Chấm dứt nạn tảo hôn và thúc đẩy quyền của trẻ em gái

Tảo hôn vẫn là vấn đề đáng quan tâm ở một số địa bàn, nhất là vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo số liệu thống kê của Sở Dân tộc và Tôn giáo, giai đoạn 2021-2025, trên địa bàn tỉnh ghi nhận gần 200 trường hợp tảo hôn. Kết hôn khi chưa đủ tuổi có thể khiến trẻ em gái sớm rời trường học, gánh thêm trách nhiệm gia đình và đối mặt với những nguy cơ về sức khỏe khi mang thai, sinh con quá sớm. Vì vậy, chấm dứt tảo hôn không chỉ là thực hiện quy định của pháp luật, mà còn là bảo vệ quyền được học tập, chăm sóc sức khỏe và lựa chọn tương lai của mỗi trẻ em gái.

Trẻ mầm non tại xã La Lay - Ảnh: L.H

Tảo hôn chịu tác động từ nhiều yếu tố như nhận thức của gia đình và cộng đồng, phong tục, hoàn cảnh kinh tế, tình trạng bỏ học, thiếu kiến thức pháp luật, sức khỏe sinh sản và kỹ năng tự bảo vệ. Vì vậy, chấm dứt tảo hôn không thể chỉ dừng ở việc vận động trẻ em gái không kết hôn sớm, mà cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường, người có uy tín và cộng đồng. Quan trọng hơn, cần thay đổi cách tiếp cận, thay vì phê phán hay quy trách nhiệm cho trẻ em gái, hãy cung cấp cho các em kiến thức, sự bảo vệ và cơ hội học tập, phát triển để có thể chủ động lựa chọn tương lai của mình.

Với chủ đề “Chấm dứt nạn tảo hôn và thúc đẩy quyền của trẻ em gái!”, Ngày Quốc tế trẻ em gái năm 2026 nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền và tạo cơ hội để trẻ em gái được học tập, phát triển, được lắng nghe và chủ động quyết định những vấn đề liên quan đến tương lai của mình.

Trước những hệ lụy của tảo hôn, thời gian qua, ngành dân số đẩy mạnh truyền thông về bình đẳng giới, giá trị của trẻ em gái, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và kiến thức pháp luật về hôn nhân, gia đình, quyền trẻ em.

Các hoạt động tư vấn tại trường học và cộng đồng, thông qua các câu lạc bộ, mô hình truyền thông được tăng cường, tập trung trang bị cho thanh thiếu niên, nhất là trẻ em gái, kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, pháp luật và kỹ năng sống; giúp các em nhận diện nguy cơ, biết tìm kiếm sự hỗ trợ, tự bảo vệ bản thân và chủ động đưa ra những lựa chọn phù hợp. Khi có đầy đủ kiến thức, kỹ năng và hiểu rõ quyền của mình, trẻ em gái sẽ có thêm điều kiện để tiếp tục học tập, phát triển và lựa chọn tương lai.

Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các hoạt động nâng cao chất lượng dân số tiếp tục được duy trì, gắn với triển khai Dự án 7 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thời gian qua, Chi cục Dân số tỉnh đã tổ chức tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ viên chức và cộng tác viên dân số thôn, bản tại các địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Qua đó, góp phần nâng cao năng lực truyền thông, tư vấn, đưa kiến thức về dân số, sức khỏe sinh sản và chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân, nhất là tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Chị Bùi Thị Phương Thắm, phụ trách bộ phận Dân số-Trẻ em-Bảo trợ xã hội, Trạm Y tế xã Khe Sanh cho biết: “Mặc dù được các cấp, ngành, đoàn thể, địa phương quan tâm triển khai nhiều giải pháp nhưng tình trạng tảo hôn vẫn còn xảy ra tại địa phương.

Nhằm tuyên truyền, vận động các em ở lứa tuổi vị thành niên hiểu về sức khỏe sinh sản và không kết hôn sớm, đội ngũ cán bộ làm công tác dân số đang tích cực tư vấn, cung cấp kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và những quy định của pháp luật về hôn nhân, gia đình. Qua đó, giúp các em hiểu rõ hơn quyền của mình, biết tự bảo vệ bản thân và có thêm cơ hội tiếp tục học tập, chuẩn bị tốt hơn cho tương lai”.

Tuyên truyền, tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản và phòng, chống tảo hôn cho trẻ em gái vùng núi xã Khe Sanh - Ảnh: L.H

Không chỉ tập trung vào phòng, chống tảo hôn, công tác truyền thông dân số còn hướng đến thay đổi những quan niệm về giới, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của trẻ em gái. Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh tổ chức 153 hội nghị, hội thảo, nói chuyện chuyên đề về mất cân bằng giới tính khi sinh, thu hút hơn 5.000 người tham gia; đồng thời tổ chức 4 lớp tập huấn nâng cao kiến thức về quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số và giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh cho hơn 169 người. Các hoạt động được triển khai từ tỉnh đến cơ sở, góp phần đưa thông tin đến gần hơn với người dân và nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác dân số. 

Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh có 5.677 trẻ trai và 5.011 trẻ gái chào đời, tương ứng 113,3 trẻ trai/100 trẻ gái. Kết quả này cho thấy mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn cần được quan tâm. Bên cạnh thực hiện các quy định pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, điều quan trọng là từng bước thay đổi quan niệm trọng nam, khẳng định giá trị và quyền bình đẳng của trẻ em gái ngay từ trong mỗi gia đình.

Bà Võ Thị Hồng Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh cho biết: Cùng với phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, Chi cục Dân số tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về mất cân bằng giới tính khi sinh, bình đẳng giới và nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ, trẻ em gái. Nội dung tuyên truyền tập trung thay đổi quan niệm trọng nam, phổ biến các quy định pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, đồng thời nâng cao nhận thức về quyền và lợi ích của phụ nữ, trẻ em gái. Tỉnh tiếp tục triển khai các hoạt động thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Dự án 7) và Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2030, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao chất lượng dân số.

Với phòng, chống tảo hôn, mục tiêu không chỉ là vận động trẻ em gái không kết hôn trước tuổi, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để các em được tiếp tục học tập, chăm sóc sức khỏe, trang bị kiến thức, kỹ năng sống, học nghề và phát triển. Mỗi trẻ em gái cần được lắng nghe, tôn trọng và có tiếng nói trong những quyết định liên quan đến cuộc sống của mình.

Chấm dứt tảo hôn, không lựa chọn giới tính thai nhi, không phân biệt đối xử với trẻ em gái và tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện cũng chính là những việc làm thiết thực để nâng cao chất lượng dân số, thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng một Quảng Trị phát triển bền vững.