Công nghệ số mở thêm cánh cửa tiếp cận pháp luật

Trực quan, sinh động và dễ tiếp cận

Sự phát triển của công nghệ và thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của người dân đang tác động trực tiếp đến cách thức PBGDPL. Khi thông tin ngày càng được tiếp nhận nhiều hơn thông qua các nền tảng số, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số lượng nội dung được đăng tải mà quan trọng hơn là đổi mới cách chuyển tải để pháp luật dễ tiếp cận, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Trong bối cảnh người dân ngày càng có xu hướng tiếp nhận thông tin thông qua các nền tảng số, việc đổi mới phương thức PBGDPL, tăng cường ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa các sản phẩm truyền thông có ý nghĩa thiết thực. Việc sử dụng infographic, video và các sản phẩm truyền thông số khác giúp chuyển tải những nội dung pháp luật vốn có tính chuyên môn thành những thông tin trực quan, sinh động, dễ tiếp cận hơn. Đồng thời, các sản phẩm số có khả năng được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng trực tuyến, góp phần mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin pháp luật.

Thực tế đó đòi hỏi người làm công tác PBGDPL không chỉ nắm chắc nội dung pháp luật mà còn phải từng bước hình thành tư duy truyền thông số: Xác định người cần tiếp nhận thông tin, lựa chọn vấn đề họ quan tâm, xác định thông điệp cốt lõi và sử dụng hình thức thể hiện phù hợp.

Phó Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý Phan Hồng Nguyên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức PBGDPL, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Ảnh: Thanh Trang

Phó Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp Phan Hồng Nguyên nhấn mạnh, cần trang bị cho đội ngũ làm công tác PBGDPL, tuyên truyền viên pháp luật ở cơ sở những kiến thức, kỹ năng thiết thực về ứng dụng công nghệ thông tin, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng và truyền tải thông tin pháp luật; góp phần đổi mới phương thức PBGDPL, đa dạng hóa các sản phẩm truyền thông pháp luật, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng của người dân.

Theo đó, chuyển đổi số trong PBGDPL không đơn giản là chuyển một văn bản pháp luật từ giấy lên môi trường mạng. Sự thay đổi quan trọng hơn nằm ở cách tổ chức và truyền tải thông tin. Những quy định dài, nhiều thuật ngữ chuyên môn cần được lựa chọn, cấu trúc lại thành những nội dung thiết thực, gắn với nhu cầu tìm hiểu pháp luật của từng nhóm người dân.

Song, chuyển đổi số không có nghĩa là thay thế hoàn toàn những phương thức PBGDPL đang được thực hiện ở cơ sở. Công nghệ mở thêm một không gian và phương thức truyền tải, trong khi các hoạt động văn hóa, thiết chế cơ sở và những hình thức tuyên truyền trực tiếp vẫn là những kênh quan trọng để pháp luật gắn với đời sống cộng đồng. Vấn đề là kết hợp linh hoạt các phương thức, tận dụng ưu thế của môi trường số để mở rộng phạm vi tiếp cận và nâng cao hiệu quả PBGDPL.

Mặt khác, công nghệ không tách rời mục tiêu xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong cộng đồng. Theo các chuyên gia, nội dung PBGDPL cũng cần gắn với các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật; khai thác phù hợp các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, du lịch cũng như các thiết chế văn hóa, thông tin, pháp luật tại cơ sở.

Làm chủ công nghệ để đưa pháp luật đến gần người dân

Nếu đổi mới tư duy là tiền đề thì kỹ năng sử dụng công nghệ chính là điều kiện để chuyển đổi số đi vào thực chất. Yêu cầu này đang được cụ thể hóa bằng những kỹ năng thiết thực như thiết kế infographic, xây dựng video, sử dụng trí tuệ nhân tạo và tự sản xuất các sản phẩm truyền thông pháp luật.

Theo các chuyên gia, đối với infographic pháp luật, trước hết cần xác định thông điệp trọng tâm; xây dựng bố cục; lựa chọn hình ảnh, biểu tượng và cách trình bày thông tin phù hợp, bảo đảm sản phẩm ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu và dễ chia sẻ trên các nền tảng số. Quy trình xây dựng một sản phẩm infographic cũng cần được xác định rõ, từ đối tượng, mục tiêu truyền thông, lựa chọn nội dung đến thiết kế và hoàn thiện sản phẩm. Qua đó, người làm công tác PBGDPL có thể chủ động chuyển hóa những quy định pháp luật có nội dung chuyên môn thành các sản phẩm truyền thông trực quan, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Điểm quan trọng là infographic pháp luật không nên bắt đầu từ việc chọn màu sắc, hình ảnh hay cách trang trí, mà phải bắt đầu từ câu hỏi sản phẩm dành cho ai, cần chuyển tải điều gì và người xem cần ghi nhớ thông tin nào. Hình thức trực quan chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ cho việc tiếp nhận và hiểu đúng nội dung pháp luật.

Cán bộ Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 hướng dẫn ngư dân quét mã QR về chống khai thác IUU. Ảnh: Khắc Hải

Cùng với infographic, video là một hình thức có nhiều lợi thế trong PBGDPL trên môi trường số. Theo các chuyên gia, quá trình xây dựng video cần xác định rõ chủ đề, đối tượng và thông điệp truyền thông; lựa chọn hình ảnh, âm thanh phù hợp trước khi hoàn thiện và đăng tải sản phẩm trên các nền tảng số.

Đối với các sản phẩm video phổ biến pháp luật trên môi trường số, nội dung nên được lựa chọn và trình bày theo hướng ngắn gọn, tập trung vào vấn đề người dân quan tâm, sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, hình ảnh trực quan và có thông điệp rõ ràng. Đây là những yếu tố góp phần nâng cao khả năng tiếp cận và ghi nhớ thông tin pháp luật của người xem.

Theo Phó Giám đốc Viện Giáo dục và Đào tạo số VTC, Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC Ngô Văn Đức, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể gắn trực tiếp với quá trình xây dựng các sản phẩm truyền thông pháp luật. Trong đó, những kỹ năng thiết thực cần được chú trọng là ứng dụng AI kết hợp với các công cụ thiết kế để xây dựng infographic, poster và video phổ biến pháp luật, hỗ trợ người làm công tác PBGDPL tự sản xuất các sản phẩm truyền thông trực quan, sinh động.

Theo các chuyên gia, quá trình xây dựng các sản phẩm truyền thông số phải bảo đảm tính chính xác, thống nhất và chính thống của thông tin pháp luật. Mọi nội dung trước khi đăng tải, chia sẻ cần bám sát các quy định của pháp luật hiện hành; AI có thể hỗ trợ tổ chức thông tin, thiết kế hình ảnh hay sản xuất video nhanh hơn, nhưng công nghệ không thay thế trách nhiệm kiểm chứng của con người.

Từ những kỹ năng cụ thể như xác định đối tượng, lựa chọn thông điệp, thiết kế infographic, xây dựng video đến ứng dụng AI cho thấy chuyển đổi số trong PBGDPL đang từng bước đi từ chủ trương vào thực tiễn công việc của đội ngũ ở cơ sở. Khi người làm công tác PBGDPL vừa nắm chắc pháp luật, vừa biết sử dụng công nghệ và hiểu cách người dân tiếp nhận thông tin, các sản phẩm số mới thực sự trở thành cầu nối hiệu quả giữa pháp luật với đời sống.