Cảnh báo nguy cơ mang nợ từ thủ đoạn đánh cắp danh tính để vay tiền

Giả mạo danh tính, đẩy người dân vào cảnh mang nợ

Trong kỷ nguyên số, căn cước công dân (CCCD) trở thành dữ liệu quan trọng để thực hiện các giao dịch ngân hàng, tài chính và tín dụng trực tuyến. Tuy nhiên, đây cũng là thông tin mà các đối tượng xấu tìm cách thu thập, đánh cắp để giả mạo danh tính, phục vụ hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Một số CMND/CCCD được làm giả, sử dụng để làm hợp đồng. (Ảnh Công an Đồng Nai)

Thời gian gần đây, không ít người bất ngờ nhận được cuộc gọi, tin nhắn từ các công ty tài chính, tổ chức tín dụng yêu cầu thanh toán khoản vay dù bản thân chưa từng thực hiện giao dịch. Thậm chí, người thân, đồng nghiệp cũng bị liên hệ để gây áp lực đòi nợ.

Qua xác minh, một số trường hợp phát hiện thông tin cá nhân đã bị kẻ gian sử dụng để lập hồ sơ vay tiền hoặc mua hàng trả góp. Những khoản nợ không do mình tạo ra khiến nạn nhân mất nhiều thời gian khiếu nại, đồng thời đối mặt nguy cơ bị ảnh hưởng lịch sử tín dụng và khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính.

Đáng chú ý, mới đây, Phòng An ninh mạng Công an Tp.Đồng Nai phối hợp Công an xã Tân An bắt giữ một đối tượng có hành vi làm giả, sử dụng giấy tờ tùy thân mang hình ảnh của mình nhưng chứa thông tin cá nhân của người khác để lập hồ sơ, ký hợp đồng mua hàng trả góp tại các công ty tài chính như FE Credit, Mcredit, Home Credit nhằm chiếm đoạt tài sản.

Vụ việc cho thấy thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi khi các đối tượng kết hợp sử dụng thông tin cá nhân bị đánh cắp với giấy tờ giả để qua mặt quy trình xác minh, thực hiện giao dịch trái phép.

Trao đổi với Người Đưa Tin, luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Đoàn Luật sư Tp.HCM, nhận định hành vi sử dụng giấy tờ giả hoặc thông tin cá nhân của người khác để vay tiền, mua hàng trả góp không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về tài chính, pháp lý cho người bị mạo danh.

Theo luật sư Huyền, một người chỉ phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi có căn cứ xác định họ thực sự tham gia xác lập giao dịch hoặc có căn cứ pháp luật khác làm phát sinh nghĩa vụ. Việc người khác sử dụng trái phép số CCCD, hình ảnh giấy tờ tùy thân không đồng nghĩa với việc chủ thể dữ liệu đã đồng ý vay tiền.

Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định giao dịch dân sự có hiệu lực phải đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có yêu cầu về sự tự nguyện của chủ thể tham gia. Vì vậy, nếu một người không trực tiếp giao kết, không ủy quyền và không có ý chí vay tiền thì không thể mặc nhiên buộc họ trả nợ chỉ dựa trên thông tin định danh xuất hiện trong hồ sơ.

Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Đoàn Luật sư Tp.HCM.

Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền nhấn mạnh, các tổ chức tín dụng, công ty tài chính cần nâng cao trách nhiệm xác minh danh tính khách hàng, kiểm tra tính xác thực của giấy tờ và áp dụng phương thức xác thực phù hợp đối với giao dịch trực tuyến. Đặc biệt, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đặt ra các yêu cầu về bảo vệ, xử lý và sử dụng dữ liệu cá nhân. Các đơn vị liên quan cần kịp thời xác minh, khắc phục khi phát hiện thông tin tín dụng bị ghi nhận sai, bảo đảm quyền lợi của người bị giả mạo.

Khi phát hiện khoản vay không do mình thực hiện, người dân cần liên hệ ngay tổ chức tài chính liên quan, yêu cầu cung cấp hồ sơ vay, hợp đồng, dữ liệu xác thực và chứng từ giải ngân hoặc giao nhận hàng hóa. Đồng thời, lưu giữ tin nhắn, cuộc gọi, văn bản đòi nợ và các tài liệu liên quan để gửi đơn trình báo, tố giác đến cơ quan công an.

Người dân cũng có thể kiểm tra thông tin tín dụng qua Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Theo khoản 4 Điều 19 Thông tư 15/2023/TT-NHNN, khách hàng có quyền đề nghị CIC, tổ chức tín dụng hoặc tổ chức tự nguyện tiếp nhận yêu cầu điều chỉnh khi phát hiện thông tin tín dụng có sai sót, kèm theo lý do và tài liệu chứng minh. Tuy nhiên, CIC không có thẩm quyền kết luận tính hợp pháp của hợp đồng vay, do đó việc xác minh vẫn cần được thực hiện trực tiếp với tổ chức tài chính liên quan.

Tương tự, luật sư Nguyễn Minh Đăng, Đoàn Luật sư Tp.Đồng Nai, cũng cho rằng việc sử dụng thông tin, giấy tờ tùy thân của người khác để lập hồ sơ vay tiền, mua hàng trả góp nhằm chiếm đoạt tài sản có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo các quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Tăng cường đấu tranh, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân

Đại diện lãnh đạo Phòng An ninh mạng, Công an Tp.Đồng Nai cho biết, Ban Giám đốc Công an Thành phố đã chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa, đấu tranh và xử lý tội phạm trên không gian mạng.

Trong đó, Phòng An ninh mạng được giao tăng cường nắm tình hình, nhận diện phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng để chủ động phòng ngừa, đấu tranh. Công an các địa phương và đơn vị nghiệp vụ cũng đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân nâng cao cảnh giác, nhận diện các hành vi lừa đảo, giả mạo danh tính.

Cùng với đó, công an các địa phương và các phòng nghiệp vụ được yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Lực lượng chức năng cũng tăng cường phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trên mạng máy tính, mạng viễn thông và hành vi làm giả giấy tờ, tài liệu nhằm chiếm đoạt tài sản.

Để hạn chế nguy cơ bị đánh cắp danh tính, Công an Tp.Đồng Nai khuyến cáo người dân không tùy tiện cung cấp hoặc chia sẻ hình ảnh CCCD, số định danh cá nhân, số điện thoại cho người không rõ danh tính, mục đích sử dụng. Không đăng tải công khai giấy tờ tùy thân lên mạng xã hội; thận trọng khi cung cấp thông tin trên các website, ứng dụng và đường link không rõ nguồn gốc.

Đặc biệt, người dân tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng, tài khoản tài chính cho người khác dưới bất kỳ hình thức nào; không đăng nhập tài khoản đám mây do người lạ cung cấp vào thiết bị cá nhân và không cho mượn giấy tờ tùy thân để thực hiện giao dịch.

Bên cạnh đó, cần thường xuyên kiểm tra thông báo giao dịch, khoản vay và thông tin tín dụng để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi có nhu cầu vay vốn, nên lựa chọn ngân hàng, tổ chức tín dụng hợp pháp, tránh những lời quảng cáo vay tiền nhanh, thủ tục đơn giản nhưng yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc mã xác thực bất thường.

Bảo vệ thông tin định danh không chỉ là bảo vệ quyền riêng tư mà còn là cách thiết thực để mỗi người bảo vệ tài sản, uy tín và quyền lợi hợp pháp của mình trước những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.