Cắt giảm các cuộc thi, kiến tạo động lực thi đua mới

Hơn 20 năm đứng lớp, cô giáo Nguyễn Thị Hoa, giáo viên bộ môn Ngữ Văn, Trường THCS Thạch Hà – Phân hiệu Nam Long (xã Thạch Hà), đã trải qua nhiều cuộc thi, hội thi dành cho giáo viên và học sinh. Theo cô, mỗi cuộc thi đều mang lại những trải nghiệm, giá trị riêng nhưng lại đòi hỏi không ít thời gian và công sức chuẩn bị.

Cô giáo Nguyễn Thị Hoa hướng dẫn học sinh làm bài tập nhóm trong giờ Ngữ Văn.

Với cô, việc tinh giản những cuộc thi không cần thiết không chỉ giúp giảm bớt áp lực công việc, mà quan trọng hơn là tạo thêm thời gian để tập trung tìm tòi, nghiên cứu, đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng từng tiết học.

“Giáo viên chúng tôi rất đồng tình với chủ trương này. Chúng tôi sẽ có điều kiện để đầu tư kỹ hơn cho bài giảng; còn học sinh cũng giảm được áp lực và được lựa chọn những sân chơi phù hợp với năng lực, sở trường của mình” – cô giáo Nguyễn Thị Hoa chia sẻ.

Nếu ở các cấp học khác, áp lực từ những cuộc thi thường gắn với tiết dạy, sản phẩm hay hồ sơ chuyên môn, thì với giáo viên mầm non, đó còn là những phong trào làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ hội thi. Trong khi đó, công việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ vốn đã chiếm gần trọn một ngày làm việc. Vì thế, việc dành thêm thời gian để làm sản phẩm dự thi, chuẩn bị cho các phong trào trong nhiều thời điểm trở thành một áp lực không nhỏ.

Từ năm học 2026-2027, đối với giáo dục mầm non, không tổ chức các hoạt động, cuộc thi, hội thi, phong trào giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi.

Theo chủ trương mới, việc làm đồ dùng, đồ chơi được đặt trở lại đúng với yêu cầu của hoạt động giáo dục: xuất phát từ nhu cầu của trẻ, phục vụ trực tiếp cho các giờ học và hoạt động vui chơi, thay vì chạy theo yêu cầu của những cuộc thi.

Tại Trường Mầm non Gia Hanh, việc làm đồ dùng, đồ chơi vẫn được giáo viên duy trì như một phần thiết yếu của hoạt động dạy học. Từ yêu cầu của chương trình và đặc điểm từng độ tuổi, mỗi giáo viên chủ động tìm tòi, sáng tạo những sản phẩm phù hợp với trẻ.

Cô giáo Nguyễn Thị Tân - Trường Mầm non Gia Hanh (xã Gia Hanh) chia sẻ: "Thực ra, không có các cuộc thi thì giáo viên chúng tôi vẫn làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ. Nhưng thay vì dành nhiều thời gian để làm những sản phẩm cầu kỳ, độc đáo phục vụ hội thi, giờ chúng tôi tập trung hơn vào những đồ dùng thiết thực, xuất phát từ nhu cầu học tập và phát triển kỹ năng của trẻ. Như vậy vừa hiệu quả, vừa tiết kiệm được thời gian, công sức".

Đồ dùng học tập từ vật liệu tái chế được giáo viên Trường Mầm non Gia Hanh chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi.

Không chỉ giáo viên, việc tinh giản những cuộc thi không cần thiết cũng tạo ra những thay đổi tích cực đối với học sinh. Khi áp lực tham gia các cuộc thi giảm xuống, các em có thêm thời gian và cơ hội lựa chọn những sân chơi phù hợp với sở thích, năng lực của mình. Việc tạo thêm không gian để nhiều học sinh cùng tham gia, trải nghiệm và thể hiện khả năng cũng giúp cơ hội phát huy thế mạnh không chỉ dành cho một nhóm học sinh được lựa chọn. Khi ấy, giá trị của các hoạt động trong nhà trường không chỉ nằm ở giải thưởng, mà còn ở việc giúp mỗi học sinh nhận ra điều mình yêu thích, khả năng mình có và tự tin phát triển theo cách riêng.

Em Nguyễn Gia Hân - lớp 8A5, Trường THCS Thành Sen (phường Thành Sen) bày tỏ: "Trước đây có những cuộc thi chúng em phải tham gia dù không thực sự hứng thú. Em nghĩ nếu có thêm thời gian để tham gia những sân chơi phù hợp với sở thích và năng lực như các câu lạc bộ Toán, Văn, Anh, hay văn nghệ, thể thao thì chúng em sẽ hứng thú và phát huy được thế mạnh của mình hơn".

Hoạt động STEM, văn nghệ, thể thao... trong các trường học được chuyển sang hình thức sân chơi tự nguyện, không chấm điểm, xếp hạng.

Thực hiện Công văn số 5922 ngày 3/9/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong các cơ sở giáo dục, ngay từ đầu năm học, các nhà trường ở Hà Tĩnh đã điều chỉnh cách thức tổ chức thi đua, tập trung hơn vào hoạt động chuyên môn, chất lượng từng lớp học và sự tiến bộ của học sinh. Đặc biệt, sau sáp nhập, việc chia sẻ kinh nghiệm, cách làm giữa các điểm trường, phân hiệu được chú trọng, góp phần tạo sự kết nối và hỗ trợ chuyên môn ngay trong từng đơn vị.

Cô giáo Trần Thị Lành - Hiệu trưởng Trường Mầm non Gia Hanh (xã Gia Hanh) cho biết: "Chúng tôi đẩy mạnh thi đua ngay trong công việc hằng ngày của giáo viên; những cách làm hay, ý tưởng hiệu quả được chia sẻ, nhân rộng giữa các điểm trường, phân hiệu để xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, không ngừng nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ".

Những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong dạy học hằng ngày sẽ được các nhà trường khuyến khích nhân rộng.

Giáo viên được khuyến khích chia sẻ những cách làm hay, học sinh có thêm không gian để sáng tạo, trải nghiệm và phát huy năng lực ngay trong mỗi giờ học. Thay vì những cuộc thi để phấn đấu thành tích, những sân chơi, hoạt động mang tính giáo dục cao như giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, AI... ngày càng được các nhà trường khuyến khích.

"Để giữ được động lực thi đua, nhà trường chuyển trọng tâm từ thi đua bằng các cuộc thi sang thi đua bằng chất lượng công việc và sự tiến bộ của mỗi giáo viên, học sinh. Chúng tôi khuyến khích các hoạt động trải nghiệm, sân chơi theo sở trường, đồng thời tạo động lực để giáo viên đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học bằng những kết quả thực chất" - Thầy giáo Mai Anh Đức - Hiệu trưởng Trường THCS Thạch Hà (xã Thạch Hà) chia sẻ.

Thay vì tổ chức các cuộc thi bắt buộc, các nhà trường hướng tới những sân chơi tự nguyện theo năng lực, sở trường.

Không thể phủ nhận vai trò của các cuộc thi trong việc khuyến khích tinh thần thi đua, tạo động lực cho giáo viên và học sinh. Tuy nhiên, khi số lượng cuộc thi tăng lên, việc dành quá nhiều thời gian cho chuẩn bị, tổ chức cũng có thể làm phân tán sự tập trung đối với nhiệm vụ chuyên môn. Nếu thi đua đặt nặng thành tích, mục tiêu ban đầu cũng dễ bị lệch khỏi giá trị thực chất.

Từ những thay đổi trong tổ chức phong trào, trong từng giờ học và hoạt động giáo dục, có thể thấy, cắt giảm những cuộc thi không cần thiết không đồng nghĩa với giảm tinh thần thi đua. Điều quan trọng là đưa thi đua trở về đúng ý nghĩa: tạo động lực nâng cao chất lượng dạy và học, khuyến khích sự sáng tạo và hướng tới những chuyển biến thực chất trong mỗi nhà trường.