Cảnh báo hạn hán thiếu nước ở nhiều địa phương do El Nino cực mạnh

Kịch bản rủi ro cao có xác suất xảy ra lớn hơn

Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, diễn biến về chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển (SSTA) tại khu vực xích đạo Trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương (khu vực NINO3.4), từ tuần đầu tháng 8/2026, SSTA ở mức +1,7 độ C, sau đó liên tiếp trong 4 tuần tiếp theo đến tuần đầu tháng 9/2026 SSTA tăng nhẹ và giữ ở mức +1,8 độ C (với chỉ số SSTA từ 1,5-1,9 độ C thì trạng thái El Nino được đánh giá có cường độ mạnh). Hiện tại, đến tuần giữa của tháng 9/2026 SSTA tăng lên mức +2,1 độ C (ở mức này El Nino chính thức đạt cường độ rất mạnh).

Dự báo, trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98% và tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 5% (trong đó xác suất El Nino đạt cường độ mạnh chỉ còn là 2%).

El Nino đang ở trạng thái gia tăng rất mạnh, nền nhiệt các khu vực đều cao hơn trung bình nhiều năm. Ảnh: Tuấn Anh

Trong thời kỳ từ tháng 1-3/2027, hiện tượng El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, tuy nhiên xác suất giảm hơn so với thời kỳ từ tháng 10-12/2026. Nhiều khả năng hiện tượng El Nino sẽ còn tiếp tục duy trì đến các tháng nửa đầu mùa hè năm 2027.

Hiện tại, rủi ro rõ nhất là nhiệt độ trung bình trong thời gian qua tại các khu vực đều cao hơn so với trung bình nhiều năm, tuy nhiên thời kỳ này vẫn là tháng mưa nhiều ở các khu vực do vậy rủi ro về hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn chưa có dấu hiệu khởi phát. Tuy nhiên, khả năng cao El Nino có cường độ rất mạnh trong các tháng mùa Đông-Xuân năm 2026-2027, sau đó tiếp tục duy trì đến nửa đầu năm 2027.

Trong thời kỳ này, tác động đáng lo ngại nhất đối với khí hậu tại khu vực Việt Nam là tình trạng nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, mùa mưa kết thúc sớm. Sang các tháng đầu năm 2027 nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm ở khu vực Nam Bộ cùng với tình trạng lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng nên nguy cơ thiếu nước tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.

Ông Lâm cho biết, thông tin dự báo El Nino 2026-2027 và nhận định về nguy cơ tác động, kịch bản rủi ro khí tượng do El Nino liên tục được Cục Khí tượng Thủy văn cập nhật hàng tháng.

Theo thông tin dự báo mới nhất của Cục Khí tượng Thủy văn trong báo cáo "Cập nhật kịch bản hạn hán, xâm nhập mặn ứng phó với El Niño 2026-2027" chi tiết theo 06 vùng kinh tế - xã hội, từng lưu vực sông. Qua đó, cho thấy sự thay đổi đáng kể nhất là kịch bản dự báo El Niño có cường độ rất mạnh có xác suất tăng hơn (lên tới 98%).

Như vậy trong 2 kịch bản đã đưa ra thì kịch bản rủi ro rất cao có xác suất xảy ra rõ rệt hơn.

Theo kịch bản này thì diễn biến khí tượng thủy văn trong thời gian tới có một số điểm nổi bật như sau: Nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,0–2,0 độ C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn tháng 3–6/2027. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới trong khi nguồn nước tự nhiên tiếp tục suy giảm.

Lượng mưa mùa mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt phổ biến 20–40%, cục bộ trên 50% tại Duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm 20–40%, làm suy giảm khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi và thủy điện.

Nếu El Nino kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại Tây Nguyên và Nam Bộ, làm kéo dài thời gian thiếu nước và chậm phục hồi nguồn nước.

Nhiều khu vực sẽ khô hạn đặc biệt nghiêm trọng

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, dự báo, trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98%, tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 5%. Trong thời kỳ từ tháng 1-3/2027, hiện tượng El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, tuy nhiên xác suất giảm hơn so với thời kỳ từ tháng 10-12/2026. Nhiều khả năng hiện tượng El Nino sẽ còn tiếp tục duy trì đến các tháng đầu mùa hè năm 2027.

Với xu hướng trên, El Nino gây ảnh hưởng tới dòng chảy trên nhiều hệ thống sông, tình trạng thiếu hụt nguồn nước ở nhiều khu vực. Theo đó, dòng chảy trên nhiều hệ thống sông lớn được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu hụt nguồn nước có khả năng xuất hiện tại các lưu vực sông thuộc Bắc Bộ, đặc biệt ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ trong mùa khô 2026–2027.

Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, vận hành công trình thủy lợi, hồ chứa thủy điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Cùng với đó, nguy cơ thiếu nước có xu hướng gia tăng theo thời gian, do lượng mưa thiếu hụt, nơi chịu ảnh hưởng lớn là khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, với mức thiếu hụt phổ biến khoảng 20–40%. Mùa mưa tại các khu vực này cũng có khả năng kết thúc sớm.

Sang những tháng đầu năm 2027, các khu vực trên tiếp tục có khả năng ít mưa. Trong khi đó, nền nhiệt cao và nắng nóng xuất hiện sớm sẽ làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước và lượng bốc thoát hơi.

Do đó, trong các tháng mùa khô đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ được đánh giá ở mức rất cao, đồng thời có khả năng ảnh hưởng đến sản xuất vụ Đông Xuân, vụ Hè Thu, cây công nghiệp, hồ chứa và phát điện.

Cụ thể, Đồng bằng Bắc Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, nhất là cuối mùa khô và đầu mùa nóng. Nguy cơ thiếu nước tưới trong một số thời đoạn và nguy cơ thiếu nước rất lớn cho các diện tích canh tác lúa; vụ xuân bị ảnh hưởng nặng giai đoạn quan trọng sinh trưởng; nhu cầu điện và nước tăng trong các đợt nắng nóng.

Khu vực từ Thanh Hóa - Huế có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm. Nguy cơ dòng chảy thấp hơn trung bình nhiều năm; khô hạn tăng từ cuối năm 2026. Hạn hán, thiếu nước; diện tích lúa Đông Xuân có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng; nguy cơ ảnh hưởng hồ chứa, thủy điện và việc cấp nước.

Duyên hải Nam Trung Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm. Nguy cơ nắng nóng và bốc thoát hơi cao, khả năng thiếu mưa, dòng chảy giảm, nguồn nước hồ chứa suy giảm. Hạn hán, thiếu nước ở mức rất cao; hạn khốc liệt tại một số khu vực ven biển. Điều này ảnh hưởng lớn đối với sản xuất nông nghiệp, hồ chứa và thủy điện.

Cao nguyên Trung Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, thời kỳ khô hạn có khả năng kéo dài gây thiếu mưa, dòng chảy giảm. Nguy cơ thiếu nước tăng mạnh từ cuối năm 2026 sang năm 2027. Hạn khắc nghiệt; nguy cơ mất sản lượng đối với lúa và các cây công nghiệp; nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng hồ chứa, thủy điện và cháy rừng.

Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, nắng nóng và nhu cầu nước tăng trong khi đó dòng chảy thượng nguồn sông Mê Công về Đồng bằng sông Cửu Long giảm trong nhiều thời đoạn.

Nguy cơ hạn hán khắc nghiệt bao trùm khu vực này. Cùng với đó, hiện tượng thiếu nước, xâm nhập mặn khả năng xuống giống vụ Hè Thu bị ảnh hưởng nặng nề; nguy cơ ảnh hưởng lớn đến lúa, cây ăn trái, thủy sản và cấp nước sinh hoạt.

Trước diễn biến phức tạp của EL Nino, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương không chờ đến khi hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra mới tổ chức ứng phó. Một trong những yêu cầu quan trọng là xây dựng, cập nhật phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, kịch bản xâm nhập mặn cần được tính toán ở mức tương đương năm 2019-2020; đối với các khu vực còn lại, hạn hán và thiếu nước được yêu cầu chuẩn bị theo kịch bản tương đương giai đoạn 2014-2016.

Phương án phải đánh giá đầy đủ nguy cơ tác động tới nhiều lĩnh vực, không chỉ cây trồng. Các địa phương cần xác định cụ thể khả năng ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi và nguy cơ cháy rừng.