Căng thẳng Greenland có thể đe dọa 10 nghìn tỷ USD tài sản Mỹ tại châu Âu?

Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington - Ảnh: Bloomberg

Các nước châu Âu hiện nắm giữ khối lượng trái phiếu và cổ phiếu Mỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD, trong đó một phần thuộc các quỹ khu vực công. Điều này làm dấy lên đồn đoán rằng châu Âu có thể dùng lượng tài sản này làm “đòn bẩy” để đáp trả động thái thuế quan mới của ông Trump.

Kịch bản này có thể khiến lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, đồng nghĩa chi phí đi vay của Chính phủ Mỹ cao hơn, đồng thời gây sức ép lên thị trường cổ phiếu trong bối cảnh Washington phụ thuộc đáng kể vào dòng vốn nước ngoài.

LIỆU CÓ KHẢ THI?

Dù vậy, kịch bản này khó triển khai trên thực tế. Phần lớn trái phiếu và cổ phiếu Mỹ mà châu Âu nắm giữ nằm trong tay các quỹ tư nhân, ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của chính phủ. Ngay cả khi các chính phủ thúc đẩy bán ra, châu Âu cũng có thể tự hại mình khi giá tài sản giảm, kéo theo thiệt hại cho chính các nhà đầu tư trong khu vực.

Vì vậy, đa số chiến lược gia cho rằng xác suất các nhà hoạch định chính sách châu Âu chọn phương án này là thấp, nhất là khi châu Âu nhìn chung vẫn giữ thái độ thận trọng trong phản ứng với ông Trump kể từ khi ông trở lại nắm quyền cách đây 1 năm.

Tuy nhiên, việc ông George Saravelos, chiến lược gia trưởng về tiền tệ toàn cầu của ngân hàng Deutsche Bank, công khai nhắc tới khả năng châu Âu biến khối tài sản Mỹ thành một công cụ gây sức ép cho thấy kịch bản trả đũa này đang nổi lên như một rủi ro của thị trường - dù xác suất xảy ra thấp nhưng tác động có thể rất lớn.

Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) đang nắm giữ hơn 10 nghìn tỷ USD tài sản Mỹ, chưa tính một lượng đáng kể trong tay Anh và Na Uy.

“Mỹ đang phụ thuộc lớn vào vốn ngoại, thể hiện qua vị thế đầu tư quốc tế ròng âm. Nhưng điều này sẽ chỉ trở thành mối đe dọa với đồng USD nếu nhà đầu tư nước ngoài chấp nhận bán ra dù chịu lỗ”, ông Kit Juckes, chiến lược gia trưởng về tiền tệ tại ngân hàng Societe Generale SA, nhận xét với hãng tin Bloomberg.

Theo ông Juckes, các nhà đầu tư khu vực công tại châu Âu đang nắm giữ tài sản Mỹ có thể ngừng mua thêm hoặc bắt đầu bán ra. Tuy nhiên, ông cho rằng căng thẳng có lẽ phải leo thang thêm đáng kể trước khi họ sẵn sàng chấp nhận thiệt hại về hiệu quả đầu tư để phục vụ mục tiêu chính trị.

“Căng thẳng gia tăng đang gây sức ép lên hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ, cổ phiếu châu Âu và đồng USD trong phiên thứ Hai (19/1). Ngược lại, vàng, đồng franc Thụy Sỹ và đồng euro hưởng lợi”, ông Juckes nói.

Vị chiến lược gia cho rằng phản ứng lần này “nhẹ” hơn so với giai đoạn sau khi ông Trump công bố thuế đối ứng vào đầu tháng 4 năm ngoái, nhưng vẫn cho thấy giao dịch bán tài sản Mỹ - thường được gọi là “Sell America” - có thể đang quay trở lại.

NHỮNG CÔNG CỤ CỦA EU

Đến nay, động thái cụ thể nhất của EU là đề xuất tạm dừng phê chuẩn thỏa thuận thương mại ký với Mỹ hồi tháng 7 năm ngoái. Cùng với đó, các nhà lãnh đạo EU đang thảo luận về khả năng áp thuế quan lên lượng hàng hóa Mỹ trị giá 93 tỷ euro nhập khẩu vào khối. Bộ trưởng Tài chính Đức cũng kêu gọi châu Âu chuẩn bị biện pháp đối phó thương mại mạnh nhất.

Nếu châu Âu dùng lượng trái phiếu và cổ phiếu Mỹ đang nắm giữ làm công cụ gây sức ép, đây sẽ là bước leo thang đáng kể. Khi đó, cuộc xung đột thương mại vốn âm ỉ và hầu như bị thị trường xem nhẹ trong năm ngoái có thể chuyển thành đối đầu tài chính, tác động trực tiếp tới thị trường vốn.

“Dù sở hữu sức mạnh quân sự và kinh tế, Mỹ vẫn có một điểm yếu then chốt là phụ thuộc vào dòng vốn từ bên ngoài để bù đắp các thâm hụt đối ngoại lớn. Nếu nền tảng địa kinh tế của liên minh phương Tây bị xáo trộn đáng kể, không rõ châu Âu còn sẵn sàng tiếp tục cung cấp nguồn vốn đó nữa hay không”, ông Saravelos nhận xét.

Dù một phần tài sản Mỹ do các tổ chức khu vực công nắm giữ - lớn nhất là quỹ đầu tư quốc gia Na Uy với quy mô 2,1 nghìn tỷ USD, phần lớn vẫn nằm trong tay các nhà đầu tư tư nhân, nên chính phủ khó tác động trực tiếp. Ngoài ra, một lượng lớn chứng khoán Mỹ được lưu ký hoặc đăng ký tại châu Âu thực chất thuộc về nhà đầu tư từ các khu vực khác, không hẳn là nhà đầu tư châu Âu.

Trên thực tế, trong bối cảnh chính sách ở Mỹ khó đoán định, các nhà đầu tư lo ngại danh mục dồn quá nhiều vào tài sản Mỹ có thể đã chủ động giảm tỷ trọng từ trước. Xu hướng này rõ hơn sau khi ông Trump công bố thuế đối ứng hồi năm ngoái, qua đó kích hoạt làn sóng bán tài sản Mỹ.

Dù đồng USD vẫn chịu dư chấn từ giai đoạn đó, trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn khép lại năm 2025 với mức sinh lời tốt nhất kể từ 2020, còn thị trường chứng khoán Mỹ liên tiếp lập kỷ lục mới.

“Dù phần còn lại của thế giới vẫn nắm giữ lượng lớn cổ phiếu và trái phiếu Mỹ, thị trường có thể đã tái cân bằng mức độ nắm giữ đồng USD. Điều này có thể giúp đồng bạc xanh ít dễ tổn thương hơn nếu xuất hiện một đợt biến động mới”, bà Jane Foley, giám đốc chiến lược tiền tệ tại ngân hàng Rabobank, nhận xét.

Hiện vẫn chưa rõ liệu giới chức châu Âu có tính tới việc khuyến khích nhà đầu tư trong khu vực giảm tỷ trọng tài sản Mỹ hay không.

“Về lý thuyết, châu Âu sở hữu đòn bẩy là lượng tài sản Mỹ đang nắm giữ, nhưng EU có thể sẽ phải lựa chọn cách tiếp cận mềm hơn. Khối này hầu như không có công cụ để buộc nhà đầu tư tư nhân ở châu Âu bán tài sản định giá bằng USD, mà chỉ có thể tìm cách khuyến khích dòng tiền chuyển sang các tài sản định giá bằng euro”, các nhà phân tích dẫn đầu là nhà kinh tế Carsten Brzeski dẫn đầu của tập đoàn ING nhận xét trong một báo cáo.

Ngọc Trang