Cao Bằng: Nâng cao hiệu quả quản lý cửa khẩu, tạo động lực phát triển kinh tế biên mậu

Thiếu tướng Võ Tiến Nghị, Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phát biểu tại buổi làm việc với Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng. Ảnh: Kim Oanh

Khai thác tiềm năng, giữ vững dải đất biên cương

Tỉnh Cao Bằng có tuyến biên giới đất liền dài 333,125km, với 634 cột mốc, tiếp giáp với 4 huyện thuộc Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc). Với vị trí địa chiến lược này, Cao Bằng trở thành mắt xích quan trọng trên hành lang kinh tế Trùng Khánh - Quảng Tây - Cao Bằng - Hà Nội - Hải Phòng - ASEAN.

Báo cáo tại buổi làm việc, Đại tá Nguyễn Văn Diện, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng khẳng định: Việc triển khai Nghị định số 112/2014/NĐ-CP, ngày 21/11/2014 của Chính phủ quy định về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP, ngày 16/6/2023 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 112/2014/NĐ-CP ngày 21/11/2014 của Chính phủ quy định về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền trên địa bàn đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Từ năm 2021 đến tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu qua các cửa khẩu Cao Bằng đạt hơn 6 tỷ USD; thu ngân sách nhà nước đạt gần 7.847 tỷ đồng. Bộ đội Biên phòng và các cơ quan chức năng đã duy trì kiểm soát, đăng ký, kiểm chứng cho hơn 2,6 triệu lượt hành khách, trên 100.000 lượt phương tiện và giám sát hơn 1,56 triệu tấn hàng hóa xuất, nhập khẩu.

Công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng ghi nhận kết quả tích cực khi lực lượng chức năng đã kịp thời phát hiện, xử lý 1.338 vụ với 10.335 đối tượng vi phạm quy định về xuất, nhập cảnh trái phép, góp phần giữ vững an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Bên cạnh nhiệm vụ phát triển kinh tế, Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng đã chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng phát hiện, đấu tranh hiệu quả với các loại tội phạm. Từ năm 2021 đến nay, các đơn vị đã bắt giữ, xử lý 52 vụ/72 đối tượng vi phạm an ninh, trật tự; 47 vụ/79 đối tượng tội phạm hình sự; khởi tố 35 vụ/120 đối tượng về hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, thu nộp ngân sách nhà nước hàng chục tỷ đồng. Tình hình chủ quyền lãnh thổ, an ninh, trật tự khu vực biên giới luôn được giữ vững, ổn định, phục vụ đắc lực cho các hoạt động đối ngoại và giao thương.

Đối mặt thách thức, quyết tâm tháo gỡ "điểm nghẽn"

Mặc dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, công tác quản lý và phát triển cửa khẩu tại Cao Bằng vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Do đặc thù địa hình núi cao, chia cắt (chiếm 95% diện tích), hạ tầng giao thông kết nối từ nội địa lên biên giới còn nhiều hạn chế. Cơ sở hạ tầng tại một số cửa khẩu được đầu tư từ lâu đã xuống cấp, bến bãi manh mún, chưa đáp ứng kịp yêu cầu của dây chuyền kiểm soát hiện đại theo quy định mới. Công tác đền bù, giải phóng mặt bằng còn vướng mắc; một số cửa khẩu vẫn còn dân cư sinh sống bên trong khu vực quản lý, làm ảnh hưởng đến công tác kiểm soát an ninh.

Đại diện Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng báo cáo quy hoạch Quảng trường Bản Giốc. Ảnh: Kim Oanh

Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Hoàng Văn Thạch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh qua các nhiệm kỳ đều xác định phát triển kinh tế cửa khẩu là một trong ba chương trình đột phá trọng tâm. Để giải quyết tận gốc điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, tỉnh đang tập trung triển khai hai tuyến cao tốc chiến lược: Đồng Đăng - Trà Lĩnh dự kiến hoàn thành vào năm 2027 và tuyến Bắc Kạn - Cao Bằng. Đây sẽ là "đòn bẩy" quan trọng giúp rút ngắn thời gian di chuyển, kết nối Cao Bằng trực tiếp với các trung tâm kinh tế lớn, tạo sức hút đối với các nhà đầu tư. Nhờ mạng lưới cao tốc này, luồng hàng hóa từ Trung Quốc qua Cao Bằng sẽ được kết nối nhanh chóng, thông suốt tới các trung tâm kinh tế lớn và toàn khu vực.

Xây dựng "cửa khẩu thông minh", tầm nhìn chiến lược 2030 - 2050

Thực hiện quy hoạch hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 1199/QĐ-TTg, ngày 14/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch cửa khẩu trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Cao Bằng đã và đang triển khai lộ trình mở, nâng cấp bài bản. Tỉnh đã phối hợp công bố vận hành chính thức cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh - Long Bang (gồm lối thông quan Nà Đoỏng (Việt Nam) - Nà Ráy (Trung Quốc)) vào tháng 12/2023; cửa khẩu quốc tế Tà Lùng - Thủy Khẩu (gồm lối thông quan cầu Tà Lùng II) vào tháng 9/2025; và cửa khẩu song phương Lý Vạn - Thạc Long vào tháng 2/2025.

Đoàn công tác liên ngành khảo sát thực địa lối thông quan Bản Khoòng. Ảnh: Kim Oanh

Đặc biệt, mô hình lối mở Bản Giốc (Việt Nam) - Đức Thiên (Trung Quốc) phục vụ vận hành Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên đi vào hoạt động chính thức từ tháng 10/2024 đã trở thành điểm sáng trong hợp tác phát triển du lịch qua biên giới.

Nhằm thích ứng với xu thế chuyển đổi số, tỉnh Cao Bằng đã đưa vào vận hành thí điểm nền tảng cửa khẩu số tại hai cửa khẩu quốc tế Tà Lùng và Trà Lĩnh. Việc số hóa quy trình đăng ký, kiểm soát phương tiện và hàng hóa không chỉ giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian thông quan mà còn tăng cường tính minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Cao Bằng định hướng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm: Dự án Cảng cạn ICD và Khu trung chuyển hàng hóa nông, lâm, thủy sản tại Trà Lĩnh (quy mô 80ha, vốn đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng); Dự án Trung tâm logistics và Hạ tầng cửa khẩu thông minh tại Tà Lùng và Trà Lĩnh (quy mô 20ha, vốn đầu tư khoảng 800 tỷ đồng); Dự án Hạ tầng Khu công nghiệp ngành nhôm tại Tà Lùng (quy mô 150ha, vốn 1.300 tỷ đồng); Dự án Khu phức hợp dịch vụ, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp tại xã Đình Phong (quy mô 300ha, vốn 1.500 tỷ đồng).

Kết luận buổi làm việc, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị ghi nhận và đánh giá cao sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng trong việc chấp hành nghiêm túc quy định của Nghị định số 112/2014/NĐ-CP và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa Bộ đội Biên phòng, các cơ quan liên quan và chính quyền địa phương đã góp phần giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới, bảo đảm an ninh, trật tự và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao thương.

Nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị yêu cầu các cơ quan chức năng và lực lượng quản lý cửa khẩu tỉnh Cao Bằng thực hiện tốt một số nội dung sau:

Thứ nhất, chủ động nắm chắc tình hình, chính sách; thường xuyên cập nhật các thay đổi về chính sách thương mại, quy trình kiểm soát của phía Trung Quốc để kịp thời tham mưu cho tỉnh giải pháp ứng phó linh hoạt, không để bị động, ùn tắc hàng hóa.

Thứ hai, quy hoạch và hoàn thiện thủ tục đồng bộ; rà soát, chuẩn hóa quy hoạch hạ tầng tại các cửa khẩu, lối mở. Chủ động hoàn thiện các thủ tục nội bộ song song với đàm phán đối ngoại, đẩy nhanh việc mở, nâng cấp cửa khẩu song phương Hạ Lang - Khoa Giáp, các lối thông quan Bản Khoòng, Đình Phong - Tân Hưng, cũng như lối mở Pắc Bó - Mạnh Ma phục vụ phát triển du lịch lịch sử, cách mạng.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính; mở rộng nền tảng cửa khẩu số, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, tự động hóa trong quy trình kiểm tra, giám sát của Biên phòng, Hải quan nhằm xây dựng mô hình cửa khẩu chính quy, hiện đại, "Xanh - Thông minh".

Đồng thời, đầu tư chỉnh trang hạ tầng cửa khẩu; tập trung nguồn lực nâng cấp hệ thống barie, nhà kiểm soát liên hợp, quy hoạch bến bãi đồng bộ, góp phần xây dựng diện mạo khu vực biên giới trang nghiêm, chính quy, thể hiện vị thế của đất nước.

Trưởng đoàn công tác liên ngành ghi nhận toàn bộ các đề xuất, kiến nghị của tỉnh Cao Bằng, bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục xuất, nhập cảnh cho du khách tại Khu cảnh quan thác Bản Giốc, hỗ trợ nguồn vốn xây dựng Trung tâm kiểm nghiệm quốc tế và sửa đổi, bổ sung Nghị định số 112/2014/NĐ-CP cho phù hợp với thực tiễn để tổng hợp, báo cáo Chính phủ; đồng thời làm việc với các bộ, ngành Trung ương nhằm tháo gỡ kịp thời.