Căn bệnh có tiên lượng nguy hiểm hơn cả ung thư đang ngày càng trẻ hóa

Tại Hội nghị Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Chợ Rẫy lần thứ 6 diễn ra ngày 13/9, bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết bệnh lý tim mạch đang là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới với gần 19 triệu ca mỗi năm. Tại Việt Nam, khoảng 3/4 trong số 200.000 ca tử vong do tim mạch xuất phát từ bệnh mạch vành. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng sự thay đổi lối sống là những nguyên nhân chính thúc đẩy sự gia tăng này.

Suy tim có tiên lượng nguy hiểm hơn cả ung thư

Nhấn mạnh về mức độ nguy hiểm của bệnh, bác sĩ chuyên khoa II Trần Quang Khánh, khoa Can thiệp Tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), cho biết suy tim là hậu quả cuối cùng của những biến cố tim mạch và bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh cơ tim hay bệnh thận mạn.

Tuy nhiên, cộng đồng vẫn chưa nhận thức đúng mức về sự tàn phá của căn bệnh này. Thực tế lâm sàng cho thấy tỷ lệ người bệnh suy tim tử vong trong 5 năm đầu tiên có thể lên tới khoảng 50%. Con số này vượt qua nhiều bệnh ung thư nguy hiểm hiện nay.

Dù tiên lượng xấu, phần lớn người bệnh lại chỉ đến khám và nhập viện ở giai đoạn rất muộn, khi tổn thương tim đã tiến triển nặng.

"Việc phát hiện trễ trở thành cản trở lớn nhất trong nỗ lực tối ưu hóa điều trị, làm tăng số lần nhập viện và tạo gánh nặng y tế khổng lồ cho gia đình lẫn xã hội", bác sĩ Khánh nói.

Không chỉ nguy hiểm về tiên lượng, suy tim còn ghi nhận sự gia tăng đột biến về số lượng bệnh nhân. Theo thống kê tại Bệnh viện Chợ Rẫy, tỷ lệ người bệnh đến khám ngoại trú tổng thể tăng trung bình khoảng 7% mỗi năm. Tuy nhiên, riêng nhóm bệnh nhân suy tim tái khám tại trung tâm lại tăng tới 15% mỗi năm, tức tốc độ gia tăng gần gấp đôi so với các bệnh lý khác.

Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy phát biểu tại hội nghị. Ảnh: BVCC.

Song song với sự gia tăng về lượng, độ tuổi mắc các bệnh lý tim mạch dẫn đến suy tim đang trẻ hóa ở mức báo động. Nếu như trước đây các bệnh mạch vành, suy tim thường xuất hiện ở người cao tuổi, thì hiện nay y học ghi nhận nhiều trường hợp mắc bệnh khi chưa tròn 30 tuổi, thậm chí có những bệnh nhân mới ở độ tuổi 20.

Tình trạng trẻ hóa này xuất phát từ thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh, áp lực cuộc sống đô thị và việc lơ là kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm.

"Kẻ tiếp tay" âm thầm

Một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy tim nhưng thường bị xem nhẹ là bệnh tăng huyết áp. Bác sĩ chuyên khoa II Lý Văn Chiêu, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy, phân tích rằng tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng rầm rộ ngoài một số ít trường hợp nhức đầu hoặc chóng mặt khi huyết áp tăng quá cao.

Phần lớn người bệnh chỉ lo ngại tăng huyết áp gây tai biến mạch máu não mà không biết rằng nếu huyết áp không được kiểm soát tốt và kéo dài, suy tim là biến chứng chắc chắn sẽ xảy ra.

Bên cạnh đó, thái độ điều trị của người bệnh cũng là một mắt xích yếu. Để kiểm soát tăng huyết áp cũng như ngăn ngừa suy tim, việc điều trị phải kết hợp giữa thay đổi lối sống và sử dụng thuốc.

Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân có thói quen tự ý bỏ thuốc hoặc không tuân thủ phác đồ khi thấy huyết áp tạm thời ổn định. Việc gián đoạn điều trị này là nguyên nhân chính khiến bệnh tiến triển nhanh sang giai đoạn suy tim không thể đảo ngược.

Các bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy can thiệp tim mạch cho bệnh nhân. Ảnh: BVCC.

Ngoài tăng huyết áp, nhóm có nguy cơ cao chuyển sang suy tim còn bao gồm những người mắc bệnh đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì hoặc người cao tuổi mang nhiều bệnh nền phối hợp.

Trước thực trạng bệnh lý gia tăng và trẻ hóa, quan điểm y khoa trong điều trị tim mạch đã có bước chuyển dịch căn bản. Từ chỗ chỉ can thiệp khi bệnh nhân đã có triệu chứng, hiện nay các bác sĩ chú trọng vào phát hiện sớm, phân tầng nguy cơ và cá thể hóa phác đồ điều trị cho từng người.

Đi cùng xu hướng này là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ y tế. Dù vậy, các bác sĩ khẳng định công nghệ hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế việc phòng ngừa chủ động. Suy tim hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu được phát hiện từ giai đoạn chưa có biểu hiện lâm sàng.

Quy trình tầm soát phát hiện sớm suy tim hiện nay rất thuận tiện và không phức tạp

Phân tầng nguy cơ: Bác sĩ sử dụng bảng điểm chuyên khoa để đánh giá tỷ lệ nguy cơ mắc bệnh tim mạch của người bệnh trong 10 đến 30 năm tới dựa trên các yếu tố như huyết áp, đường huyết, chức năng thận và chỉ số cân nặng.
Thực hiện cận lâm sàng: Chỉ định các phương pháp dễ thực hiện như siêu âm tim, đo điện tim hoặc xét nghiệm các chỉ dấu sinh học (biomarkers) liên quan đến suy tim.

Đối với người Việt Nam nói chung, thói quen chỉ đi khám khi triệu chứng đã "không thể chịu nổi" cần phải được thay đổi.

Khám sức khỏe định kỳ hàng năm và chủ động tầm soát sớm ở nhóm người có yếu tố nguy cơ là chìa khóa duy nhất để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, giúp cải thiện tiên lượng sống, giảm tỷ lệ tử vong và hạ thấp nguy cơ nhập viện vì suy tim.