Nhiều tài khoản ngân hàng bị khóa sau khi giao dịch tài sản số

Rủi ro từ giao dịch ngang hàng tài sản số

Từ giữa tháng 10 đến nay, cơ quan chức năng và ngành ngân hàng ghi nhận nhiều trường hợp người dân bị phong tỏa tài khoản thanh toán sau khi thực hiện các giao dịch bán tài sản số, tài sản mã hóa qua phương thức ngang hàng (P2P).

Dù việc mua bán tài sản số là có thật, nhiều nhà đầu tư vẫn rơi vào rắc rối pháp lý kéo dài và chưa thể mở lại tài khoản sau nhiều lần làm việc với ngân hàng.

Theo Cục An ninh mạng, Bộ Công an, rủi ro lớn nhất của phương thức giao dịch này nằm ở chỗ khoản tiền Việt Nam đồng chuyển về tài khoản người bán lại có nguồn gốc phi pháp.

Điển hình khi một nhà đầu tư bán USDT và nhận 100 triệu đồng chuyển khoản qua ngân hàng, giao dịch trên sàn giao dịch có thể đã hoàn tất nhưng nếu số tiền này xuất phát từ một vụ lừa đảo đang bị thụ lý, tài khoản nhận tiền sẽ bị cơ quan điều tra đưa vào diện kiểm soát và yêu cầu phong tỏa theo Nghị định số 52/2024/NĐ-CP.

Thực tế cho thấy, người dân và nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn không có công cụ để xác minh nguồn gốc dòng tiền của đối tác ở các khâu luân chuyển trước đó. Lỗ hổng này biến người giao dịch thành một mắt xích thụ động tiếp tay cho dòng tiền phạm pháp mà bản thân không hề hay biết.

Phía Cục An ninh mạng cho biết, dù pháp luật hiện hành không cấm cá nhân dùng tài khoản ngân hàng hợp pháp để mua bán tài sản số, nhưng các giao dịch này bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thanh toán và phòng, chống rửa tiền.

Khi tài khoản bị tạm khóa phục vụ điều tra, để chứng minh giao dịch hợp pháp và không liên quan đến hành vi rửa tiền, nhà đầu tư cần chủ động làm rõ ba yếu tố.

Yếu tố đầu tiên là chứng minh tính hợp pháp của dòng tiền và nguồn thu nhập dùng để đầu tư ban đầu. Kế tiếp, nhà đầu tư phải chứng minh được quyền sở hữu thực tế đối với số tài sản mã hóa đã đem bán. Cuối cùng, người giao dịch cần cung cấp bằng chứng kết nối trực tiếp giữa khoản tiền nhận được trong tài khoản ngân hàng với lệnh khớp tương ứng trên sàn giao dịch.

Để có đủ căn cứ giải trình với cơ quan chức năng, nhà đầu tư được khuyến cáo chủ động lưu trữ các dữ liệu quan trọng. Bộ hồ sơ này bao gồm: sao kê tài khoản ngân hàng và chứng minh thu nhập ban đầu; toàn bộ lịch sử đặt lệnh P2P trên sàn; thông tin định danh của đối tác, số lượng tài sản, tỷ giá, thời điểm chuyển tiền và nhật ký tin nhắn trao đổi; cùng địa chỉ ví và mã giao dịch nếu có liên quan đến ví cá nhân.

Cơ quan Công an đặc biệt khuyến cáo người dân tuyệt đối không nhận tiền thanh toán từ các tài khoản ngân hàng không trùng khớp với tên thật đã xác minh của đối tác trên sàn P2P. Đồng thời, người dân không cho mượn, cho thuê tài khoản ngân hàng và không nhận hoặc chuyển tiền hộ dưới bất kỳ hình thức nào, bởi hành vi này có thể bị xử lý hình sự với vai trò đồng phạm giúp sức cho tội phạm lừa đảo hoặc tội rửa tiền.

Nhiều tài khoản ngân hàng bị khóa do nhận tiền 'bẩn' từ tài sản số. Ảnh: Xuân Tiến

Truy vết tội phạm mạng

Thực trạng các tài khoản ngân hàng bị phong tỏa do liên quan dòng tiền P2P đã phản ánh sự gia tăng phức tạp của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng hiện nay.

Trước thực tế này, công tác kiểm soát và thu hồi tài sản đang đòi hỏi những giải pháp công nghệ mang tính đón đầu. Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng cho biết, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu thí điểm hệ thống tra soát, truy vết dòng tiền liên quan đến lừa đảo qua không gian mạng.

Mục tiêu trọng tâm của hệ thống là hỗ trợ lực lượng chức năng nhanh chóng khoanh vùng, ngăn chặn tẩu tán dòng tiền và giảm thiểu tối đa thiệt hại cho các nạn nhân.

Quy mô của các vụ án trực tuyến hiện nay đang ở mức báo động khi chỉ trong nửa đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Riêng hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước kết nối gần 100 tổ chức tài chính đã ghi nhận hơn 668.000 tài khoản ngân hàng và ví điện tử có dấu hiệu vi phạm pháp luật, giúp các ngân hàng kịp thời phát đi hàng triệu cảnh báo cũng như thu hồi, tạm dừng hàng nghìn tỷ đồng liên quan đến tội phạm mạng.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn nhận định, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) vừa nâng cao hiệu quả vận hành tài chính, vừa tạo điều kiện cho các đối tượng xấu dễ dàng rà quét lỗ hổng và gia tăng tấn công.

Đồng quan điểm, TS. Đào Minh Tú, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng cho biết, trong năm 2025, có tới 41% trong tổng số 552.000 cuộc tấn công mạng tại Việt Nam nhắm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng, với các thủ đoạn giả mạo danh tính tinh vi bằng AI và Deepfake.

Để ứng phó với thực trạng trên, lãnh đạo Cục A05 cho rằng toàn ngành cần chuyển đổi từ tư duy bảo vệ bị động sang bảo đảm an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế hệ thống. Song song với việc tăng cường chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ phòng thủ mạng như mật mã hậu lượng tử, Bộ Công an đang phối hợp hoàn thiện Dự thảo Luật Bảo vệ an ninh dữ liệu để trình Quốc hội xem xét trong thời gian tới.