Cần sớm cải tạo Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa đã hoạt động được gần 20 năm. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Không gian lưu giữ văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa được xây dựng từ năm 2003, đưa vào hoạt động năm 2009. Ban đầu, bảo tàng được đầu tư chủ yếu phục vụ nghiên cứu khoa học liên quan các đợt khai quật khảo cổ về văn hóa Sa Huỳnh trên vùng đất Duy Xuyên - Trà Kiệu trong thập niên 80, 90 và những năm 2000.

Nhiều di vật của văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa và quần thể Kinh đô Trà Kiệu được tập hợp về đây để lưu giữ, bảo quản và trưng bày.

Ông Nguyễn Văn Thọ, Trưởng phòng Bảo tồn - Bảo tàng (Ban Quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn), phụ trách quản lý Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa, nhấn mạnh vai trò quan trọng của không gian văn hóa này với những bộ sưu tập tiêu biểu về văn hóa Sa Huỳnh và Chămpa trên dải đất phía nam sông Thu Bồn.

Mộ chum cổ của văn hóa Sa Huỳnh đang được bảo quản, lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Mộ chum cổ của văn hóa Sa Huỳnh đang được bảo quản, lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Mộ chum cổ của văn hóa Sa Huỳnh đang được bảo quản, lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Bộ sưu tập mộ chum cổ của văn hóa Sa Huỳnh. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Trong đó có bộ sưu tập mộ chum Sa Huỳnh cùng đồ tùy táng, khuyên tai hai đầu thú, khuyên tai ba mấu, sản phẩm gốm sành và nhiều di vật, cổ vật thuộc quần thể Kinh đô Trà Kiệu…

Cùng với đó là vị trí đặc biệt khi nằm cạnh không gian Di tích cấp quốc gia thành cổ Trà Kiệu (Simhapura), thuộc phía Đông của “thung lũng thần linh” Mỹ Sơn và trên cung đường kết nối giữa Hội An - Trà Kiệu - Mỹ Sơn và khu vực Nông Sơn.

Nơi đây là cầu nối giữa hai nền văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa, kết nối Trà Kiệu với Thánh địa Mỹ Sơn, tạo nên một dòng chảy di sản liền mạch trong toàn bộ quần thể. Đây là bảo tàng đầu tiên ở Việt Nam nhấn mạnh đến hai nền văn hóa này, sở hữu đầy đủ các bộ sưu tập hiện vật để xây dựng những câu chuyện kết nối di sản.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng

Nhìn nhận hiện trạng của bảo tàng sau gần 20 năm hoạt động, ông Thọ cho hay không gian thiết kế của bảo tàng đến nay không còn đáp ứng tốt công tác bảo quản và trưng bày.

Cụ thể, hệ thống âm thanh chưa ổn định khi đông khách; ánh sáng chưa làm nổi bật vẻ đẹp hiện vật. Điều kiện bảo quản, tủ trưng bày và kiểm soát môi trường còn hạn chế; thiếu phương tiện kỹ thuật, công nghệ hiện đại, chưa diễn giải đa chiều để tăng trải nghiệm cho công chúng cũng như chưa hình thành tuyến câu chuyện xuyên suốt…

Không gian trưng bày của Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa tại tầng 2. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Đáng chú ý, kiến trúc bảo tàng, đặc biệt là phần mái bị nứt nẻ, thấm dột trong mùa mưa, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác bảo quản và trưng bày hiện vật.

Khuôn viên bảo tàng cũng đã xuống cấp, nơi đỗ xe hạn chế, cảnh quan mặt trước chưa đủ sức hấp dẫn du khách dù nằm ở vị trí đắc địa trên cung đường di sản - văn hóa - du lịch.

Nhiều hạng mục của bảo tàng đã xuống cấp. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

Nhiều hạng mục bên trong bảo tàng đã xuống cấp. Ảnh: XUÂN SƠN - XUÂN DŨNG

[VIDEO] - Hiện trạng xuống cấp của Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa sau nhiều năm hoạt động:

Kết nối cung đường di sản Hội An - Trà Kiệu - Mỹ Sơn

Mới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất dự án cải tạo, nâng cấp Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa với tổng mức đầu tư gần 100 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2029.

Dự án hướng đến khắc phục tình trạng xuống cấp, đồng thời đổi mới không gian và nội dung trưng bày, nâng cao điều kiện bảo quản, nghiên cứu và giới thiệu di sản.

Phối cảnh Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa theo đề xuất cải tạo, nâng cấp của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng.

Theo phương án đề xuất, dự án sẽ sửa chữa các hạng mục xuống cấp, bổ sung khối nhà chức năng 2 tầng rộng khoảng 1.074m²; tổ chức lại khuôn viên với sân vườn, không gian trưng bày ngoài trời, mô phỏng hố khai quật và tuyến đi bộ.

Tuyến tham quan và nội dung trưng bày được nghiên cứu theo chủ đề “Dòng chảy văn hóa - Dòng chảy lịch sử”, lấy lưu vực sông Thu Bồn làm trục diễn giải, chuyển từ cách trưng bày chủ yếu hiện vật trong tủ kính sang kể chuyện bằng hiện vật và không gian.

Nội dung trưng bày sẽ dẫn dắt công chúng từ thế giới mộ chum Sa Huỳnh, quá trình chuyển tiếp Sa Huỳnh - Chămpa đến không gian Trà Kiệu, kết hợp hiện vật gốc với hình ảnh, đồ họa, ánh sáng, trình chiếu và mô hình. Không gian trưng bày tích hợp công nghệ 3D, mapping, bản đồ, dòng thời gian và các hình thức tương tác; bổ sung khu vực giáo dục di sản, nghiên cứu, hoạt động cộng đồng.

“Nếu nơi đây được nâng cấp, đầu tư bài bản thì sẽ là một điểm đến hấp dẫn. Hy vọng, dự án sẽ sớm được thành phố Đà Nẵng đầu tư cải tạo để đưa vào hoạt động trong thời gian tới, trở thành điểm đến thu hút du khách và là mắt xích kết nối di sản Trà Kiệu với Mỹ Sơn”, ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết.

Cùng ý kiến, ông Nguyễn Văn Thọ, Trưởng phòng Bảo tồn - Bảo tàng, Ban Quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho hay, bên cạnh công tác trùng tu, nâng cấp Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa, cần thực hiện thêm nhiều giải pháp thu hút khách du lịch.

“Cần thiết có những tour/tuyến kết nối Hội An - Trà Kiệu - Mỹ Sơn cùng những địa phương lân cận, trong đó Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa sẽ là một phần trong hành trình của du khách. Bên cạnh đó, công tác truyền thông, quảng bá cũng cần được đẩy mạnh để du khách biết đến nhiều hơn về không gian văn hóa này”, ông Thọ chia sẻ.

Học sinh tham quan, tìm hiểu về bộ sưu tập mộ chum Sa Huỳnh. Ảnh: Bảo tàng cung cấp

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa đã trở thành thiết chế bảo tàng chuyên đề của thành phố Đà Nẵng. Vị thế mới của bảo tàng đặt ra yêu cầu khai thác tốt hơn những giá trị đang có, từ điều kiện bảo quản, thiết bị trưng bày đến không gian phục vụ công chúng.

Do đó, cần sớm đầu tư cải tạo, nâng cấp để bảo tàng đáp ứng tốt hơn yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản, cũng như góp phần phát triển du lịch tại khu vực.

[VIDEO] - Đề xuất phát triển bảo tàng gắn với du lịch văn hóa: