Cấp phép nội dung AI: Nguồn thu mới cho các tòa soạn

Trong khoảng hai thập kỷ qua, các tòa soạn cung cấp nội dung cho công cụ tìm kiếm để đổi lấy lưu lượng truy cập, từ đó tạo doanh thu quảng cáo và đăng ký trả phí. Mô hình này đang thay đổi khi các hệ thống AI có thể đọc, tổng hợp thông tin và trả lời trực tiếp câu hỏi của người dùng mà không cần họ truy cập trang báo.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, khi Google hiển thị bản tóm tắt do AI tạo ra, người dùng ít nhấp vào các đường dẫn đến trang web hơn. Tỷ lệ nhấp giảm từ 15% xuống còn 8%. Trong khi đó, chỉ 1% người dùng nhấp vào các nguồn được trích dẫn trong các câu trả lời của AI.

Điều này khiến các tòa soạn đứng trước bài toán làm thế nào để thu lại giá trị từ nội dung khi lượng truy cập giới thiệu có nguy cơ suy giảm.

Cấp phép nội dung cho AI mở ra nguồn thu mới khi lưu lượng truy cập từ công cụ tìm kiếm suy giảm. Ảnh: INMA

Cấp phép nội dung trở thành nguồn thu mới

Các tòa soạn đang áp dụng nhiều biện pháp, từ chặn trình thu thập dữ liệu AI, khởi kiện bản quyền đến ký thỏa thuận cấp phép thương mại.

Tờ New York Times (Mỹ) đã theo đuổi các vụ kiện bản quyền, đồng thời cấp phép nội dung cho Amazon sử dụng trong các sản phẩm AI. Theo các thông tin được công bố, thỏa thuận này có thể mang lại cho tờ báo hơn 20 triệu USD mỗi năm.

Trong khi đó, Wiley, nhà xuất bản học thuật, báo cáo doanh thu từ AI đạt 49 triệu USD trong năm tài chính 2026, đưa tổng doanh thu AI tích lũy lên hơn 110 triệu USD.

Theo công cụ theo dõi Media & the Machine của Rob Kelly, tính đến tháng 7/2026, đã có 94 thỏa thuận cấp phép nội dung AI được công bố công khai.

Thị trường cũng đang chuyển từ việc cấp quyền sử dụng kho dữ liệu để huấn luyện mô hình sang cung cấp nội dung mới, đáng tin cậy để AI truy xuất khi trả lời câu hỏi.

Các công cụ như Cloudflare, TollBit và Publisher Content Marketplace của Microsoft đang hỗ trợ tòa soạn kiểm soát hoặc thương mại hóa quyền truy cập của AI. Dù vậy, công nghệ không tự động bảo đảm doanh thu. Các tòa soạn vẫn cần xác định mức giá, điều khoản sử dụng, cách theo dõi hoạt động khai thác nội dung và khả năng thương lượng với đối tác.

Với những cơ quan báo chí nhỏ, việc đàm phán riêng từng thỏa thuận có thể tốn kém. Cấp phép tập thể được xem là một giải pháp tiềm năng, cho phép nhiều tòa soạn tập hợp quyền cấp phép trong một khuôn khổ chung, giảm chi phí giao dịch và giúp bên mua tiếp cận nhiều nguồn nội dung qua một đầu mối.

Tòa soạn cần chuẩn bị từ sớm

Trước khi tham gia thị trường, các tòa soạn cần rà soát quyền sở hữu nội dung, bởi không phải mọi bài báo, hình ảnh hay tư liệu đều có thể được cấp phép cho mọi mục đích. Họ cũng cần đánh giá riêng giá trị nội dung đối với độc giả và nhu cầu từ các hệ thống AI.

Các tòa soạn nên phân biệt giữa việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình, truy xuất nội dung trực tiếp và lập chỉ mục tìm kiếm. Mỗi hình thức có giá trị thương mại và tác động khác nhau đối với lưu lượng truy cập từ con người.

Hãng tin Reuters đang triển khai hướng tiếp cận này. Tháng 7/2026, hãng ra mắt máy chủ Giao thức ngữ cảnh mô hình (MCP), cho phép các tác nhân AI của khách hàng tìm kiếm và truy xuất nội dung Reuters. Tháng 8 cùng năm, hãng đưa kho tin tức được cấp phép lên Snowflake Marketplace để tích hợp vào các ứng dụng AI.

Thị trường cấp phép nội dung AI vẫn đang hình thành, nhưng các tòa soạn có thể chủ động chuẩn bị ngay bây giờ bằng cách xác định rõ quyền sở hữu, bảo vệ doanh thu từ độc giả và xây dựng cơ chế cấp phép phù hợp. Đây có thể là hướng đa dạng hóa nguồn thu quan trọng khi AI tiếp tục thay đổi cách công chúng tiếp cận tin tức.