Cần Thơ phát triển thủy lợi, đê điều tạo 'lá chắn' bảo vệ dân sinh và sản xuất

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét đến vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang đối mặt với nhiều thách thức như triều cường gây ngập úng đô thị, sạt lở bờ sông, sạt lở bờ biển, hạn hán và xâm nhập mặn. Trước thực tế đó, những năm qua, thành phố đã tập trung nguồn lực đầu tư, củng cố hệ thống thủy lợi, đê điều, xem đây là giải pháp nền tảng nhằm bảo vệ đời sống, sản xuất của người dân và tạo dư địa phát triển bền vững cho đô thị trung tâm vùng.

Chủ động quản lý, điều hành trước thiên tai phức tạp

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, mạng lưới công trình thủy lợi của TP có quy mô lớn và phân bố rộng. Toàn thành phố hiện quản lý hệ thống kênh rạch dài 12.881 km, đường bờ biển dài 72 km; 667,8 km đê bao; 889 cống; 292 trạm bơm điện và 1 hồ chứa nước.

Hệ thống công trình này vừa phục vụ tưới, tiêu cho sản xuất nông nghiệp, vừa đảm nhiệm chức năng phòng, chống thiên tai, kiểm soát ngập, hạn, mặn; đồng thời phục vụ giao thông thủy, giao thông nông thôn và phát triển đô thị. Quy mô lớn đặt ra yêu cầu cao trong công tác quản lý, vận hành, song cũng là nền tảng để thành phố chủ động ứng phó với các diễn biến bất lợi của thời tiết.

Năm 2025, thành phố ghi nhận 121 đợt sạt lở bờ sông, 76 đợt mưa lớn kéo dài kèm dông lốc và 13 đợt xâm nhập mặn. Đỉnh triều cường lịch sử ngày 6-11 đưa mực nước tại trạm Cần Thơ lên 2,35 m, vượt báo động III 0,35 m.

Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết trước tình hình diễn biến thiên tai ngày càng phức tạp, khó lường trước như hiện nay, Sở đã chỉ đạo Chi cục Thủy lợi TP tổ chức trực ban phòng, chống thiên tai, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị, các xã, phường để nắm bắt kịp thời tình hình thiên tai, thống kê thiệt hại, chủ động báo cáo cho Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, UBND TP để có phương án chỉ đạo, hỗ trợ người dân, nhất là các trường hợp bị ảnh hưởng về nhà cửa.

Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cùng Chi cục thủy lợi TP kiểm tra, khảo sát các công trình thủy lợi

Chi cục Thủy lợi TP kịp thời gia cố các vị trí xung yếu để bảo vệ đời sống và tài sản người dân

Đối với các khu vực đê bao phục vụ trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, lực lượng chức năng được huy động khắc phục kịp thời để đảm bảo điều kiện sản xuất. Theo đó, Từ nguồn Quỹ phòng, chống thiên tai, thành phố đã hỗ trợ 937 triệu đồng cho các hộ dân bị thiệt hại tại các khu vực Trung Hưng, Long Phú, Thạnh Phú, Thạnh Hòa, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống.

Bên cạnh đó, Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ theo chức năng nhiệm vụ được giao tổ chức theo dõi sát diễn biến mưa, triều cường, xâm nhập mặn để thực hiện quản lý, vận hành hệ thống cống, đê bao. Việc vận hành hệ thống cống, đê bao theo kế hoạch đồng thời cũng được điều chỉnh linh hoạt theo từng thời điểm đã góp phần giảm áp lực ngập tại nhiều khu dân cư và vùng sản xuất, hạn chế mức thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Đầu tư công trình thủy lợi bảo vệ sản xuất và dân sinh

Cùng với công tác quản lý, điều hành, TP Cần Thơ tập trung triển khai nhiều công trình thủy lợi cấp bách. Tiêu biểu là công trình kè chống sạt lở khẩn cấp kênh Cái Sắn, đoạn từ giáp ranh tỉnh An Giang đến kênh Đường Xuồng, hoàn thành vượt tiến độ vào tháng 9-2025, kịp thời bảo vệ nhà ở, đất sản xuất và hạ tầng giao thông khu vực.

Tại khu vực kênh Cái Sắn – nơi từng xảy ra sạt lở nghiêm trọng, nhiều hộ dân cho biết cuộc sống đã ổn định hơn. Một người dân sinh sống lâu năm ven kênh chia sẻ, trước đây mỗi mùa mưa, triều lên là lo đất sạt xuống sông, nhà cửa nứt nẻ, việc đi lại và sản xuất gặp nhiều khó khăn.

“Từ khi có kè, bờ kênh vững hơn, nước lên xuống có kiểm soát, không còn cảnh thấp thỏm mỗi khi mưa lớn. Gia đình tôi và bà con xung quanh yên tâm sinh sống, làm ăn hơn trước.” người dân này nói.

Bên cạnh đó, nhiều hạng mục nạo vét kênh mương, gia cố đê bao, sửa chữa cống, trạm bơm được triển khai đồng bộ, góp phần chủ động kiểm soát điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất trên địa bàn.

Về lâu dài, thành phố đã chỉ đạo rà soát, quy hoạch hệ thống đê, kênh, cống kiểm soát triều cường, xâm nhập mặn; khảo sát các vị trí xung yếu để đề xuất triển khai các dự án đầu tư phù hợp. Theo ông Nguyễn Tấn Nhơn, TP Cần Thơ đang chuẩn bị đầu tư Chương trình MERIT – WB11, dự kiến hợp nhất dự án “Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng ĐBSCL tỉnh Sóc Trăng cũ” và “Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng ĐBSCL tỉnh Hậu Giang cũ” thành dự án quy mô hơn 2.550 tỉ đồng, trong đó hợp phần lớn là hợp phần xây dựng các công trình thủy lợi.

Hiện đại hóa quản lý bằng công nghệ

Cống âu Rạch Mọp là một trong những công trình thủy lợi trọng điểm, giữ vai trò kiểm soát triều cường, ngăn mặn, giữ ngọt cho vùng sản xuất và khu dân cư phía Nam thành phố. Công trình đã được đưa vào vận hành hệ thống giám sát, điều khiển tự động SCADA, giúp nâng cao độ chính xác trong điều tiết nước và khả năng ứng phó với các đợt triều cường, xâm nhập mặn diễn biến nhanh.

Cống âu Rạch Mọp được đưa vào vận hành hệ thống giám sát, điều khiển tự động SCADA, giúp nâng cao độ chính xác trong điều tiết nước và khả năng ứng phó với các đợt triều cường, xâm nhập mặn diễn biến nhanh

Song song đó, TP Cần Thơ phối hợp với Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam xây dựng bản đồ số hóa hệ thống thủy lợi, tích hợp thông tin công trình, điểm sạt lở và vùng rủi ro ngập lụt, phục vụ công tác chỉ đạo điều hành và phòng, chống thiên tai.

Theo ông Huỳnh Thanh Việt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ, trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, công tác thủy lợi phải được tổ chức theo hướng chủ động, linh hoạt và phù hợp từng khu vực. Việc theo dõi sát thiên tai, vận hành hệ thống cống, đê bao phù hợp với thời điểm giúp các công trình phát huy hiệu quả sử dụng, phục vụ trực tiếp đời sống và sản xuất của người dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục đặt ra nhiều thách thức, hệ thống thủy lợi, đê điều không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là “lá chắn” bảo vệ dân sinh. Khi nước được “điều hòa” hơn, bờ sông, bờ biển ổn định hơn, ruộng vườn ít thiệt hại hơn, đó chính là giá trị rõ nét nhất của những nỗ lực đầu tư và quản lý thủy lợi tại TP Cần Thơ.

HẢI DƯƠNG