Cấp bách rà soát, cung ứng đủ sách giáo khoa

Phụ huynh mua bổ sung sách giáo khoa cho con tại Nhà sách của Công ty cổ phần phát hành sách và thiết bị trường học Đồng Nai (phường Trấn Biên).

Những năm học trước, thị trường SGK và SBT luôn dồi dào, phụ huynh có thể đăng ký mua cho con em mình qua kênh nhà trường hoặc mua tại các nhà sách. Nhưng năm nay, những thay đổi trong sử dụng thống nhất 1 bộ SGK và thiếu hụt nguồn cung đã khiến nhiều phụ huynh không kịp trở tay. Thậm chí, nhiều xã, phường có kế hoạch mua SGK để cấp phát miễn phí cho học sinh nhưng không thực hiện được do nguồn cung không kịp đáp ứng.

Chật vật tìm mua sách

Sát ngày khai giảng năm học mới 2026-2027, chị Nguyễn Thị Thu Thảo, có con học lớp 3 tại Trường tiểu học Nguyễn Du (phường Trấn Biên) mới mua đủ 1 bộ SGK cho con mình, còn SBT thì vẫn đang thiếu. Chị Thảo phải tìm mua nhiều nhà sách ở phường Trấn Biên, thậm chí lên tận Thành phố Hồ Chí Minh vẫn không mua đủ bộ sách. Cuối cùng, chị Thảo đành phải nhờ một người thân ở Hà Nội mua giúp một số tựa sách gửi chuyển phát nhanh vào. Chị Thảo chia sẻ: “Những năm học trước đây mua sách rất dễ, đi 1 nhà sách là có đủ các loại sách, còn năm nay thì quá khó khăn, chật vật”.

Trong khi đó, anh Nguyễn Văn Thành (ở phường Tân Triều) cho hay: Mọi năm nhà trường đứng ra lập danh sách phụ huynh có nhu cầu mua SGK và SBT, phụ huynh chỉ việc đóng tiền và đến ngày thì tới nhận sách. Nhưng năm nay nhà trường không tổ chức mua giúp nên phụ huynh phải tự đi mua. Trong khi thị trường sách lại không đủ, tựa sách có, tựa sách thì phải chờ, mà chờ tới bao giờ thì nhân viên nhà sách cũng không dám chắc. Phải đến các nhà sách nhiều lần nhưng tới nay tôi chỉ mua đủ SGK cho con mình, còn SBT thì chưa đủ. Anh Thành cho biết thêm: “Tôi vẫn đang chờ khi nào nhà sách có SBT thì tôi sẽ đến nhận về cho con làm bài tập”.

Thực hiện chủ trương cấp phát miễn phí SGK cho học sinh, UBND phường Trảng Bom đã có kế hoạch mua 16.540 bộ sách để phát cho toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 trên địa bàn phường. Nguồn kinh phí dự kiến từ xã hội hóa trang bị SGK của phường lên tới hơn 3,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, kế hoạch này chưa thực hiện được vì thị trường sách thời điểm trước ngày khai giảng năm học mới 2026-2027 chưa đủ cung ứng.

Tình hình thiếu SGK và SBT cũng khiến các hội nhóm kín trên mạng xã hội Facebook bàn tán, trao đổi. Có phụ huynh lên mạng xã hội nhờ chỉ nơi đang bán tựa SGK, SBT còn thiếu; có người thì tận dụng mạng xã hội để bán sách với lý do “mua dư” nên cần sang lại giá gốc. Theo một số nhà sách, việc mua trôi nổi trên mạng xã hội tiềm ẩn nhiều rủi ro, vì rất có thể các đối tượng lợi dụng thị trường khan hiếm tạm thời một số tựa SGK và SBT để lừa đảo chuyển tiền nhưng sau đó không giao sách. Hoặc có thể vẫn nhận được sách nhưng đó lại là sách giả, bởi không chỉ năm nay mà các năm trước, vấn nạn SGK và SBT giả vẫn còn.

Cần sự ổn định thị trường sách

Tình trạng thiếu SGK đang diễn ra tại nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh, thành phía Nam, trong đó có Đồng Nai. Nhà xuất bản Giáo dục mới đây đã có lý giải cụ thể. Theo đó, nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ việc nhiều cơ sở giáo dục bận rộn sáp nhập, kiện toàn bộ máy lãnh đạo hoặc áp dụng chủ trương không bán SGK qua kênh trường học nên đã không đặt mua giúp học sinh. Thêm vào đó, tâm lý chờ đợi SGK miễn phí của phụ huynh khiến các đơn vị phát hành e ngại tồn kho, không dám nhập dự trữ, dẫn đến hệ thống bán lẻ rơi vào tình trạng quá tải khi hàng loạt đơn hàng bổ sung bất ngờ đổ về cùng lúc.

Vấn đề thiếu SGK và SBT ngay trước và sau khai giảng năm học mới 2026-2027 cũng bộc lộ rõ bất cập trong khâu dự báo, phân phối của Nhà xuất bản Giáo dục. Qua đó cũng cho thấy sự cần thiết phải có cơ chế quản lý SGK như mặt hàng thiết yếu do Nhà nước kiểm soát chặt chẽ, tránh bị động nguồn cung, làm ảnh hưởng tới công tác dạy và học của các trường. Nhằm khẩn trương tháo gỡ khó khăn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục gấp rút rà soát, điều chuyển khoảng 8 triệu bản sách giữa các vùng, miền nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ SGK cho học sinh trước ngày 15-9.

Còn theo một doanh nghiệp phân phối sách và thiết bị trường học lớn tại Đồng Nai, thông thường từ tháng 3, các đơn vị này đã phải nhập về kho cơ bản đủ nhu cầu SGK, nhưng năm nay diễn biến của thị trường lại rất khác. Trước tiên là các năm trước có tới 3 bộ SGK là: “Kết nối tri thức với cuộc sống”, “Cánh diều” và “Chân trời sáng tạo”. Tuy nhiên, từ năm học 2026-2027 chỉ còn bộ sách duy nhất là “Kết nối tri thức với cuộc sống” được sử dụng làm sách đại trà, trong khi đó từ trước đến nay các trường ở Đồng Nai lại không dùng bộ sách này. Vì vậy, năm học này cần số lượng SGK rất lớn mà trong thời gian ngắn thì khó đáp ứng kịp.

Theo tìm hiểu, còn có nguyên nhân khác khiến việc tham gia cung ứng SGK và SBT của doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn các năm trước. Một doanh nghiệp cho biết: Năm 2026 có số lượng rất lớn 2 bộ SGK “Cánh diều” và “Chân trời sáng tạo” bị tồn kho, nhưng năm học 2026-2027 này lại không thể bán được vì chuyển sang dùng bộ duy nhất là “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Điều đó đồng nghĩa với việc sẽ phải thanh lý làm giấy tái chế và doanh nghiệp sẽ chịu lỗ nặng. Hơn nữa, Bộ Giáo dục và Đào tạo có chủ trương sẽ tiếp tục điều chỉnh nội dung bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” nên nếu nhập về số lượng lớn, không bán hết năm nay thì không thể bán ở năm học tiếp theo và lại tiếp tục thua lỗ.