Cảnh giác chiêu trò lợi dụng 'đi chùa online' để trục lợi

Chỉ với vài thao tác tìm kiếm trên TikTok, người dùng có thể bắt gặp nhiều phiên livestream lấy chủ đề Phật giáo, sử dụng hình ảnh động và âm thanh được tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Đi chùa online hay livestream về chủ đề tâm linh không phải là hành vi vi phạm pháp luật. Nhà nước luôn tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và các giá trị văn hóa, tâm linh chính đáng của Nhân dân. Đáng chú ý là nguy cơ biến tướng các hoạt động này thành hình thức lợi dụng niềm tin tâm linh để kêu gọi quà tặng, thu lợi bất chính.

Livestream “đi chùa online” thu hút người xem bằng những lời chúc phước báu, cầu an. Ảnh: Chụp màn hình

Qua nắm tình hình trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Đồng Tháp phát hiện một số phiên livestream với chủ đề “đi chùa online” có nguy cơ biến tướng, lợi dụng niềm tin tâm linh để kêu gọi quà tặng, thu lợi bất chính với các hình thức như yêu cầu người xem tặng quà ảo để nhân vật thực hiện các hành động như thắp hương, quỳ lạy, lễ Phật, gõ mõ, tụng kinh hoặc cầu nguyện theo yêu cầu. Gắn việc tặng quà với lời hứa hẹn về phước báu, công đức, tài lộc, bình an, may mắn hoặc khả năng được Phật độ trì. Tổ chức xin xăm, bói toán, giải hạn, cầu tài, cầu lộc hoặc đưa ra những lời phán đoán về vận mệnh để kích thích người xem chuyển quà, chuyển tiền. Từ đó biến các nghi thức tôn giáo, tín ngưỡng thành công cụ tạo tương tác, câu lượt xem, kích thích tâm lý đám đông và khai thác lòng tin của người khác nhằm mục đích thương mại.

Trước tình hình trên, người dân, người dùng mạng xã hội cần hiểu rõ các quy định của pháp luật về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, việc sử dụng hình ảnh Đức Phật, cơ sở thờ tự, nghi lễ tôn giáo để câu kéo quà tặng, mua vui phản cảm hoặc thực hiện các hành vi thiếu tôn kính có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống văn hóa, tinh thần và sự tôn nghiêm của tôn giáo.

Việc tổ chức trò chơi có yếu tố được thua bằng tiền hoặc hiện vật, phụ thuộc vào kết quả may rủi và có dấu hiệu đánh bạc cần được đặc biệt lưu ý, bởi có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý theo quy định. Các hoạt động bói toán, mê tín dị đoan nhằm thu lợi có thể bị xử lý vi phạm hành chính, trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trước những biến tướng của trào lưu này, Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Đồng Tháp đưa ra một số khuyến cáo.

Đối với người livestream, không lợi dụng niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng để kêu gọi quà tặng, quyên góp hoặc thu tiền bằng những lời hứa hẹn về công đức, phước báu, tài lộc, giải hạn hay cầu nguyện linh nghiệm. Không biến hình ảnh, nghi lễ tôn giáo thành công cụ kinh doanh phản cảm.

Đối với người xem, cần tỉnh táo trước những lời mời gọi như “tặng quà để tích công đức”, “tặng quà để được cầu an”, “tặng quà để cầu tài lộc, bình an”. Không chuyển tiền, tặng quà vì tin vào những lời cam kết tâm linh không có căn cứ.

Đối với người dùng mạng xã hội, không cổ súy, tiếp tay, chia sẻ hoặc tham gia các hoạt động có dấu hiệu lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần lưu giữ thông tin, bằng chứng và phản ánh đến cơ quan Công an có thẩm quyền.

Đối với người quản trị các nền tảng, cộng đồng trực tuyến, cần chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nội dung có dấu hiệu vi phạm theo quy định pháp luật và chính sách của nền tảng.

Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP HCM cho biết, theo Điều 24 Hiến pháp năm 2013 và khoản 1 Điều 6 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào. Pháp luật cũng bảo đảm quyền bày tỏ niềm tin, thực hành lễ nghi, học tập và thực hành giáo lý, giáo luật tôn giáo.

Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP HCM

Do đó, việc người dân sử dụng các nền tảng trực tuyến để tìm hiểu giáo lý, tham gia cầu nguyện hoặc thực hiện những hoạt động thể hiện niềm tin tâm linh là nhu cầu chính đáng và cần được tôn trọng.

Tuy nhiên, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không đồng nghĩa với việc được phép lợi dụng niềm tin của người khác để trục lợi. Nếu có hành vi lợi dụng niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo để đưa ra thông tin gian dối, kêu gọi đóng góp hoặc yêu cầu người khác chuyển tiền nhằm thu lợi bất chính thì có thể bị xem xét xử lý theo khoản 5 Điều 5 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

Luật sư Liên nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa việc tự nguyện đóng góp, cúng dường hợp pháp với hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi. Việc người xem tự nguyện tặng quà hoặc đóng góp tiền không mặc nhiên làm phát sinh trách nhiệm pháp lý đối với người tổ chức và nhận quà.

Tuy nhiên, nếu người tổ chức cố tình giả mạo, sử dụng danh nghĩa cơ sở tôn giáo, đưa ra thông tin gian dối hoặc tạo dựng những hoạt động tâm linh không có thật nhằm khiến người khác tin tưởng và giao tài sản thì hành vi này có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Về xử phạt vi phạm hành chính, theo Điều 18 Nghị định 282/2025, người có hành vi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền từ 2-3 triệu đồng. Trường hợp có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt tiền là 3-5 triệu đồng. Các mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân vi phạm. Trường hợp tổ chức vi phạm thì mức phạt tiền gấp hai lần mức phạt đối với cá nhân.

Ngoài ra, nếu lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật hoặc có nội dung xúc phạm tôn giáo, người vi phạm còn có thể bị xử phạt theo Điều 95 Nghị định 174/2026 với mức phạt tiền từ 20-30 triệu đồng.

Trường hợp cung cấp, chia sẻ thông tin xúc phạm tôn giáo, mức phạt có thể từ 30-50 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm. Các mức phạt này được áp dụng với hành vi vi phạm của tổ chức, trường hợp cá nhân vi phạm thì mức phạt bằng ½ mức phạt tiền với tổ chức

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), Hành nghề mê tín, dị đoan (Điều 320) hoặc Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (Điều 331) theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Luật sư Liên cho rằng, việc nâng cao nhận thức pháp luật, chủ động nhận diện các hình thức trục lợi tâm linh và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm là cần thiết để bảo vệ người dân, đồng thời giữ gìn những giá trị tốt đẹp trong đời sống tín ngưỡng, tôn giáo.