Cần cảnh báo sớm trước khi phạt nguội để người dân không lặp lại lỗi giao thông nhiều lần

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) lần này có nhiều điểm mới đáng chú ý, trong đó mức phạt được đề xuất tăng cao hơn nhằm hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính răn đe. Qua nghiên cứu dự thảo luật, ông quan tâm nhất điều gì?

Xử phạt nghiêm minh là cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng không phải là xử phạt được nhiều hơn, mà phải làm cho hành vi vi phạm ít đi, xã hội an toàn hơn và người dân tự giác chấp hành pháp luật hơn.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt

Tôi muốn trao đổi ba vấn đề. Thứ nhất, cần phân biệt rõ lỗi cố ý và vô ý, đồng thời bảo đảm tính nghiêm minh, không tạo cơ chế dễ bị lợi dụng để né tránh trách nhiệm.

Thứ hai, phải bổ sung trách nhiệm cảnh báo sớm khi phát hiện vi phạm bằng camera, thiết bị kỹ thuật và hệ thống phân tích dữ liệu.

Thứ ba, dữ liệu xử phạt phải được sử dụng để kiểm tra ngược lại trách nhiệm tổ chức giao thông và chất lượng hạ tầng.

Tại sao không tận dụng công nghệ để cảnh báo sớm?

Ông đề nghị phân biệt lỗi cố ý và vô ý. Trong giao thông, sự phân biệt này cần thể hiện thế nào để vừa công bằng, vừa không làm giảm tính nghiêm minh?

Điều 2 của dự thảo đã bổ sung khái niệm cố ý và vô ý vi phạm hành chính. Đây là bước hoàn thiện cần thiết. Nhưng điều quan trọng hơn là việc phân biệt lỗi được thể hiện thế nào trong nguyên tắc lựa chọn và áp dụng chế tài.

Tôi lấy ví dụ, một người cố tình vượt đèn đỏ, đi ngược chiều hoặc lặp lại hành vi nguy hiểm sau khi đã được xử lý thì cần bị xử phạt nghiêm. Không thể lấy lý do vô ý, thiếu hiểu biết hoặc đường đông để giảm nhẹ trách nhiệm một cách tùy tiện.

Nhưng cũng cần phân biệt trường hợp người dân lần đầu mắc lỗi ít nghiêm trọng do thiếu chú ý, nhầm lẫn trong điều kiện tổ chức giao thông phức tạp, chưa gây hậu quả và có thái độ hợp tác, khắc phục. Hai trường hợp này không nên được nhìn nhận hoàn toàn giống nhau về mục tiêu giáo dục và phòng ngừa.

Tôi đề nghị hoàn thiện Điều 3 về nguyên tắc xử phạt, làm rõ yêu cầu xem xét hình thức lỗi, tính chất, mức độ nguy hiểm, hậu quả và những tình tiết liên quan khi quyết định chế tài.

Vì sao ông đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm cảnh báo sớm khi phát hiện vi phạm qua camera trong dự thảo luật lần này?

Dự thảo nêu nhiều quy định về điều kiện đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm nhưng cần làm rõ thêm nghĩa vụ: cơ quan nhà nước phải có trách nhiệm thông báo sớm để người dân biết và chủ động chấm dứt hành vi vi phạm, chứ không chỉ lưu dữ liệu để xử phạt về sau.

Đại biểu Quốc hội đề xuất cảnh báo sớm giúp người dân kịp thời sửa sai. Ảnh: Đình Hiếu

Tôi nêu một tình huống giả định: Một người thường xuyên đi qua một nút giao, liên tục mắc cùng một lỗi. Camera ghi nhận nhiều lượt nhưng người đó chưa được thông báo. Đến khi nhận thông báo chính thức thì đã phát sinh hàng chục, thậm chí hàng trăm lượt ghi nhận.

Nếu hệ thống có thể ghi nhận vi phạm liên tục, tại sao không tận dụng công nghệ để cảnh báo sớm, giúp người dân kịp thời sửa hành vi.

Pháp luật chuyên ngành đã có quy trình thông báo vi phạm được phát hiện qua thiết bị kỹ thuật, vì vậy, cần thiết kế thêm cơ chế cảnh báo phòng ngừa, có trách nhiệm và thời hạn rõ ràng.

Đề nghị nghiên cứu thời hạn cảnh báo không quá 3 ngày làm việc 

Cụ thể, ông đề xuất thời hạn cảnh báo ra sao? Cảnh báo sơ bộ này khác gì với thông báo theo thủ tục xử phạt?

Tôi đề nghị bổ sung vào Điều 19 nguyên tắc: Cơ quan quản lý hệ thống phát hiện vi phạm có trách nhiệm tổ chức kiểm tra sơ bộ dữ liệu, xác định thông tin liên hệ hợp pháp và chủ động gửi cảnh báo về dấu hiệu vi phạm trong thời hạn luật định. Việc gửi và kết quả gửi phải được ghi nhận trên hệ thống để kiểm tra, giám sát.

Với các hệ thống camera tự động đã đủ điều kiện kết nối và xác thực, đề nghị nghiên cứu thời hạn cảnh báo sơ bộ không quá 3 ngày làm việc kể từ khi hoàn thành kiểm tra sơ bộ và xác định được kênh liên hệ hợp lệ.

Cảnh báo sơ bộ phải thể hiện được thời gian, địa điểm, dấu hiệu hành vi và cách truy cập thông tin để kiểm tra, phản hồi. Cảnh báo không phải quyết định xử phạt, không thay thế thông báo hợp lệ theo thủ tục xử phạt và không tự làm phát sinh thời hạn giải trình.

Khi chỉ xác định được chủ phương tiện mà chưa xác định được người điều khiển, không được mặc nhiên kết luận chủ phương tiện là người thực hiện hành vi vi phạm.

Tôi đề nghị luật xác lập nghĩa vụ theo dõi những trường hợp cùng một hành vi được ghi nhận lặp lại nhiều lần trước khi cảnh báo đầu tiên được gửi thành công.

Cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra nguyên nhân, xem xét đầy đủ các tình tiết và bảo đảm xử phạt từng hành vi đúng quy định; không tự động gộp các lỗi thành một, nhưng cũng không được bỏ qua trách nhiệm chậm thông báo hoặc sai sót dữ liệu.

Từ 3 nhóm vấn đề trên, những nội dung nào cần được xác định ngay trong luật, thưa ông?

Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện ba nhóm quy định.

Một là, cá thể hóa chế tài theo tính chất, mức độ, lỗi và hậu quả; nghiên cứu biện pháp giáo dục thay thế trong phạm vi hẹp, có điều kiện rõ ràng, không làm suy giảm tính răn đe.

Hai là, bổ sung trách nhiệm cảnh báo sớm khi xử phạt bằng công nghệ, với đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn, khả năng kiểm tra và cơ chế xử lý sai sót minh bạch.

Ba là, sử dụng dữ liệu vi phạm để đánh giá hiệu quả tổ chức giao thông, xác định trách nhiệm của cơ quan quản lý và cải thiện điều kiện tuân thủ pháp luật.