Cao huyết áp: 'Kẻ giết người thầm lặng' đứng sau nhiều ca đột quỵ
Đột quỵ xảy ra ở nhiều người chỉ vì chủ quan không duy trì thuốc huyết áp, để lại di chứng nặng nề, thậm chí hôn mê hoặc tử vong. Trong khi đó, các chuyên gia cho biết chỉ cần uống đều đặn một viên thuốc mỗi ngày, nguy cơ này có thể giảm tới 70-80%.
Khi chủ quan dẫn tới hậu quả nặng nề
Bệnh nhân Phòng Văn K., 30 tuổi, từng xuất hiện méo miệng và yếu nhẹ nửa người trái từ năm 2023. Tuy nhiên, do chủ quan nghĩ rằng chỉ bị “cảm gió”, bệnh nhân không đi khám, không tầm soát nguyên nhân và cũng không theo dõi huyết áp hay sức khỏe mạch máu não.
Đến lần nhập viện gần đây, bệnh nhân đột ngột đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn và liệt hoàn toàn nửa người trái. Kết quả chụp CT sọ não cho thấy chảy máu não lớn vùng thái dương phải, kích thước 5x2,5x3,5cm.
Các bác sĩ xác định nguyên nhân là dị dạng động-tĩnh mạch não (AVMs), một bất thường giải phẫu thường tồn tại từ trước, nhưng đa số chỉ được phát hiện khi đã vỡ gây xuất huyết não. Hiện tại, bệnh nhân vẫn còn di chứng liệt nửa người, khả năng hồi phục hạn chế.
Cao huyết áp “kẻ giết người thầm lặng” đứng sau nhiều ca đột quỵ. (Ảnh minh họa)
Trường hợp thứ hai là bệnh nhân Nguyễn Đình T., 47 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, song không duy trì thuốc điều trị đều đặn do chủ quan, cho rằng bản thân vẫn khỏe mạnh.
Tối 27/12/2025, trong điều kiện thời tiết lạnh, bệnh nhân đột ngột đau đầu dữ dội, nôn, méo miệng, nói ngọng, liệt nửa người phải, sau đó rối loạn ý thức và rơi vào hôn mê. Huyết áp ghi nhận tại thời điểm cấp cứu tăng kịch phát hơn 200mmHg. Chụp CT sọ não cho thấy xuất huyết não lớn bán cầu trái, kèm tràn máu vào não thất. Mặc dù đã được phẫu thuật cấp cứu lấy máu tụ và dẫn lưu não thất, đến nay bệnh nhân vẫn hôn mê sâu do tổn thương não quá nặng.
Hai trường hợp, hai bối cảnh khác nhau, nhưng đều cho thấy một điểm chung: Đánh giá thấp nguy cơ đột quỵ và sự nguy hiểm của cao huyết áp dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Năm 2024, bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tiếp nhận khoảng 320.000 ca cao huyết áp nội trú. Năm 2025, con số này là 366.000 ca, trong đó khoảng 80% liên quan đến chảy máu não và đột quỵ.
Tiến sĩ, bác sĩ Lê Chi Viện, Phó Chủ nhiệm khoa Đột quỵ, Viện Thần kinh, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết một quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay là cao huyết áp chỉ gặp ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.
Trên thực tế, mọi lứa tuổi đều có thể mắc cao huyết áp, từ trẻ em, thanh thiếu niên cho tới người trưởng thành khỏe mạnh. Trẻ em có thể tăng huyết áp do béo phì, ít vận động hoặc bệnh lý bẩm sinh; người trẻ và trung niên dễ mắc do căng thẳng kéo dài, ăn mặn, lạm dụng rượu bia; trong khi người cao tuổi chịu tác động của quá trình lão hóa mạch máu.
Đột quỵ vì chủ quan không uống thuốc duy trì huyết áp
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cao huyết áp là yếu tố nguy cơ liên quan đến khoảng 10 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, chủ yếu thông qua các biến chứng tim mạch và đột quỵ. Đáng chú ý, khoảng 44% người mắc cao huyết áp không biết mình có bệnh.
Trong báo cáo về gánh nặng đột quỵ toàn cầu, các tổ chức y tế quốc tế chỉ ra rằng Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ đột quỵ cao nhất khu vực Đông Nam Á.
Cao huyết áp là tình trạng áp lực máu trong động mạch tăng cao kéo dài (từ 140/90mmHg trở lên). Phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ rệt, chỉ đến khi huyết áp tăng rất cao mới xuất hiện đau đầu, đau ngực, hoa mắt hoặc tai biến mạch máu não.
Theo các nghiên cứu của American Heart Association và đăng tải trên The Lancet, mỗi khi huyết áp tâm thu giảm 10mmHg, nguy cơ đột quỵ có thể giảm khoảng 27-30%.
Về cơ chế, huyết áp cao kéo dài gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, làm mất tính đàn hồi, thúc đẩy xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông gây nhồi máu não. Đồng thời, áp lực máu tăng cao còn có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ trong não, dẫn đến xuất huyết não, thể đột quỵ có tỷ lệ tử vong và tàn phế rất cao.
Nguy hiểm hơn, việc tự ý ngưng thuốc hoặc uống thuốc không đều có thể khiến huyết áp tăng vọt đột ngột, đặc biệt khi gặp các yếu tố kích hoạt như thời tiết lạnh, stress, uống rượu bia hoặc thức khuya. Đây chính là “mồi lửa” dẫn đến nhiều ca đột quỵ xảy ra bất ngờ, khi người bệnh vẫn nghĩ mình hoàn toàn khỏe mạnh.
Tiến sĩ, bác sĩ Lê Chi Viện nhấn mạnh: “Cho dù có khỏe đến mấy nhưng mạch máu não vẫn rất nhỏ và mong manh. Nếu phải chịu áp lực huyết áp quá lớn, mạch vẫn có thể vỡ. Chỉ cần duy trì một viên thuốc huyết áp mỗi ngày, nguy cơ đột quỵ có thể giảm tới 80%”.
Bên cạnh việc dùng thuốc đều đặn, các chuyên gia khuyến cáo người bệnh cần kết hợp điều chỉnh lối sống như giảm ăn mặn, tăng cường rau xanh, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia. Tuy nhiên, với những người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, thuốc hạ huyết áp là biện pháp bắt buộc và lâu dài, không được tự ý bỏ dù huyết áp đã ổn định.
Cao huyết áp là nguyên nhân lớn nhất gây đột quỵ, nhưng cũng là yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hiệu quả nhất. Khi đột quỵ xảy ra, mọi biện pháp điều trị đều trở nên tốn kém, kéo dài và không thể bảo đảm phục hồi hoàn toàn.
