Camera quét khuôn mặt khắp London tìm tội phạm, gây lo ngại giám sát đại trà

Du khách, người mua sắm và nhân viên văn phòng trên một con phố nhộn nhịp ở London (thủ đô Anh) trong ngày làm việc bình thường bất ngờ trở thành đối tượng của cuộc kiểm tra danh tính kỹ thuật số, khi các camera quét khuôn mặt họ để đối chiếu với danh sách theo dõi của cảnh sát.

Chiến dịch này là ví dụ cho công nghệ mà Sở Cảnh sát Thủ đô London cho rằng đang thay đổi hoạt động thực thi pháp luật, giúp cảnh sát bắt giữ khoảng 2.500 người bị truy nã kể từ đầu năm 2024, gồm cả các nghi phạm bị cáo buộc phạm tội bạo lực và tình dục.

Tuy nhiên, những nhà phê bình cho rằng công nghệ nhận diện khuôn mặt trực tiếp làm suy yếu nguyên tắc “suy đoán vô tội” của luật pháp Anh, vì xem mọi người đi đường đều là nghi phạm tiềm năng.

Vụ kiện do các nhà vận động vì quyền tự do dân sự cùng một nhân viên cộng đồng từng bị nhận diện nhầm khởi xướng, đã thất bại vào tháng trước, mở đường cho việc sử dụng rộng rãi hơn công nghệ này.

Tại khu Victoria ở trung tâm London vào ngày thứ Hai gần đây, hầu như không ai tỏ ra lo ngại trước các camera tạm thời, xe cảnh sát và những tấm biển thông báo rằng hệ thống nhận diện khuôn mặt trực tiếp đang hoạt động.

Chỉ khoảng một giờ sau, hệ thống đã gửi cảnh báo tới một sĩ quan trong xe điều khiển vì phát hiện một trường hợp có khả năng trùng khớp với dữ liệu theo dõi. Các cảnh sát địa phương sau đó tiếp cận một người đàn ông, hỏi vài câu rồi để ông rời đi. Cảnh sát cho biết cảnh báo đó liên quan đến các hạn chế do tòa án áp đặt, chứ không phải lệnh bắt giữ.

Hoạt động nhận dạng khuôn mặt trực tiếp của Cảnh sát Thủ đô London. Ảnh: Reuters

Khoảng 30 phút sau xuất hiện cảnh báo thứ hai. Một người đàn ông mặc áo hoodie xám, đội mũ bóng chày màu đen và đi giày thể thao màu xanh tỏ ra bất ngờ khi bị hai cảnh sát chặn lại trên vỉa hè. Ông bị còng tay và đứng chờ bên đường cho tới khi xe cảnh sát tới đưa đi tạm giam.

Cảnh sát bắt giữ một người sau khi nhận được cảnh báo từ hoạt động nhận diện khuôn mặt trực tiếp của Cảnh sát Thủ đô London. Ảnh: Reuters

Cảnh sát ca ngợi camera nhận diện khuôn mặt trực tiếp là công nghệ “mang tính đột phá”

Lindsey Chiswick, Giám đốc Sở Cảnh sát London và là người phụ trách quốc gia về nhận diện khuôn mặt trực tiếp, cho biết tác động của công nghệ này là “mang tính đột phá” với hoạt động trị an ở thủ đô Anh, giúp cảnh sát nhận diện các nghi phạm bị cáo buộc phạm tội cướp, hiếp dâm và siết cổ.

Phát biểu tại chiến dịch ở Victoria, bà Lindsey Chiswick dẫn chứng vụ việc gần đây liên quan đến một kẻ ấu dâm đã bị kết án, bị phát hiện khi đang đi bộ trên phố và nắm tay bé gái 8 tuổi.

“Hắn không bao giờ nên được ở một mình với bé gái như vậy. Hệ quả là hắn hiện đã quay trở lại nhà tù”, Lindsey Chiswick nhấn mạnh.

Theo Sở Cảnh sát London, chiến dịch tại Victoria và một chiến dịch đồng thời ở khu Tottenham, phía bắc London, đã dẫn tới 6 vụ bắt giữ liên quan các hành vi như đe dọa giết người, vi phạm lệnh tòa án và tàng trữ dao gấp.

Cảnh sát chờ đợi bên cạnh máy quay phim như một phần hoạt động nhận diện khuôn mặt trực tiếp của Cảnh sát London. Ảnh: Reuters

Anh từ lâu đã là một trong những quốc gia sử dụng camera giám sát công cộng (CCTV) nhiều nhất thế giới. Người dân ở London có thể bị ghi hình hàng trăm lần mỗi ngày khi di chuyển trong thành phố.

Hiện nay, Anh cũng là một trong những quốc gia châu Âu đi đầu về triển khai công nghệ nhận diện khuôn mặt trực tiếp cho hoạt động trị an, với Sở Cảnh sát London đóng vai trò tiên phong.

Công nghệ này chuyển đổi khuôn mặt thành dữ liệu sinh trắc học rồi so sánh với danh sách theo dõi gồm khoảng 17.000 người, chủ yếu được tổng hợp từ ảnh lưu hồ sơ của cảnh sát. Ảnh được lấy từ camera giám sát không đủ chính xác để sử dụng.

“Đó chỉ là sự đối chiếu rất ngắn giữa hai mẫu sinh trắc học, sau đó dữ liệu sẽ bị xóa vĩnh viễn”, Lindsey Chiswick nói.

Bà cho biết trong hơn 3 triệu khuôn mặt được quét trong 12 tháng tính đến tháng 9/2025, hệ thống chỉ tạo ra 10 cảnh báo sai và tất cả đều được cảnh sát xác định là không chính xác.

“Chưa từng có vụ bắt giữ nào dựa trên cảnh báo sai”, Lindsey Chiswick nói.

“Quốc gia của những nghi phạm”

Các tổ chức bảo vệ quyền tự do dân sự cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở độ chính xác của công nghệ, mà còn ở nguyên tắc pháp lý. Theo họ, công nghệ này cho phép cảnh sát quét và kiểm tra một lượng lớn người dân mà không cần có nghi ngờ cụ thể với từng cá nhân.

Big Brother Watch, tổ chức vận động chống lại việc sử dụng nhận diện khuôn mặt, cảnh báo điều này có thể khiến việc giám sát đại trà tại nơi công cộng dần trở thành chuyện bình thường.

Công nghệ nhận diện khuôn mặt trực tiếp đã được triển khai tại một cuộc tuần hành chống nhập cư ở trung tâm London cuối tuần trước. Đây là lần đầu tiên công nghệ này được triển khai trong một cuộc tuần hành, làm dấy lên chỉ trích từ các tổ chức dân quyền và ban tổ chức biểu tình.

Big Brother Watch cho rằng việc kiểm tra danh tính sinh trắc học không nên trở thành điều kiện để người dân được thực hiện quyền tự do ngôn luận.

“Cảnh sát hiện đã thử nghiệm tích hợp nhận diện khuôn mặt trực tiếp vào camera giám sát và đáng báo động là lần đầu tiên triển khai công nghệ giám sát kiểu Orwell (chính quyền theo dõi người dân quá mức - PV) tại một cuộc biểu tình”, Jasleen Chaggar, phụ trách pháp lý và chính sách cấp cao của Big Brother Watch, bình luận.

“Chúng ta đang đối mặt nguy cơ trở thành một quốc gia của những nghi phạm, bị theo dõi ngay từ lúc bước ra khỏi cửa nhà, kéo theo những hệ quả sâu rộng với quyền riêng tư, tự do ngôn luận và quyền tự do hội họp”, bà nói thêm.

Sở Cảnh sát London cho biết nhận được thông tin tình báo cho thấy có thể tồn tại mối đe dọa với an toàn công cộng từ một người tham gia biểu tình. Cảnh sát nói thêm rằng công nghệ nhận diện khuôn mặt được triển khai tại các điểm tiếp cận đoàn tuần hành chứ không phải trên chính tuyến đường biểu tình.

Tháng trước, một thẩm phán của Tòa án Tối cao Anh đã bác đơn kiện do Big Brother Watch đệ trình, đồng thời kết luận việc sử dụng công nghệ này là hợp pháp. Chính phủ Anh đang xây dựng một khung pháp lý mới để quản lý công nghệ nhận diện khuôn mặt.

Lindsey Chiswick cho biết Sở Cảnh sát London đã chứng minh có thể vận hành công nghệ có trách nhiệm và nhận được sự ủng hộ của công chúng.

“Người dân muốn tội phạm trên đường phố của họ bị bắt giữ. Họ muốn những kẻ bị truy nã hoặc mất tích trong thời gian dài, đôi khi hoạt động dưới danh tính giả, quay trở lại nhà tù. Khoảng 80% người dân trong các khảo sát hằng quý ủng hộ việc chúng tôi sử dụng công nghệ này tại London. Đó là tỷ lệ rất cao”, bà chia sẻ với Reuters.