Cảnh báo tình trạng trục lợi bảo hiểm thất nghiệp

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là chính sách an sinh xã hội quan trọng, giúp người lao động bù đắp một phần thu nhập khi mất việc làm, đồng thời được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và học nghề. Tuy nhiên, thời gian qua, tình trạng lợi dụng chính sách để tiếp tục nhận trợ cấp dù đã có việc làm mới vẫn diễn ra, gây thất thoát quỹ BHTN và ảnh hưởng đến tính công bằng trong thực hiện chính sách.

Anh Nguyễn Thành Đạt (xã Thạch Hà) phải nộp lại gần 2,1 triệu đồng do hưởng sai chế độ một tháng trợ cấp thất nghiệp.

Đầu tháng 1/2026, anh Nguyễn Thành Đạt (xã Thạch Hà) đã phải nộp lại gần 2,1 triệu đồng cho quỹ BHTN do hưởng sai chế độ. Nguyên nhân là anh Đạt không thông báo với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh để làm thủ tục tạm dừng trợ cấp khi có việc làm mới. Chỉ đến khi anh ký hợp đồng lao động tại nơi làm việc mới, cơ quan bảo hiểm xã hội (BHXH) mới phát hiện sai phạm và ra quyết định truy thu.

Anh Nguyễn Thành Đạt thừa nhận: “Thời điểm đó sự hiểu biết về pháp luật của tôi còn hạn chế, nghĩ rằng có thể vừa nhận trợ cấp thất nghiệp vừa đóng BHXH ở công ty mới nên đã không thông báo. Dù vậy, ngay khi nhận được yêu cầu, tôi đã hoàn trả đầy đủ khoản tiền đã hưởng sai quy định”.

Theo quy định tại Điều 19 Nghị định số 374 năm 2025 của Chính phủ, người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp khi có việc làm thuộc trường hợp phải chấm dứt hưởng, có trách nhiệm thông báo với tổ chức dịch vụ việc làm trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ thời điểm phát sinh việc làm mới theo quy định.

“Dù đã được phổ biến khi người lao động đến làm thủ tục, nhưng không phải ai cũng nắm bắt quy định và nghiêm túc chấp hành. Việc không thông báo đúng quy định không chỉ khiến người lao động phải hoàn trả tiền trợ cấp đã nhận sai, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền bảo lưu thời gian đóng BHTN chưa hưởng”, ông Hồ Anh Tú - Trưởng phòng BHTN, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh cho biết.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định phổ biến là người lao động đã có việc làm mới nhưng không thông báo với tổ chức dịch vụ việc làm.

Thực tế, tình trạng hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định vẫn xảy ra ở nhiều địa phương. Từ đầu năm 2026 đến nay, BHXH tỉnh đã ban hành quyết định thu hồi chế độ trợ cấp thất nghiệp đối với 97 trường hợp, với số tiền hơn 391 triệu đồng. Năm 2025, con số này là 78 trường hợp, tương ứng hơn 291 triệu đồng.

Phần lớn các trường hợp được phát hiện khi người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng đã phát sinh việc làm và tham gia BHXH bắt buộc tại đơn vị mới. Đến nay vẫn còn 5 trường hợp hưởng sai chế độ từ năm 2025 trở về trước chưa hoàn trả số tiền hơn 25 triệu đồng, dù cơ quan BHXH đã phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh gửi văn bản đôn đốc về địa phương.

Theo thống kê của BHXH tỉnh, tình trạng hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định vẫn xảy ra ở nhiều địa phương.

Theo quy định hiện hành, người lao động tham gia BHTN khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc nếu chưa có việc làm và nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp trong vòng 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng thì sẽ được xem xét hưởng trợ cấp thất nghiệp với mức 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHTN của 6 tháng liền kề trước đó.

Không chỉ hỗ trợ một phần thu nhập trong thời gian mất việc, chính sách BHTN còn tạo điều kiện để người lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề. Tuy nhiên, quyền lợi này chỉ được duy trì khi người lao động thực hiện đúng các quy định.

Với nhiều người lao động, thời gian tham gia BHTN là khoản tích lũy quan trọng, được hình thành qua nhiều năm làm việc. Thế nhưng, chỉ một lần không thực hiện đúng quy định khi đang hưởng trợ cấp cũng có thể khiến những quyền lợi đã tích lũy bị ảnh hưởng.

Trường hợp của chị Trần Thị Nhung (thôn Vĩnh Phú, phường Trần Phú) là một ví dụ. Chị Nhung tham gia đóng bảo hiểm thất nghiệp đã hơn 10 năm. Vào tháng 8/2025, chị đến Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh để làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp trong thời gian 9 tháng, mức hưởng 3,6 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, do tìm được việc làm mới vào tháng thứ 5 - trùng với thời điểm đang nhận trợ cấp, chị Nhung đã phải hoàn trả lại số tiền của 1 tháng hưởng sai quy định. Thêm vào đó, chị còn không được bảo lưu thời gian 5 tháng trợ cấp thất nghiệp chưa nhận cho lần hưởng tiếp theo.

Chị Trần Thị Nhung (thôn Vĩnh Phú, phường Trần Phú - bên trái) do không nắm bắt đầy đủ đã phải hoàn trả lại số tiền của 1 tháng hưởng sai quy định.

Chị Trần Thị Nhung chia sẻ: “Khi biết mình không chỉ phải nộp lại 1 tháng trợ cấp nhận sai mà còn mất luôn 5 tháng bảo lưu cho lần sau, tôi thực sự rất tiếc. Giá như trước đây tôi chịu khó tìm hiểu kỹ quy định thì đã không xảy ra sự việc này”.

Không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi được bảo lưu, hành vi vi phạm quy định về hưởng trợ cấp thất nghiệp còn có thể bị xử lý theo pháp luật. Theo Điều 40 Nghị định số 12 năm 2022 của Chính phủ, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng không thông báo với tổ chức dịch vụ việc làm khi có việc làm thuộc trường hợp phải thông báo có thể bị phạt tiền từ 1 triệu đến 2 triệu đồng. Đáng chú ý, theo Luật Việc làm năm 2025, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi vi phạm pháp luật BHTN sẽ thuộc trường hợp bị chấm dứt hưởng trợ cấp. Như vậy, hành vi vi phạm không chỉ dẫn đến việc phải hoàn trả khoản tiền đã hưởng sai mà còn có thể kéo theo những chế tài pháp lý khác.

Một buổi tuyên truyền về Luật BHXH và chính sách BHTN cho người lao động tại KKT Vũng Áng.

Bà Lê Trần Thuỳ Dung - Phó Trưởng phòng Chế độ bảo hiểm xã hội, BHXH tỉnh Hà Tĩnh cho biết: "Để ngăn chặn trục lợi trợ cấp thất nghiệp, chúng tôi đã đẩy mạnh tuyên truyền, phối hợp liên ngành và siết chặt đối soát dữ liệu đóng - hưởng nhằm kịp thời phát hiện người đã có việc làm vẫn nhận trợ cấp. Khi phát hiện vi phạm, đơn vị sẽ thông báo yêu cầu hoàn trả; nếu người hưởng cố tình không chấp hành, chúng tôi sẽ chuyển các cơ quan chức năng xử lý theo đúng quy định pháp luật".

Dù việc ứng dụng công nghệ thông tin đã hỗ trợ tích cực cho công tác quản lý, song yêu cầu đặt ra hiện nay là tiếp tục hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý lao động, bảo hiểm xã hội và doanh nghiệp. Qua đó, giúp việc cập nhật tình trạng việc làm của người lao động được kịp thời, hạn chế những trường hợp hưởng trợ cấp không đúng quy định. Đồng thời mỗi người lao động cần chủ động tìm hiểu, thực hiện đúng nghĩa vụ khai báo; doanh nghiệp và các cơ quan chức năng cần nâng cao trách nhiệm trong phối hợp quản lý, giám sát. Khi chính sách được thực hiện đúng đối tượng, đúng quy định, giá trị nhân văn của BHTN mới được phát huy trọn vẹn.