'Cánh tay' mới trong sản xuất

Từ cánh tay robot đến “bộ não” dữ liệu

Trong nhà máy của Công ty cổ phần Gạch Tuynel Viên Châu, những công đoạn vốn cần nhiều lao động trực tiếp đang dần được thay thế bằng máy móc, robot và hệ thống điều khiển tự động. Dây chuyền được kết nối khép kín từ xử lý nguyên liệu, tạo hình, xếp gạch mộc đến sấy, nung và làm nguội. Riêng cánh tay robot tại các khâu bốc xếp có thể thay thế tới 90% nhân công trực tiếp; công suất nhà máy tăng 250%, đạt khoảng 132 triệu viên gạch/năm.

Không dừng ở những cánh tay robot, Công ty còn kết nối camera nhận diện biển số, cân điện tử, phần mềm hóa đơn và dữ liệu giữa các khâu, từng bước hình thành chuỗi vận hành liên thông. Theo ông Nguyễn Phương Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty, đầu tư khoa học, công nghệ là giải pháp nâng cao năng lực sản xuất, sức cạnh tranh; ứng dụng AI trong quản trị, kết nối dữ liệu giúp giảm sức lao động, nâng năng suất và kiểm soát sản xuất hiệu quả hơn. Từ những nhà máy như Viên Châu, có thể thấy công nghệ đang bước vào sản xuất theo cách thực tế hơn: máy móc đảm nhận công việc nặng nhọc, lặp lại; dữ liệu được thu thập, xử lý nhanh hơn; con người có thêm công cụ để kiểm soát và ra quyết định.

Công ty cổ phần Gạch Tuynel Viên Châu dùng cánh tay robot gắp gạch.

Tại Công ty cổ phần Woodsland Tuyên Quang, phần mềm quản lý sản xuất thông minh được triển khai cùng hệ thống liên kết chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng bằng mã QR. Nhờ đó, năng suất lao động tăng 20%, tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm còn 2%.

Doanh nghiệp tiếp tục đưa robot vào khu vực xếp gỗ, đóng gói - những công đoạn cần nhiều lao động và cường độ làm việc cao. Hệ thống robot có khả năng thay thế sức lao động của 45 công nhân, đồng thời chuẩn hóa khâu đóng gói theo tiêu chuẩn châu Âu phục vụ xuất khẩu.

Điểm đáng chú ý là công nghệ không chỉ nhằm giảm lao động trực tiếp mà hướng tới một quy trình sản xuất chính xác, ổn định, kiểm soát chất lượng tốt hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Ở Công ty TNHH Khánh Xuân, cảm biến và phần mềm được đưa vào kiểm soát nhiệt độ, thời gian trong sản xuất rượu xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào theo dõi thủ công. Theo ông Trần Văn Xuân, Giám đốc Công ty, việc kiểm soát các thông số bằng công nghệ giúp tiết kiệm khoảng 30% nguyên liệu, đồng thời duy trì chất lượng sản phẩm ổn định. Những con số ấy cho thấy, giá trị của công nghệ không nằm ở việc doanh nghiệp sở hữu thiết bị hiện đại đến đâu, mà ở hiệu quả tạo ra sau mỗi khoản đầu tư: năng suất cao hơn, ít lỗi hơn, tiết kiệm chi phí hơn và sản phẩm đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường.

Thực tế cho thấy, tự động hóa có thể giảm nhu cầu lao động trực tiếp ở một số công đoạn, nhưng lại làm tăng nhu cầu về lao động có kỹ năng. Người công nhân không chỉ vận hành máy mà còn phải hiểu quy trình, đọc dữ liệu, phát hiện bất thường và phối hợp với hệ thống công nghệ. Với AI, yêu cầu này càng rõ hơn. AI có thể xử lý lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nhưng lựa chọn đúng dữ liệu, xác định đúng bài toán và kiểm chứng kết quả vẫn cần con người. Vì thế, bài toán của doanh nghiệp không phải là lựa chọn giữa “AI hay con người”, mà là làm thế nào để con người làm chủ AI.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Tuyên Quang. Khi công nghệ ngày càng đi sâu vào sản xuất, nguồn nhân lực có kỹ năng, khả năng thích ứng và làm chủ thiết bị sẽ trở thành yếu tố quyết định để biến những khoản đầu tư công nghệ thành năng suất và sức cạnh tranh thực sự.

Tạo “đường băng” cho AI phát triển

Việc doanh nghiệp từng bước ứng dụng AI diễn ra trong bối cảnh Tuyên Quang đang xây dựng nền tảng dữ liệu và chính sách để thúc đẩy công nghệ mới.

Tháng 3-2026, UBND tỉnh ban hành Chương trình hành động đẩy mạnh ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng xã hội số giai đoạn 2026 - 2030. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung với kiến trúc thống nhất, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực; 100% dữ liệu chuyên ngành trọng yếu được số hóa, chuẩn hóa và tích hợp vào kho dữ liệu tập trung. Đồng thời, Trung tâm dữ liệu và Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu xử lý dữ liệu lớn, phân tích và dự báo theo thời gian thực.

Đáng chú ý, chương trình cũng định hướng ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội; trong đó công thương, tài chính, xây dựng, khoa học và công nghệ được xác định là những lĩnh vực có thể ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả quản lý, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Cùng với đó, Đề án phát triển kinh tế số của tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 xác định kinh tế số là một trong những động lực quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tuyên Quang đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt 20%.

Những định hướng ấy đang tạo thêm “đường băng” để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới. Tuy nhiên, với phần lớn doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, đầu tư AI vẫn là bài toán cần cân nhắc về vốn, hạ tầng, dữ liệu và nhân lực.

Ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh khẳng định: Vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định trong quá trình đổi mới công nghệ. Người lãnh đạo phải hiểu công nghệ ở mức cần thiết để lựa chọn giải pháp phù hợp, dám đầu tư và tạo được tinh thần đổi mới trong đội ngũ. Từ những dây chuyền robot đến những hệ thống dữ liệu, từ một chatbot nội bộ đến phần mềm điều khiển các thông số sản xuất, AI đang từng bước trở thành một phần trong hệ sinh thái sản xuất mới ở Tuyên Quang.

Con đường phía trước không phải là chạy đua để doanh nghiệp nào cũng phải có AI, mà là ứng dụng đúng công nghệ cho đúng bài toán. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, hạ tầng được hoàn thiện, người lao động được trang bị kỹ năng và doanh nghiệp xác định đúng nhu cầu, AI sẽ không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành công cụ tạo ra giá trị. Khi ấy, “cánh tay” công nghệ không thay thế người lao động. Nó giúp đôi tay con người làm việc chính xác hơn, bộ óc con người có thêm dữ liệu để quyết định nhanh hơn và doanh nghiệp có thêm sức mạnh để bước sâu hơn vào những chuỗi giá trị lớn.