Canh bạc mới của Nokia

Nokia tìm hướng đi mới trong làn sóng AI. Ảnh: Reuters.

Nhạc chuông Nokia từng vang lên dày đặc đến mức trở thành âm thanh quen thuộc của đời sống đô thị toàn cầu. Nhưng khi iPhone mở ra kỷ nguyên smartphone, đế chế gắn với mẫu 3310 nhanh chóng trượt dài, buộc phải rời bỏ thị trường từng làm nên tên tuổi.

Gần hai thập kỷ sau đỉnh cao, Nokia tìm kiếm vai trò mới trong làn sóng AI và hạ tầng trung tâm dữ liệu.

Đỉnh cao 3310 và cú trượt trong kỷ nguyên smartphone

Tờ Financial Times đánh giá ít có âm thanh kỹ thuật số nào in sâu vào ký ức đại chúng như nhạc chuông Nokia. Đến năm 2009, giai điệu chuyển thể từ tác phẩm Gran Vals của Francisco Tárrega được ước tính vang lên khoảng 1,8 tỷ lần mỗi ngày trên toàn cầu.

Âm thanh ấy gắn liền với thời kỳ Nokia thống trị thị trường điện thoại di động từ giữa thập niên 1990 đến năm 2008. Nhờ nhanh chóng áp dụng chuẩn GSM, nền tảng của mạng 2G, Nokia từng nắm giữ 26,4% thị phần điện thoại toàn cầu.

Ở đỉnh cao của "bong bóng dotcom", tập đoàn này được định giá khoảng 286 tỷ euro, tương đương gần 4% GDP của Phần Lan.

Những mẫu điện thoại bàn phím vật lý, màn hình nhỏ không chỉ mở ra kỷ nguyên nhắn tin mà còn trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng. Mẫu 3310, còn được gọi là chiếc điện thoại "cục gạch", bán ra tới 126 triệu chiếc, đi kèm trò chơi Snake gây nghiện.

Điện thoại Nokia từng thống trị thị trường nhưng đã "ngã ngựa" trong làn sóng smartphone. Ảnh: Cnet.

Tuy nhiên, Nokia lại không kịp thích nghi với bước ngoặt lớn nhất của ngành là điện thoại thông minh (smartphone). Sự ra đời của iPhone năm 2007 đã đặt trải nghiệm phần mềm và hệ sinh thái lên hàng đầu, trong khi Nokia phản ứng chậm và không tái thiết nền tảng để cạnh tranh với Android và iOS.

Nỗ lực cuối cùng với hệ điều hành Windows Phone và dòng Lumia ra mắt năm 2011 thất bại. Đến năm 2014, Nokia buộc phải bán mảng thiết bị và dịch vụ, từng là "trái tim" của tập đoàn, cho Microsoft với giá 5,4 tỷ euro, khép lại một kỷ nguyên thịnh vượng.

Đặt cược vào mạng viễn thông và AI

Sau khi rút khỏi thị trường điện thoại, Nokia chuyển trọng tâm sang hạ tầng mạng. Thương vụ mua lại phần vốn của Siemens trong liên doanh mạng viễn thông năm 2013 giúp mảng này chiếm khoảng 90% doanh thu của hãng.

Dưới thời CEO Rajeev Suri, Nokia tiếp tục mở rộng với thương vụ lớn nhất lịch sử: thâu tóm Alcatel-Lucent với giá 15,6 tỷ euro năm 2015, nhằm trở thành một trong những nhà cung cấp thiết bị mạng hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, sự trỗi dậy của Huawei và ZTE với công nghệ cạnh tranh đã tiếp tục gây áp lực lên thị phần của Nokia.

Khi mảng kinh doanh cốt lõi một lần nữa đối diện thách thức, Nokia tiếp tục xoay trục. Dưới thời các CEO Pekka Lundmark và Justin Hotard, tập đoàn đẩy mạnh sang điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và mạng quang học. Đây là những hạ tầng then chốt cho làn sóng AI.

Tháng 10/2025, Nvidia công bố kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD vào Nokia và hợp tác tích hợp trí tuệ nhân tạo vào mạng viễn thông. Thông tin này giúp cổ phiếu Nokia tăng 25%, đưa giá trị thị trường lên khoảng 32 tỷ euro.

Cú bắt tay với Nvidia liệu có giúp Nokia lấy lại ánh hào quang của quá khứ? Ảnh: Reuters.

Bà Pallavi Mahajan, Giám đốc Công nghệ và AI của Nokia, cho biết thông qua hợp tác này, Nokia và Nvidia sẽ cùng phát triển AI-RAN. Đây là mạng di động với AI là trung tâm, có thể tự học, tự tối ưu, tự vận hành và được xem là nền tảng cho mạng 6G trong tương lai.

Thay vì chỉ tăng tốc độ truyền dữ liệu, 6G theo tầm nhìn của Nokia sẽ là "mạng tự hành". AI được tích hợp sâu để phân bổ tài nguyên, giảm độ trễ, tiết kiệm năng lượng và thậm chí cá nhân hóa trải nghiệm mạng cho từng người dùng hay từng ứng dụng.

Các thử nghiệm ban đầu của Nokia chỉ ra ứng dụng AI có thể giúp giảm tới 30% mức tiêu thụ năng lượng, đồng thời cải thiện hiệu suất mạng.

Dù vậy, các nhà phân tích cảnh báo thị trường AI đầy biến động, với nhiều đối thủ như Cisco hay Ciena cùng tranh giành cơ hội. Khoản đầu tư khổng lồ cần thiết để xây dựng mạng AI và 6G khiến khả năng sinh lời trong ngắn hạn vẫn là dấu hỏi lớn.

Một số nhà phân tích cảnh báo rằng kỳ vọng của thị trường có thể đã bị đẩy lên quá cao sau thông tin Nvidia rót vốn vào Nokia, trong khi chu kỳ đầu tư AI vốn nổi tiếng biến động.

CEO Justin Hotard thừa nhận con đường phía trước không bằng phẳng, nhưng nhấn mạnh khả năng xoay trục đã trở thành bản sắc của Nokia.

Diệu Thanh