Can thiệp sớm và đào tạo thực chiến: Cách thế giới giải cứu thế hệ '3 không'

Sự tồn tại của khoảng 1,6 triệu thanh niên “3 không” - không việc làm, không học tập, không đào tạo, đang đặt ra bài toán lãng phí nguồn nhân lực ngay trong giai đoạn kinh tế cần bứt phá. Để hỗ trợ lao động trẻ chuyển tiếp thành công và hòa nhập bền vững với thị trường lao động, các chuyên gia cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ từ đào tạo kỹ năng sát thực tiễn, kết nối cung - cầu việc làm đến những chính sách hỗ trợ xuyên suốt, tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế…

Ảnh minh họa: Thu Hằng.

Ảnh minh họa: Thu Hằng.

Khi Việt Nam hướng tới các mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng trong giai đoạn mới, nguồn nhân lực chất lượng trở thành nền tảng quan trọng để duy trì đà phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ lao động trẻ lại đang đứng ngoài thị trường việc làm. Họ là những thanh niên “3 không” - không có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo (NEET), với khoảng 1,6 triệu người trong quý 3/2026, theo dữ liệu của Cục Thống kê.

HỖ TRỢ TẠO VIỆC LÀM, PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG

Theo bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam, thanh niên đang bước vào thị trường lao động vào đúng giai đoạn mọi thứ thay đổi rất nhanh. Công nghệ mới, các ngành nghề chuyển dịch và những cách làm việc mới đang mở ra nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra những khó khăn với không ít bạn trẻ khi bước vào thị trường lao động.

Để quá trình chuyển tiếp từ nhà trường đến việc làm diễn ra thuận lợi hơn, thanh niên cần được trang bị những kỹ năng phù hợp, được tư vấn hướng nghiệp, có cơ hội trải nghiệm thực tế tại nơi làm việc và tiếp cận những công việc thỏa đáng. Những trải nghiệm trong những năm đầu đi làm sẽ định hình kỹ năng, sự tự tin và triển vọng nghề nghiệp của người trẻ trong nhiều năm sau đó.

Còn PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, nêu thực tế hiện nay có nhiều ngành đào tạo không phù hợp với thị trường lao động. Nhu cầu thị trường cần nhân lực lĩnh vực này nhưng nhà trường lại đào tạo ngành nghề khác, dẫn đến nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học không có việc làm. Vì vậy, Nhà nước cần rà soát, dự báo nhu cầu thị trường lao động trong thời gian tới cần nhân lực ngành nghề gì để các trường đào tạo cho phù hợp.

Để tăng cường hỗ trợ thanh niên tiếp cận học tập, đào tạo và việc làm, từng bước giảm tình trạng NEET, Bộ Nội vụ cho biết sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ tạo việc làm, phát triển kỹ năng nghề, dịch vụ việc làm và bảo hiểm thất nghiệp.

Đồng thời, hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động, cơ sở dữ liệu về người lao động và vận hành hiệu quả Sàn giao dịch việc làm quốc gia. Các tổ chức dịch vụ việc làm tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm cho thanh niên, nhất là người mới tốt nghiệp, chưa có kinh nghiệm làm việc.

Bộ Nội vụ cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong hỗ trợ thanh niên chuyển tiếp từ nhà trường sang thị trường lao động; ưu tiên thanh niên nông thôn, phụ nữ trẻ, thanh niên dân tộc thiểu số và thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.

Đặc biệt, cần quan tâm tháo gỡ khó khăn về chi phí học tập, đi lại, chăm sóc gia đình và khả năng tiếp cận dịch vụ. Khuyến khích doanh nghiệp tiếp nhận thực tập, đào tạo tại nơi làm việc và tuyển dụng thanh niên, gắn với bảo đảm tiền lương, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

CÁC NƯỚC GIẢI QUYẾT TÌNH TRẠNG THANH NIÊN "3 KHÔNG" THẾ NÀO?

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Trang, Giám đốc Thương hiệu Manpower, Manpower Việt Nam, cho biết rất nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang tìm giải pháp để giải quyết tình trạng thanh niên NEET.

Bà Trang cũng dẫn những về những ví dụ điển hình đã đang được triển khai mà Việt Nam có thể tham khảo. Chẳng hạn, tại Liên minh Châu Âu (EU), các chương trình hiệu quả thường mang tính dài hạn, hỗ trợ xuyên suốt thay vì đào tạo một lần, thường tập trung vào việc tuyển chọn và đánh giá nhu cầu cá nhân, chuẩn bị trước khi tham gia (kỹ năng, tâm lý, ngôn ngữ), hỗ trợ trong quá trình học tập hoặc làm việc, và theo dõi sau chương trình để quay lại học tập hoặc việc làm.

Các chương trình/hoạt động nổi bật như Erasmus - chương trình được thực hiện từ 1987 đến nay, với nhiều hoạt động đa dạng, trong đó có cho phép sinh viên du học hoặc thực tập tại một quốc gia châu Âu khác từ 2 - 12 tháng trong mỗi bậc học.

Chương trình European Solidarity Corps (ESC) là chương trình tạo cơ hội cho thanh niên tham gia các hoạt động tình nguyện và dự án cộng đồng, qua đó tích lũy kinh nghiệm, phát triển kỹ năng và tăng cường sự tự tin.

Sáng kiến ALMA (Aim, Learn, Master, Achieve) dành riêng cho thanh niên NEET dễ bị tổn thương, kết hợp đào tạo, trải nghiệm làm việc ở nước ngoài và hỗ trợ tái hòa nhập sau khi trở về.

Tư vấn, giới thiệu việc làm cho lao động trẻ. Ảnh: Thu Hằng.

Tư vấn, giới thiệu việc làm cho lao động trẻ. Ảnh: Thu Hằng.

Tại Hàn Quốc, nước này cũng triển khai nhiều chính sách hỗ trợ thanh niên gặp khó khăn trong quá trình gia nhập thị trường lao động, đặc biệt là nhóm “swieosseum” - những người trẻ cho biết bản thân đang trong trạng thái nghỉ ngơi, không làm việc và không tích cực tìm kiếm việc làm.

Nổi bật là Chương trình “Youth New Deal” (khởi động tháng 4/2026) đào tạo chuyên môn, phát triển kỹ năng, hỗ trợ thanh niên tìm việc làm và khôi phục động lực làm việc.

Chương trình ra đời trong bối cảnh Hàn Quốc ghi nhận tỷ lệ có việc làm ở người trẻ giảm mạnh, chỉ còn mức 43,5% trong quý 1/2026; 1,7 triệu người độ tuổi 15-39 thất nghiệp. Lý do chính đến từ sự phát triển nhanh chóng của AI, mức độ cạnh tranh trong tìm việc tăng cao, và yêu cầu kỹ năng của nhà tuyển dụng ngày càng lớn.

Chương trình nhằm tạo “xuất phát điểm mới” cho khoảng 100.000 thanh niên qua ba hướng. Thứ nhất, về nâng cấp kỹ năng: Đào tạo nhằm rút ngắn khoảng cách kỹ năng của người lao động trong các lĩnh vực có nhu cầu cao như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, robot, tài chính…

Thứ hai, về trải nghiệm: Tạo việc làm ngắn hạn cho thanh niên tại các cơ quan công lập và doanh nghiệp, mở rộng chương trình thực tập trong khu vực công, đồng thời cung cấp khoản trợ cấp hỗ trợ tìm việc làm trị giá 600.000 KRW mỗi tháng (trong tối đa 6 tháng) cho những người thiếu kinh nghiệm làm việc.

Thứ ba, về phục hồi và an sinh: Các ưu đãi tài chính dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm thúc đẩy nhu cầu tuyển dụng, bao gồm các khoản trợ cấp cho việc tuyển dụng lao động trẻ đến từ các khu vực ngoài thủ đô.

Tại Anh, chính sách hỗ trợ thanh niên NEET được triển khai kết hợp tạo cơ hội việc làm với phòng ngừa nguy cơ rời bỏ hệ thống giáo dục. Trọng tâm là việc tạo việc làm có trả lương, hỗ trợ phát triển kỹ năng và kinh nghiệm thực tế.

Đồng thời, phát hiện sớm học sinh có nguy cơ trở thành NEET để tư vấn, định hướng và hỗ trợ phù hợp. Duy trì kết nối với hệ thống giáo dục, đào tạo thông qua các cơ chế hỗ trợ chuyển tiếp sau tuổi 16. Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia đào tạo và mở rộng cơ hội việc làm cho thanh niên.

Chương trình nổi bật như Jobs Guarantee (bảo đảm việc làm) được Chính phủ Anh triển khai thí điểm từ tháng 8/2026, dành cho thanh niên 18 - 24 tuổi, đang nhận trợ cấp thất nghiệp hàng tháng, và đã tìm việc liên tục suốt 18 tháng (thất nghiệp dài hạn).

Nhóm đầu tiên bắt đầu làm việc tháng 8/2026, tại các vùng có tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao: Birmingham và Solihull, East Midlands, Greater Manchester, Hertfordshire và Essex, Central và East Scotland, South East và South West Wales.

Công việc được ghép theo kỹ năng của từng người. Chương trình tài trợ việc làm tối đa 25 giờ/tuần trong 6 tháng, kèm hỗ trợ phát triển kỹ năng và khắc phục rào cản việc làm, với mục tiêu tạo hơn 90.000 vị trí được hỗ trợ đến năm 2029.

Nhật Dương

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/can-thiep-som-va-dao-tao-thuc-chien-cach-the-gioi-giai-cuu-the-he-3-khong.htm