Cần tỉnh táo giữa xa lộ thông tin: 'Đạp phanh' kiểm chứng, đọc kỹ nghĩ sâu

Lực lượng An ninh mạng Công an tỉnh Lâm Đồng triển khai phương án bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trên không gian mạng. (Ảnh: Cổng thông tin điện tử Bộ Công an).

Những pha "sai làn", "quá tốc độ" bị "tuýt còi"

"Xu hướng kết luận vội vàng" không chỉ làm sai lệch cách nhìn nhận, mà khi lặp lại nhiều lần có thể sinh ra "thói hư" nhận thức thiếu khách quan. Những "mối nguy thông tin" sẽ dần lộ rõ, những "điểm mù" trên "xa lộ thông tin" phình ra mỗi khi người tham gia tự ý "chuyển làn đột ngột", "lấn làn" (cảm tính, bị dẫn dắt), đi “sai làn” (suy diễn, đánh đồng) hoặc “vượt quá tốc độ” (vội vàng kết luận, bình luận hoặc chia sẻ thiếu kiểm chứng)…, là "mầm mống" của tin giả, tin sai sự thật, cần phải được nhận diện, phê phán và "tuýt còi" sớm.

Một “cú vặn ga không kiểm soát” sẽ mở đường cho thông tin sai lệch. Do vậy, cảnh báo và xử lý sớm những "mối nguy", những "điểm đen", "điểm mù", pha "lấn làn", "vượt tốc độ" và đặt những biển cảnh báo là nhằm bảo vệ người tham gia "xa lộ thông tin" tránh khỏi những "tai nạn" không lường trước được.

"Đọc kỹ, nghĩ sâu"

Một thông tin xuất hiện nhiều chưa chắc đã đúng, một đoạn video clip ngắn hay một dòng trạng thái cảm xúc cũng chưa thể phản ánh đầy đủ bản chất của sự việc. Vì vậy, người tiếp nhận cần biết cách đối chiếu khách quan thông tin với các nguồn chính thống. Điều quan trọng không phải là ai tiếp cận thông tin nhanh hơn, mà là ai đủ tỉnh táo để hiểu đúng bản chất của luồng thông tin đó.

Theo Đại tá, Tiến sĩ Hoàng Hồng Quang, Trường Đại học An ninh nhân dân (Bộ Công an), điều khó nhất đối với một người khi tham gia vào "xa lộ thông tin" không phải là phương thức tiếp cận mà là giữ được sự tỉnh táo, tập trung trước những "giao lộ nhiều ngã rẽ".

Trong môi trường thông tin đa chiều như hiện nay, việc phân biệt giữa dữ kiện, ý kiến và suy diễn đòi hỏi người tiếp nhận phải có khả năng đánh giá thấu đáo, nhìn nhận đầy đủ. Đặc biệt là đối với thông tin chưa rõ nguồn, chưa được kiểm chứng hoặc còn nhiều chiều; cần dừng lại, kiểm tra, tiếp nhận có chọn lọc và chia sẻ theo phương châm "đọc kỹ, nghĩ sâu".

Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị "về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới" được ban hành trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành một mặt trận quan trọng về tư tưởng. (Ảnh: Lễ bế mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV của Đảng - Thông tấn xã Việt Nam).

Chậm nhưng chắc: "Biết tín hiệu - Biết cảnh báo - Biết ứng xử"

Để tham gia "an toàn" trong "xa lộ thông tin", không bị cuốn vào những cú "va chạm" hoặc gặp "tai nạn", người tham gia cần tuân thủ phương châm "Ba Biết" đó là:

- Biết tín hiệu: Phân biệt được các trạng thái thông tin, từ thông tin chính thống, xác thực đến thông tin còn mập mờ, khó kiểm chứng, tin giả, tin sai sự thật, tin xấu độc... Nhận diện đúng “tín hiệu” là bước đầu để lựa chọn cách ứng xử phù hợp nhằm bảo vệ bản thân và vì an toàn cộng đồng.

- Biết cảnh báo: Chủ động nắm bắt, tuân thủ quy định, cảnh báo, quy tắc ứng xử từ cơ quan chức năng; tích cực chia sẻ và nhắc nhở, cảnh báo đến cá nhân, tổ chức khác cùng chấp hành, nâng cao cảnh giác.

- Biết ứng xử: Với nền tảng tri thức khi tham gia mạng xã hội, phải ứng xử kịp thời đối với thông tin chính thống, thận trọng, soát xét kỹ lưỡng với những thông tin thiếu nội dung (tin gây "sốc", "chấn động"), nhận diện ngay được tin giả, tin sai sự thật, tin xấu, độc để phản bác hoặc kiến nghị cơ quan chức năng xử lý theo quy định…

Đạp phanh "kiểm chứng", tránh "va vào tin đểu"

Bên cạnh đó, người tham gia "xa lộ thông tin" cần được trang bị những "cẩm nang gối đầu giường", "bộ quy tắc ứng xử", biết quyết định "hành động" và "không hành động" trước "ngã rẽ và giao lộ thông tin", nguyên tắc "Bốn Không", đó là:

- Không cảm tính: Thông tin theo số đông chưa hẳn là sự thật; cần kiểm chứng, "mỗi cú chạm là một lần suy nghĩ", không thể "lấy cảm xúc thay thế cho sự thật".

- Không suy diễn: Thông tin có thể chỉ phản ánh một phần nội dung, một phần bối cảnh, ngữ cảnh; những suy luận dựa trên nền tảng thông tin thiếu vững chắc rất dễ sa vào tin sai sự thật.

- Không đánh đồng: Thông tin có nhiều trạng thái, tín hiệu; có sự khác biệt rõ giữa tin chính thống, tin tích cực với tin mập mờ, tin bẩn, do vậy cần đánh giá, phân loại thông tin ngay từ khi tiếp nhận, tuyệt đối không đánh đồng giữa các trạng thái, tín hiệu thông tin.

- Không chủ quan: Với thủ đoạn tinh vi, nhiều thông tin được nhào nặn theo kiểu "lập lờ hai mặt", "lồng ghép thật - giả", chỉ một giây chủ quan, sơ sẩy (tự tin với năng lực, kỹ năng nhận diện) thì cũng dễ dàng trở thành "nạn nhân" của tin giả, tin bẩn.

Dựng biển báo trên “xa lộ thông tin”

Để bảo đảm quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin của công dân, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn các hoạt động diễn ra trên không gian mạng, vai trò của các lực lượng chức năng, nhất là Công an là vô cùng quan trọng.

Đóng vai trò là những "cảnh sát thông tin" tăng cường "tuần tra trên không gian mạng", chủ động phát hiện và loại trừ những "mối nguy", "điểm đen mất an toàn" để cảnh báo, vì sự an toàn của nhân dân, đồng thời điều tiết, phân luồng, hướng dẫn, đặt biển báo… để bảo đảm "xa lộ thông tin" luôn an toàn, thông suốt.

Bên cạnh đó, cần phải "tuýt còi" và xử lý ngay những trường hợp "phóng nhanh, vượt ẩu", "lấn làn", "ngược chiều" để tránh những "tai nạn", "va chạm" gây hậu quả khó lường.

Lực lượng Công an cần tham mưu với cấp uỷ, chính quyền địa phương tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành quy định khi sử dụng mạng xã hội; huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, trong đó lực lượng Công an làm nòng cốt trong bảo đảm an ninh, an toàn các hoạt động trên không gian mạng, bảo đảm quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin và bảo đảm an ninh con người trên không gian mạng.

Xây dựng, hình thành chuẩn mực, loại trừ những nhận thức, hành vi sai lệch của người sử dụng mạng xã hội là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên. Khi mỗi cá nhân "phản xạ toàn phần" với thông tin bằng "tư duy kiểm chứng", không gian mạng sẽ trở thành môi trường lành mạnh, lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần bảo đảm sự ổn định và nền tảng tư tưởng của đất nước trong thời đại số.