Câu chuyện về hầm trú ẩn và 'phòng an toàn' tại Israel

Cảnh sát và nhân viên cấp cứu hoạt động tại hiện trường vụ tấn công đáp trả bằng tên lửa của Iran ở Beit Shemesh. Ảnh: Tổ chức cứu hộ Magen David Adom

Trong những ngày giao tranh căng thẳng vừa qua, hệ thống hầm trú ẩn và phòng an toàn một lần nữa trở thành tuyến phòng thủ dân sự quan trọng nhất. Tuy nhiên, thực tế tại hiện trường cho thấy bức tranh không hoàn toàn đồng đều giữa các công trình mới và cũ.

Từ năm 1992, Israel bắt buộc các tòa nhà mới phải tích hợp “phòng an toàn” – một không gian bê tông cốt thép dày, có cửa thép chuyên dụng và hệ thống thông khí đặc biệt. Thiết kế ban đầu nhằm bảo vệ cư dân trước sóng xung kích và mảnh vỡ từ tên lửa nổ cách khoảng 15 mét, trong bối cảnh mối đe dọa khi đó chủ yếu là rocket tầm ngắn và đầu đạn cỡ nhỏ.

Tại các khu chung cư mới ở Tel Aviv và Ramat Gan, phóng viên ghi nhận cư dân chỉ cần vài bước là có thể vào phòng an toàn ngay trong căn hộ của mình. Cửa thép dầy đóng kín, rèm cửa sổ chuyên dụng được kéo xuống, trẻ nhỏ được trấn an bằng những câu nói quen thuộc: “Chúng ta đang ở nơi an toàn”.

Ở những khu vực này, dù tên lửa rơi gần đó, các tòa nhà vẫn đứng vững. Kết cấu hiện đại, khung chịu lực được tính toán theo tiêu chuẩn mới, giúp công trình hạn chế tối đa thiệt hại.

Trái ngược với các khu đô thị mới, tại nhiều khu phố cũ ở Tel Aviv, Bat Yam hay Haifa, cư dân vẫn phải chạy xuống hầm chung của tòa nhà – nếu còn tồn tại và đủ điều kiện sử dụng. Không ít công trình được xây dựng từ 60–80 năm trước, khi tiêu chuẩn gia cố bê tông chưa được áp dụng rộng rãi.

Trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, phóng viên từng chứng kiến hàng loạt tòa nhà ở Bat Yam hay Tel Aviv bị tàn phá, sụp đổ hoặc nứt mảng tường lớn sau một đợt chấn động mạnh. Hầm trú ẩn bên dưới chật hẹp, hệ thống thông khí cũ kỹ.

Theo số liệu của giới kỹ sư xây dựng Israel, khoảng 1/3 ba số tòa nhà trên cả nước thiếu khả năng bảo vệ kết cấu đạt chuẩn, và tỷ lệ này cao hơn ở các thành phố lâu đời. Thực tế chiến sự những ngày qua cho thấy sự khác biệt rõ rệt: công trình mới có thể chịu đòn và vẫn đứng vững, trong khi công trình cũ dễ hư hại nghiêm trọng, thậm chí sụp đổ nếu trúng trực tiếp.

Ngoài phòng an toàn trong nhà ở, Israel duy trì mạng lưới hầm trú ẩn công cộng phân bố tại các khu dân cư đông đúc, trường học và khu thương mại. Khi còi báo động vang lên, người dân có từ 15 đến 90 giây (tùy khu vực) để tìm nơi trú ẩn.

Hệ thống cảnh báo sớm – kết hợp radar, cảm biến và ứng dụng di động – giúp định vị khu vực có nguy cơ bị tấn công, giảm thiểu thương vong. Tuy nhiên, với các loại tên lửa đạn đạo tầm xa và đầu đạn nặng hàng trăm kilogram, thậm chí lên tới hàng tấn, giới chuyên gia cho rằng thách thức hiện nay lớn hơn nhiều so với ba thập kỷ trước.

Một vụ tấn công đáp trả của Iran trong ngày 1/3 vừa qua đã khiến 9 người thiệt mạng và hơn 40 người bị thương khi tên lửa này phá hủy một giáo đường Do Thái cùng một hầm trú ẩn công cộng ngay bên dưới.

Trong bối cảnh mối đe dọa thay đổi, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình phòng an toàn từ thập niên 1990 còn đủ sức bảo vệ trước các loại tên lửa hiện đại hay không. Một số kỹ sư cho rằng cần xem xét lại tiêu chuẩn thiết kế, cập nhật công nghệ và tăng cường gia cố toàn bộ kết cấu tòa nhà, thay vì chỉ tập trung vào một căn phòng riêng lẻ.

Vấn đề khác nằm ở tiến độ cải tạo đô thị. Nhiều dự án gia cố nhà cũ vẫn vướng thủ tục, ngân sách hoặc tranh chấp pháp lý giữa cư dân và chủ đầu tư. Trong khi đó, mỗi đợt không kích lại nhắc nhở người dân rằng thời gian không đứng về phía các công trình xuống cấp.

Dù tồn tại nhiều thách thức, điều dễ nhận thấy tại hiện trường là mức độ kỷ luật cao của người dân Israel trong việc tuân thủ hướng dẫn phòng thủ dân sự. Khi còi báo động vang lên, gần như không có sự hoảng loạn kéo dài. Trẻ em được dạy từ nhỏ cách phản ứng; người lớn tuổi được hỗ trợ xuống hầm.

Trong ánh đèn mờ của một phòng trú ẩn tại Tel Aviv, những gia đình ngồi sát nhau, điện thoại cập nhật tin tức liên tục. Tiếng nổ vọng xa dần. Sau khi có thông báo an toàn, họ lại trở về căn hộ của mình – chờ đợi lần báo động tiếp theo.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Tel Aviv)