Cảnh giác 3 loài rắn cực độc khi mùa mưa đến

Mùa mưa, người dân cần thận trọng khi đi qua khu vực ẩm thấp, bụi rậm, ruộng đồng – nơi một số loài rắn độc thường hoạt động và tìm kiếm thức ăn. Ảnh: Thai National Parks.

Mùa mưa ẩm thấp khiến rắn độc như cạp nia, cạp nong hay hổ mang tràn vào gần nơi ở của người dân. Nọc độc của chúng có thể đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn.

Thực tế, rắn hiếm khi chủ động tấn công nếu không bị đe dọa. Do đó, trang bị kỹ năng nhận diện và tránh xa các bụi rậm, hang hốc – nhất là vào ban đêm – là điều bắt buộc để bảo vệ an toàn.

Cạp nia có thể gây liệt cơ, suy hô hấp

Cạp nia Nam (Bungarus candidus) là một trong những loài rắn độc đáng lưu ý ở khu vực phía Nam. Nghiên cứu trên 42 bệnh nhân bị cạp nia Nam cắn tại TP.HCM và các khu vực lân cận cho thấy một nửa trường hợp bị cắn khi đang ngủ.

Các biểu hiện nhiễm độc thần kinh thường gặp gồm sụp mi, giãn đồng tử, yếu cơ, khó thở, tăng tiết nước bọt, khó nói và khó nuốt.

Rắn cạp nia Nam có thân màu đen với các khoang trắng, hoạt động chủ yếu về đêm và sở hữu nọc độc thần kinh có thể gây liệt cơ, suy hô hấp. Ảnh: Thai National Parks.

Cạp nia có tập tính hoạt động về đêm. Một nghiên cứu theo dõi cá thể cạp nia bằng thiết bị vô tuyến tại Thái Lan ghi nhận chúng di chuyển, kiếm ăn vào ban đêm và có thể tận dụng các khu vực gần công trình của con người như vỉa hè, mương thoát nước, mép tòa nhà. Một nghiên cứu khác cũng ghi nhận loài này hoạt động về đêm trong cảnh quan nông nghiệp vào giai đoạn mùa mưa.

Độc tố của cạp nia tác động mạnh lên hệ thần kinh - cơ. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nọc B. candidus có độc tính thần kinh rõ rệt; trong các trường hợp nặng, tình trạng liệt cơ có thể ảnh hưởng đến hô hấp.

Cạp nong hoạt động chủ yếu về đêm

Cạp nong (Bungarus fasciatus) nổi bật với những khoang vàng hoặc vàng nhạt xen kẽ màu đen trên cơ thể. Loài này phân bố rộng ở Nam và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, và thường sống ở nhiều sinh cảnh như rừng, khu vực nông nghiệp, vùng đất thấp, đầm lầy và nơi gần nguồn nước.

Rắn cạp nong có thân với các khoang vàng - đen đặc trưng, thường hoạt động về đêm và sở hữu nọc độc thần kinh có thể gây yếu, liệt cơ hô hấp. Ảnh: Thai National Parks.

Cạp nong chủ yếu hoạt động vào ban đêm. Một số tài liệu sinh thái ghi nhận loài này thường xuất hiện trong những khu vực ẩm ướt, gần nguồn nước và thường được bắt gặp vào mùa mưa.

Đây cũng là thời điểm người dân cần thận trọng hơn khi đi qua ruộng, bờ cỏ, khu vực có vật liệu hoặc các vị trí có hang hốc.

Nọc cạp nong chứa nhiều độc tố thần kinh tác động lên dẫn truyền thần kinh - cơ. Nghiên cứu thực nghiệm trên nọc B. fasciatus cho thấy cả độc tố tác động trước và sau synap đều có hoạt tính thần kinh; một số độc tố có khả năng gây ức chế dẫn truyền thần kinh - cơ, từ đó dẫn tới yếu và liệt cơ.

Hổ mang chúa săn mồi giữa mùa mưa

Hổ mang chúa (Ophiophagus hannah) là loài rắn độc lớn, phân bố rộng ở Nam và Đông Nam Á. Chúng chủ yếu sống trong rừng nhiệt đới nhưng cũng có thể xuất hiện ở vùng cây bụi, đất nông nghiệp và những sinh cảnh đã bị con người biến đổi.

Nghiên cứu về sinh thái của loài cho thấy sự phân bố của hổ mang chúa có liên quan chặt chẽ với các điều kiện khí hậu ẩm.

Rắn hổ mang chúa là loài rắn độc lớn, chủ yếu sống ở rừng và các sinh cảnh ẩm; nọc độc tác động lên hệ thần kinh, có thể gây liệt cơ và suy hô hấp.

Mùa mưa không đồng nghĩa hổ mang chúa ngừng hoạt động. Trong một nghiên cứu quan sát hổ mang chúa hoang dã tại Ấn Độ, một cá thể vẫn được ghi nhận săn và ăn rắn trong cao điểm mùa mưa, đồng thời hoạt động di chuyển và kiếm ăn thay đổi theo cường độ mưa, nắng và điều kiện thời tiết.

Nọc hổ mang chúa có độc tính thần kinh và có thể gây liệt cơ, ảnh hưởng đến hô hấp. Các trường hợp bị hổ mang chúa cắn được ghi nhận tại miền Nam Việt Nam còn xuất hiện những biến chứng tim mạch như rối loạn nhịp và thay đổi điện tâm đồ, cho thấy nhiễm độc có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan chứ không chỉ hệ thần kinh.

Gặp rắn, giữ khoảng cách

Khi phát hiện rắn, người dân nên bình tĩnh, giữ khoảng cách an toàn và tuyệt đối không chọc, bắt hoặc cố xua đuổi. Nếu rắn xuất hiện trong nhà, cần đưa trẻ nhỏ, người lớn tuổi và vật nuôi ra khỏi khu vực, đóng cửa ngăn rắn di chuyển sang những không gian khác nếu có thể và gọi người có chuyên môn hỗ trợ.

Nếu chẳng may bị rắn cắn, người bệnh cần nằm yên, hạn chế vận động, đặc biệt ở phần cơ thể bị cắn, có thể cố định chi và nhanh chóng đến cơ sở y tế. Nếu an toàn, có thể ghi nhớ đặc điểm hoặc chụp ảnh con rắn từ xa để bác sĩ hỗ trợ nhận diện, nhưng không nên quay lại bắt hoặc tìm con rắn.

Trong thời gian chờ cấp cứu, không tự rạch vết cắn, hút nọc bằng miệng, đắp lá, đắp thuốc, chườm đá hoặc dùng garô quá chặt. Những biện pháp này không giúp loại bỏ nọc độc, trong khi có thể gây tổn thương mô, nhiễm trùng hoặc làm cản trở quá trình điều trị.