Cẩn trọng tìm danh tính 3.000 liệt sĩ ở Điên Biên

Cẩn trọng, tỉ mỉ

Giữa những ngày này, thời tiết Điện Biên thất thường; khi nắng gắt như đổ lửa, lúc mưa lớn kéo dài. Tuy nhiên, không khí làm việc tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Tuần Giáo vẫn khẩn trương. Đây là nơi thực hiện việc khai quật, quy tập 128 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính đầu tiên trên địa bàn tỉnh trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Tham gia nhiệm vụ có 51 thành viên thuộc nhiều lực lượng, gồm quân đội, y tế, nội vụ, công an và dân quân. Mỗi người đảm nhận một phần việc khác nhau trong hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ.

Tuy nhiên, quá trình khai quật không hề đơn giản. Nhiều phần mộ đã được an táng hàng chục năm, nằm ở độ sâu lớn. Theo thời gian, hài cốt và các vật chứa hài cốt bị phân hủy mạnh, nhiều phần đã lẫn vào đất, cát, đòi hỏi lực lượng làm nhiệm vụ phải hết sức cẩn trọng trong từng công đoạn. Trung tá Đào Xuân Trường, Trợ lý Ban Chính sách, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên chia sẻ: Công đoạn xử lý đất cát lẫn trong hài cốt cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Với những phần xương, răng đã lẫn trong đất sau hàng chục năm, cán bộ làm nhiệm vụ phải dùng chổi mềm quét từng lớp đất, tách từng mảng đất kết dính để tìm kiếm và thu nhặt. Mọi thao tác đều được thực hiện cẩn thận nhằm tránh bỏ sót mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. "Nếu không làm cẩn thận ở khâu này, có thể bỏ sót hoặc làm thất lạc xương, răng của các liệt sĩ", Trung tá Trường nói.

Lãnh đạo Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Điện Biên thực hiện nghi lễ tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Tuần Giáo.

Hệ thống số hóa dữ liệu giúp công tác quản lý, khai quật được thực hiện thuận lợi và chính xác hơn. Trên hệ thống, toàn bộ thông tin, ảnh, bản đồ về nghĩa trang, phần mộ, tiến độ khai quật, lấy mẫu ADN và tình trạng hồ sơ liệt sĩ đều được cập nhật, phục vụ quản lý và đối chiếu dữ liệu. "Việc số hóa giúp xác định chính xác vị trí phần mộ, thông tin và mã định danh của từng mẫu hài cốt. Từ đó, dữ liệu được đưa vào hệ thống để xây dựng ngân hàng ADN, phục vụ quá trình đối chiếu và xác định danh tính liệt sĩ thông qua mẫu ADN thân nhân", Đại úy Bùi Mạnh Tuấn, nhân viên Ban Thông tin, Phòng Tham mưu, Bộ CHQS tỉnh Điện Biên, đảm nhận hệ thống số hóa dữ liệu cho biết.

Tính đến hết ngày 11/6, đội khai quật đã khai quật 57 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính, trong đó 3 ngôi mộ chưa đủ điều kiện lấy mẫu được hoàn trả nguyên trạng. Sau khi được xác định đủ điều kiện, các mẫu hài cốt được niêm phong, bàn giao cho bộ phận pháp y thuộc Sở Y tế. Trong thời gian không quá 72 giờ, các mẫu tiếp tục được chuyển đến đơn vị giám định ADN của Bộ Công an để thực hiện các bước phân tích, đối chiếu phục vụ xác định danh tính liệt sĩ.

Nỗ lực quy tập phần mộ liệt sĩ trong chiến dịch Ðiện Biên Phủ

Gắn bó với Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Điện Biên suốt 18 năm, Trung tá Đào Xuân Trường đã tham gia nhiều đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn. Dù từng có cơ hội chuyển công tác để thuận tiện chăm sóc gia đình, anh vẫn lựa chọn ở lại. "Tôi luôn cảm thấy mình còn một món nợ ân tình với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc", Trung tá Trường nói.

Trung tá Đào Xuân Trường (mặc áo bộ đội, không đội mũ) trong một cuộc tìm kiếm, khai quật mộ liệt sĩ.Ảnh: Minh Trí

Một trong những cuộc tìm kiếm khiến anh nhớ nhất là hành trình tìm phần mộ liệt sĩ Tô Văn Thủy, quê huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình (cũ), hy sinh ngày 21/3/1954 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Manh mối gia đình còn giữ là Giấy chứng nhận Tổ quốc ghi công và sơ đồ vị trí chôn cất do đồng đội để lại. Theo sơ đồ, liệt sĩ Thủy được chôn cất cùng ba đồng đội dưới gốc cây to tại khu vực trạm y tế Nà Tấu, nay thuộc xã Nà Tấu, tỉnh Điện Biên. Tuy nhiên, sau hơn 70 năm, cảnh quan đã thay đổi nhiều khiến việc xác định vị trí gặp không ít khó khăn.

Từ những thông tin ít ỏi, Trung tá Trường cùng đồng đội, thân nhân liệt sĩ đã nhiều lần đối chiếu sơ đồ, khoanh vùng, tìm gặp nhân chứng địa phương. Có thời điểm, một khu vực nghi là nơi chôn cất được xác định nhưng kết quả khai quật vẫn chưa trùng khớp với các thông tin thu thập được. "Thủ trưởng đơn vị từng hỏi tôi, với những manh mối ít ỏi như vậy liệu có thể tìm được không. Nhưng tôi nghĩ, chỉ cần còn một tia hy vọng thì vẫn phải tiếp tục tìm kiếm", Trung tá Trường nhớ lại.

Các công đoạn được diễn ra cẩn thận, tỉ mỉ.

Trong quá trình tìm kiếm, cũng có những câu chuyện khiến nhiều người tham gia không khỏi suy nghĩ. Theo lời kể của Trung tá Trường, sau một buổi làm lễ của gia đình, người cháu gọi liệt sĩ Thủy bằng ông bất ngờ có những biểu hiện khác thường về cử chỉ, giọng nói và liên tục nhắc đến, chỉ dẫn vị trí cụ thể của phần mộ cùng một hòn đá có khắc tên do đồng đội để lại. "Nhiều người lúc đó nửa tin nửa ngờ. Đến giờ, đó vẫn là một trong những câu chuyện khiến tôi nhớ nhất trong quá trình tìm kiếm liệt sĩ", Trung tá Trường kể.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Điện Biên cho biết, trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh xác định hai nhiệm vụ trọng tâm là tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thất lạc và lấy mẫu ADN các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Đội khai quật và trực tiếp lấy mẫu hài cốt liệt sĩ thực hiện cắt mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Tuần Giáo.

Theo Đại tá Long, việc lựa chọn Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo làm điểm triển khai đầu tiên thực hiện theo nguyên tắc “dễ làm trước, khó làm sau”. Sau khi hoàn thành và rút kinh nghiệm từ 128 phần mộ tại đây, lực lượng sẽ tiếp tục triển khai tại các nghĩa trang có quy mô lớn, điều kiện phức tạp hơn tại Trung tâm của Điện Biên Phủ như đồi A1, đồi Độc Lập và đồi Him Lam.