Cha mẹ cần biết điều này để phòng bệnh dại cho trẻ

Phụ huynh cần chủ động phòng bệnh dại cho trẻ, đặc biệt khi trẻ tiếp xúc với chó, mèo; xử trí vết thương và đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu có nguy cơ phơi nhiễm. Ảnh: Shutterstock.

Mới đây, một bé gái 4 tuổi ở Gia Lai không qua khỏi với các biểu hiện của bệnh dại sau thời gian thường xuyên chơi, ôm ấp và ngủ cùng 3 con mèo. Trước đó, 2 con mèo lần lượt mất bất thường nhưng gia đình không ghi nhận trẻ từng bị cắn hay cào.

Theo thạc sĩ, bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương, khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), chó, mèo nuôi trong nhà có thể trở thành nguồn phơi nhiễm bệnh dại nếu chưa được tiêm phòng đầy đủ hoặc có tiếp xúc với động vật mắc bệnh. Với trẻ nhỏ, những vết cắn, cào đôi khi khó nhận biết, khiến nguy cơ bị bỏ sót.

Bác sĩ Dương cho biết từ đầu năm đến nay, trung bình mỗi tháng có khoảng 5-10 trẻ đến cơ sở này tiêm vaccine phòng dại sau phơi nhiễm. Việc xử trí vết thương và dự phòng kịp thời sau phơi nhiễm là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa bệnh dại.

Chó, mèo nuôi trong nhà vẫn có nguy cơ mang virus dại nếu chưa được tiêm phòng đầy đủ hoặc từng tiếp xúc với động vật mắc bệnh. Ảnh: Shutterstock.

Virus dại lây sang trẻ như thế nào?

Virus dại hiện diện trong nước bọt của động vật mắc bệnh và có thể xâm nhập vào cơ thể người qua vết cắn xuyên da, vết cào hoặc xây xát có dính nước bọt. Ngoài ra, nước bọt của động vật mắc bệnh cũng có thể gây phơi nhiễm nếu tiếp xúc với vùng da đang tổn thương hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Việc sờ, cho động vật ăn hoặc bị liếm vào vùng da không có vết trầy xước, tổn thương không được xem là phơi nhiễm bệnh dại. Tuy nhiên, những vết xước nhỏ trên da trẻ có thể khó nhận biết. Nếu không chắc trẻ có bị trầy xước hoặc tổn thương da hay không, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Theo bác sĩ Dương, sau khi xâm nhập, virus dại nhân lên tại mô cơ rồi di chuyển theo dây thần kinh đến tủy sống và não. Bệnh dại có thể biểu hiện ở thể hung dữ, với các triệu chứng như kích động, sợ nước, sợ gió, co thắt vùng hầu họng; hoặc thể liệt, khiến người bệnh yếu dần rồi tiến triển đến liệt.

Sau khi xâm nhập cơ thể, virus dại nhân lên tại mô cơ rồi theo dây thần kinh di chuyển đến tủy sống và não, gây tổn thương hệ thần kinh. Ảnh: Duy Hiệu.

Thời gian ủ bệnh của bệnh dại thường kéo dài 2-3 tháng, nhưng có thể chỉ khoảng một tuần hoặc kéo dài đến một năm. Thời gian này phụ thuộc vào vị trí, mức độ vết thương, lượng virus xâm nhập và việc xử trí sau phơi nhiễm.

Đáng lưu ý, trong giai đoạn ủ bệnh, trẻ có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Tuy nhiên, một khi các biểu hiện lâm sàng xuất hiện, bệnh dại gần như luôn khiến người bệnh không qua khỏi.

Trẻ bị chó mèo cắn, cào cần làm gì?

Theo bác sĩ chuyên gia, ngay sau khi bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ cắn, cào, phụ huynh cần rửa kỹ vết thương dưới vòi nước với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Sau đó có thể sát khuẩn bằng povidone-iodine hoặc cồn.

Bác sĩ Dương lưu ý, gia đình không nên đắp lá, dùng thuốc nam, nặn bóp, đốt hoặc băng kín vết thương. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, tốt nhất trong ngày, để bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm và chỉ định vaccine hoặc huyết thanh kháng dại khi cần.

Tiêm vaccine phòng dại sớm sau phơi nhiễm giúp ngăn virus phát triển và bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc bệnh. Ảnh: CDC Đồng Nai.

Nếu có thể quản lý con vật, gia đình có thể phối hợp theo dõi con vật trong 10 ngày theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Tuy nhiên, không nên chờ hết thời gian theo dõi mới đưa trẻ đi khám.

Tùy vào hình thức và mức độ tiếp xúc với động vật, nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại được chia thành 3 mức:

Độ I: Trẻ chỉ sờ, cho động vật ăn hoặc bị liếm vào vùng da không có vết trầy xước, tổn thương. Nếu xác định chắc chắn da không bị tổn thương, thường không cần tiêm vaccine.
Độ II: Trẻ bị động vật gặm vào vùng da hở hoặc cào, xước nhẹ nhưng không chảy máu. Cần rửa kỹ vết thương và tiêm vaccine phòng dại theo chỉ định.
Độ III: Trẻ bị cắn, cào xuyên qua da hoặc gây chảy máu; nước bọt của động vật tiếp xúc với niêm mạc hoặc vùng da đang tổn thương; hoặc tiếp xúc trực tiếp với dơi. Trẻ cần được đánh giá để tiêm vaccine và sử dụng huyết thanh kháng dại khi có chỉ định.

Chuyên gia nhấn mạnh những vết thương ở đầu, mặt, cổ, bàn tay, đầu ngón tay hoặc bộ phận sinh dục, vết thương sâu, nhiều vết hoặc do động vật nghi mắc bệnh dại, đã chết hay mất tích cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Không có một mốc cố định như 24 hay 48 giờ được xem là “thời gian vàng” cho mọi trường hợp. Nguyên tắc là dự phòng sau phơi nhiễm càng sớm càng tốt. Ngay cả khi trẻ đến cơ sở y tế muộn nhưng chưa xuất hiện triệu chứng, vẫn cần được đánh giá để quyết định biện pháp dự phòng phù hợp.