Căng thẳng Iran và những rủi ro với chuỗi cung ứng dầu toàn cầu (Kỳ cuối)

Thời gian gián đoạn xuất khẩu của Iran thay đổi lớn tùy theo kịch bản và cơ chế xảy ra. (Ảnh: AFP)

Chiến lược đầu tư nào giúp ứng phó rủi ro nguồn cung từ Iran?

Cách tiếp cận đầu tư chuyên nghiệp đối với rủi ro từ nguồn cung Iran đòi hỏi chiến lược đa chiều, vừa nắm bắt cơ hội tăng giá, vừa bảo vệ trước rủi ro giảm giá trên nhiều loại tài sản và lĩnh vực thị trường.

Phân tích mức độ nhạy của định giá các nhà khai thác thượng nguồn cho thấy sự khác biệt lớn trong phản ứng của từng doanh nghiệp trước các kịch bản gián đoạn nguồn cung từ Iran. Các công ty có chi phí khai thác thấp và còn dư công suất thường hưởng lợi nhiều nhất khi giá tăng, do nguồn cung bị thắt chặt.

Cơ hội mở rộng biên lợi nhuận lọc dầu xuất hiện trong các kịch bản gián đoạn nguồn cung, đặc biệt với các nhà máy có khả năng xử lý linh hoạt nhiều loại dầu thô. Những cơ sở có thể chế biến đa dạng chủng loại dầu thường cải thiện biên lợi nhuận khi hạn chế nguồn cung tạo ra chênh lệch giá theo khu vực.

Ngoài ra, các phân tích về đà tăng giá dầu cho thấy các công ty lọc dầu thường định vị hoạt động của mình trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị để tối đa hóa lợi thế vận hành.

Các yếu tố về khả năng chống chịu của hạ tầng trung nguồn ngày càng trở nên quan trọng khi nguồn cung bị gián đoạn. Các doanh nghiệp đường ống, cảng bến và vận tải có mạng lưới tuyến đa dạng và vị trí chiến lược thường hoạt động vượt trội trong các giai đoạn bất ổn địa chính trị.

Chiến lược chênh lệch theo kỳ hạn trong thời kỳ căng thẳng địa chính trị có thể mang lại lợi suất điều chỉnh theo rủi ro hấp dẫn cho các nhà giao dịch chuyên nghiệp. Phí chênh của các hợp đồng gần hạn trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung thường tạo ra cơ hội cho những người có kinh nghiệm trên thị trường hàng hóa.

Cơ hội kinh doanh chênh lệch giữa các loại hàng hóa, đặc biệt với khí tự nhiên, thường xuất hiện khi nguồn cung dầu bị gián đoạn. Các nhà giao dịch năng lượng thường tìm ra mức chênh sinh lời giữa thị trường dầu và khí khi những hạn chế nguồn cung làm thay đổi tương quan giá.

Các yếu tố phòng ngừa rủi ro tỷ giá trở nên đặc biệt quan trọng đối với các nền kinh tế nhập khẩu dầu trong kịch bản gián đoạn nguồn cung. Những quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng thường phải đối mặt đồng thời với giá dầu tăng và đồng nội tệ mất giá.

Kịch bản thúc đẩy năng lượng thay thế

Dòng vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo thường tăng tốc khi giá dầu leo thang, tạo ra cơ hội trong lĩnh vực công nghệ năng lượng sạch. Giá nhiên liệu hóa thạch cao làm tăng sức cạnh tranh kinh tế của năng lượng tái tạo và thúc đẩy sự ủng hộ về chính sách.

Nhu cầu khoáng sản quan trọng tăng mạnh khi quá trình chuyển dịch năng lượng được đẩy nhanh, mở ra cơ hội ở các thị trường lithium, đồng, đất hiếm và các vật liệu chiến lược khác. Việc tăng tốc chuyển dịch năng lượng trong khủng hoảng nguồn cung làm gia tăng nhu cầu đối với các đầu vào khoáng sản thiết yếu.

Đầu tư vào ổn định lưới điện trong bối cảnh bất định về nguồn cung thường nhận được nhiều sự chú ý hơn từ chính sách và dòng vốn. Lo ngại về an ninh năng lượng thường thúc đẩy đầu tư vào hiện đại hóa lưới điện và hạ tầng lưu trữ năng lượng.

Xuất khẩu dầu của Iran có thể bị gián đoạn nhanh đến mức nào?

Thời gian gián đoạn xuất khẩu của Iran thay đổi lớn tùy theo kịch bản và cơ chế xảy ra. Đánh giá về mức độ dễ tổn thương của hạ tầng cho thấy trong các kịch bản xung đột quân sự nghiêm trọng, việc ngừng xuất khẩu hoàn toàn có thể xảy ra chỉ trong vài ngày, trong khi việc siết chặt trừng phạt theo từng bước có thể làm giảm xuất khẩu trong vài tuần hoặc vài tháng.

Các kịch bản đóng cửa cảng xuất khẩu cho thấy chỉ cần hạ tầng trọng yếu bị hư hại cũng có thể nhanh chóng làm mất năng lực xuất khẩu. Các cảng xuất khẩu của Iran dễ bị tổn thương trước cả hành động quân sự lẫn phá hoại trong nước, có thể gây gián đoạn nguồn cung tức thì.

Phản ứng của người mua quốc tế cũng ảnh hưởng đến tốc độ gián đoạn. Ngay cả khi Iran vẫn duy trì khai thác, việc các bên mua ngần ngại hoặc không thể mua dầu Iran cũng có thể khiến xuất khẩu bị “đóng băng” trên phương diện thương mại, chứ không chỉ do hạn chế vật lý. Các chuyên gia thị trường thường tham chiếu các kịch bản lịch sử về sụp đổ giá dầu để hiểu cách thị trường điều chỉnh nhanh chóng.

Giá dầu toàn cầu sẽ biến động thế nào trong các kịch bản gián đoạn khác nhau?

Các kịch bản giảm xuất khẩu một phần, khoảng 500.000 thùng/ngày, thường khiến giá tăng thêm 5-15 USD/thùng, tùy điều kiện thị trường và khả năng có nguồn cung thay thế. Những gián đoạn ở mức vừa phải này thường có thể được bù đắp thông qua việc xả kho dự trữ chiến lược và sử dụng công suất dự phòng.

Các kịch bản ngừng xuất khẩu hoàn toàn có thể đẩy giá dầu tăng thêm 20-50 USD/thùng hoặc hơn, đặc biệt nếu đi kèm với các hạn chế nguồn cung khác hoặc nhu cầu theo mùa tăng cao. Việc loại bỏ hoàn toàn xuất khẩu của Iran sẽ đòi hỏi phải triển khai nguồn cung thay thế đáng kể và có phản ứng giảm cầu.

Diễn biến chênh lệch giá theo khu vực trong các giai đoạn gián đoạn nguồn cung từ Iran thường có lợi cho các loại dầu thô thay thế từ Trung Đông và gây bất lợi lớn cho các nhà máy lọc dầu châu Á phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ Iran. Thị trường châu Âu thường chịu ảnh hưởng ở mức vừa phải hơn so với châu Á khi nguồn cung từ Iran bị thắt chặt.

Các nhà cung cấp thay thế có thể bù đắp tổn thất từ Iran trong bao lâu?

Thời gian phản ứng của OPEC+ đối với các gián đoạn nguồn cung ở mức vừa phải từ Iran thường kéo dài 30-90 ngày để triển khai đầy đủ, tùy thuộc vào lượng công suất dự phòng và khâu hậu cần tăng sản lượng. Ả Rập Xê-út và UAE có thể phản ứng nhanh nhất, trong khi các nhà khai thác khác cần thời gian dài hơn.

Thời gian xả kho dự trữ chiến lược khác nhau tùy từng quốc gia và mức dự trữ. Mỹ có thể duy trì tốc độ xả đáng kể trong 6-12 tháng, trong khi các nước IEA khác có năng lực và thời gian xả khẩn cấp khác nhau.

Cơ chế tái cân bằng thị trường thường cần 3-6 tháng để điều chỉnh đầy đủ trước các gián đoạn nguồn cung lớn. Việc tái cân bằng hoàn toàn bao gồm phản ứng về nhu cầu, phát triển nguồn cung thay thế và điều chỉnh mức tồn kho trên toàn thị trường toàn cầu.

Hệ quả dài hạn đối với cấu trúc an ninh năng lượng toàn cầu

Các kịch bản rủi ro nguồn cung từ Iran cung cấp góc nhìn quan trọng về những thách thức mang tính cấu trúc đối với an ninh năng lượng, không chỉ dừng ở ảnh hưởng thị trường trước mắt mà còn hướng tới yêu cầu về khả năng chống chịu nền tảng của hệ thống năng lượng.

Chiến lược giảm phụ thuộc nhập khẩu trở nên cấp bách hơn trong các kịch bản rủi ro từ Iran. Những quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông thường đẩy nhanh phát triển khai thác trong nước và xây dựng quan hệ cung ứng thay thế trong các giai đoạn căng thẳng địa chính trị.

Việc tăng cường các quan hệ đối tác năng lượng khu vực là phản ứng dài hạn then chốt trước các lo ngại về an ninh nguồn cung. Các thỏa thuận hợp tác năng lượng song phương và đa phương thường hình thành sau các cuộc khủng hoảng nguồn cung, tạo ra mạng lưới quan hệ năng lượng bền vững hơn.

Đầu tư bảo vệ hạ tầng trọng yếu thường gia tăng sau các kịch bản gián đoạn nguồn cung. Cả các nước khai thác lẫn tiêu thụ thường tăng cường biện pháp an ninh vật lý và năng lực bảo vệ an ninh mạng cho hạ tầng năng lượng thiết yếu.

Mức độ cấp bách trong việc triển khai năng lượng tái tạo thường được đặt trọng tâm chính sách cao hơn khi xảy ra các kịch bản gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch. Giá dầu cao và bất định về nguồn cung thường thúc đẩy tiến độ phát triển năng lượng tái tạo và các biện pháp hỗ trợ chính sách.

Ưu tiên đầu tư hiện đại hóa lưới điện thường chuyển sang tăng tính linh hoạt và năng lực lưu trữ trong các giai đoạn bất ổn về nguồn cung năng lượng. Việc triển khai công nghệ lưới điện thông minh và mở rộng công suất lưu trữ năng lượng thường được ưu tiên hơn trong các kịch bản khủng hoảng nguồn cung.

Nhu cầu mở rộng công suất lưu trữ năng lượng trở nên rõ ràng hơn trong các kịch bản gián đoạn nguồn cung, khi yêu cầu về khả năng “đệm” nguồn không chỉ dừng ở kho dự trữ dầu chiến lược mà còn hướng tới khả năng chống chịu tổng thể của hệ thống năng lượng.

Ngoài ra, biến động thị trường dầu trong các giai đoạn khủng hoảng thường càng nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của các chính sách đa dạng hóa năng lượng.

Nh.Thạch

AFP