nhiệm vụ, nền tảng này có thể mang cảm biến quang điện - hồng ngoại để phát hiện mục tiêu nhiệt, radar khẩu độ tổng hợp nhằm trinh sát địa hình trong điều kiện thời tiết xấu, hoặc các thiết bị tác chiến điện tử phục vụ tự vệ. Nhờ đó, S-301 có thể đảm nhiệm linh hoạt vai trò trinh sát, hỗ trợ tấn công, thậm chí kết hợp nhiều nhiệm vụ trong cùng một lần xuất kích.

Bài toán đánh chặn trong thực tế

Dù được đánh giá cao về công nghệ và tính linh hoạt, khả năng sử dụng S-301 như một nền tảng đánh chặn chuyên dụng đối với drone tự sát Shahed vẫn gây tranh luận trong giới phân tích quân sự. Điểm mấu chốt nằm ở yếu tố tốc độ. Các dòng Shahed thường duy trì vận tốc hành trình khoảng 180km/h và có thể tăng tốc khi bổ nhào vào mục tiêu, trong khi các phiên bản Camcopter trước đây vốn không nổi bật về khả năng bay nhanh.

Trong trường hợp S-301 không được cải thiện đáng kể về động cơ và thiết kế khí động học, việc truy đuổi mục tiêu từ phía sau sẽ gặp nhiều hạn chế. Khi đó, phương án tác chiến khả thi hơn là phục kích: triển khai S-301 tại các tuyến bay dự kiến của đối phương, chờ mục tiêu tiếp cận rồi mới tiến hành đánh chặn. Chiến thuật này đặt ra yêu cầu cao đối với hệ thống radar cảnh báo sớm và năng lực chỉ huy - kiểm soát, nhằm bảo đảm phương tiện được điều động đúng vị trí và đúng thời điểm.

Ngoài ra, việc sử dụng trực thăng không người lái làm nền tảng phóng vũ khí cũng nảy sinh thách thức riêng. Dù các công nghệ ổn định và dẫn bắn đã đạt nhiều tiến bộ, việc khóa và tiêu diệt một mục tiêu nhỏ, di chuyển nhanh trong điều kiện gió mạnh và rung lắc vẫn là bài toán kỹ thuật phức tạp. Do đó, hiệu quả thực tế của S-301 trong vai trò đánh chặn chỉ có thể được xác định rõ ràng khi hệ thống này bước vào giai đoạn thử nghiệm tác chiến và triển khai thực tế.

Hoàng Vũ