Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng

Bệnh viện đa khoa Hà Nam phối hợp tổ chức chương trình khám sàng lọc, tư vấn sức khoẻ cho người cao tuổi neo đơn, có hoàn cảnh khó khăn, gia đình chính sách trên địa bàn xã Liêm Hà và xã Tân Thanh.

Đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ thể chất cho NCT
Thời gian qua, các cấp, ngành, địa phương trong tỉnh từng bước xây dựng mạng lưới chăm sóc NCT giữa gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế cơ sở. Trong đó, chăm sóc sức khỏe là yêu cầu trước hết, nhất là khi tuổi càng cao thì nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, suy giảm chức năng và nhu cầu theo dõi sức khỏe thường xuyên càng lớn. Từ đầu năm 2026 đến nay, hơn 60% NCT trên địa bàn tỉnh đã được khám sức khỏe. Kết quả này cho thấy sự tham gia của ngành y tế và mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu trong việc đưa hoạt động chăm sóc NCT đến gần hơn với cộng đồng.
Ở cơ sở, vai trò của trạm y tế không chỉ khám và điều trị khi NCT có bệnh mà đang từng bước chuyển sang theo dõi, quản lý sức khỏe lâu dài. Tại phường Phù Vân, với 6.884 NCT, cán bộ dân số, đội ngũ cộng tác viên dân số phối hợp với các tổ dân phố rà soát, lập danh sách, quản lý NCT mắc bệnh mạn tính. Những NCT có bệnh nền, sức khỏe yếu, neo đơn hoặc hoàn cảnh khó khăn được ưu tiên theo dõi sát hơn. Khi cần thiết, trạm y tế phối hợp với gia đình, các đoàn thể để hỗ trợ, đồng thời chuyển tuyến những trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn.
Trước mỗi đợt khám, danh sách NCT sẽ được rà soát; những người chưa được khám, có bệnh nền, sức khỏe yếu hoặc hoàn cảnh khó khăn sẽ được quan tâm. Sau khám, trạm y tế lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tư vấn kết quả, hướng dẫn chế độ ăn uống, luyện tập, sử dụng thuốc và lịch tái khám. Những trường hợp cần theo dõi tiếp tục được quản lý tại trạm y tế hoặc hướng dẫn đến cơ sở khám, chữa bệnh phù hợp. Cách làm này giúp hoạt động chăm sóc không dừng lại ở một lần khám mà gắn với quá trình theo dõi sức khỏe lâu dài của từng NCT.
Tại xã Giao Hòa, công tác chăm sóc sức khỏe NCT được trạm y tế triển khai thường xuyên, gắn với truyền thông, tư vấn và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng. Các nội dung được tuyên truyền bằng nhiều hình thức như truyền thông nhóm nhỏ tại cộng đồng, lồng ghép trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ NCT tại nhà văn hóa các tổ dân phố, trong hoạt động khám bệnh và thông qua hệ thống thông tin cơ sở. Các poster truyền thông cũng được bố trí tại trạm y tế, ở những vị trí thuận tiện để NCT và người nhà dễ quan sát, tiếp cận thông tin trong quá trình đến khám, tư vấn.
Nội dung tuyên truyền tập trung vào khám sức khỏe định kỳ, phòng, chống các bệnh không lây nhiễm, tăng huyết áp, đái tháo đường; hướng dẫn dinh dưỡng, vận động thể lực, sử dụng thuốc an toàn, phòng chống té ngã và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Cán bộ dân số và cộng tác viên giữ vai trò quan trọng trong việc nắm bắt tình hình NCT tại từng tổ dân phố, tuyên truyền, vận động NCT và gia đình tham gia khám sức khỏe, đồng thời nhắc nhở những trường hợp chưa đi khám hoặc cần tiếp tục theo dõi.

Nhân viên Trạm Y tế xã Giao Hoà cung cấp kiến thức chăm sóc sức khoẻ cho người cao tuổi.

Ông Vũ Thanh Hùng, thôn Hồng Kỳ, xã Giao Hòa cho biết: Những thông tin về chăm sóc sức khỏe được tuyên truyền thường xuyên giúp NCT dễ tiếp cận, hiểu thêm về cách phòng bệnh, chế độ ăn uống, luyện tập và theo dõi sức khỏe. Từ đó, mỗi người có thể chủ động hơn trong việc giữ gìn sức khỏe, khi có vấn đề bất thường thì đi khám và thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
Từ thực tế tại cơ sở có thể thấy, chăm sóc NCT ngày càng đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lực lượng và đáp ứng nhiều nhu cầu cùng lúc. Một NCT có thể vừa cần theo dõi bệnh mạn tính, vừa cần tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng, duy trì hoạt động thể chất, giao tiếp xã hội hoặc hỗ trợ khi hoàn cảnh gia đình khó khăn. Vì vậy, chăm sóc NCT tại cộng đồng không chỉ là đưa dịch vụ y tế đến gần hơn mà còn là kết nối các nguồn lực để đáp ứng những nhu cầu khác nhau của từng nhóm đối tượng.
Theo bà Tạ Thị Hoa, Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh, trong bối cảnh già hóa dân số, chăm sóc NCT cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện, liên tục và lấy NCT làm trung tâm. Bên cạnh chăm sóc sức khỏe thể chất, các nhu cầu về dinh dưỡng, phục hồi chức năng, sức khỏe tinh thần, trợ giúp xã hội và chăm sóc dài hạn cũng cần được quan tâm. Gia đình là nền tảng chăm sóc, trong khi cộng đồng, y tế cơ sở và các dịch vụ xã hội cần được kết nối để hỗ trợ NCT, nhất là những người có nhu cầu chăm sóc nhiều hơn.
Thời gian qua, Sở Y tế chỉ đạo triển khai công tác chăm sóc sức khỏe NCT, chú trọng chăm sóc sức khỏe ban đầu, theo dõi, quản lý sức khỏe NCT tại cộng đồng, phù hợp với định hướng chuyển mạnh từ chủ động chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện và liên tục. Trên cơ sở đó, Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh triển khai các hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ được giao, chú trọng phổ biến kiến thức, truyền thông, tư vấn chăm sóc sức khỏe trực tiếp cho NCT; đồng thời phát huy mạng lưới cán bộ dân số, cộng tác viên tại cơ sở trong tuyên truyền, vận động, nắm bắt tình hình và hỗ trợ NCT tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tổ chức 46 hội nghị truyền thông, tư vấn với sự tham gia của 4.482 cộng tác viên, triển khai tại 100% xã, phường. Nội dung tập trung vào chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh, dinh dưỡng, vận động và những vấn đề thường gặp ở NCT, góp phần đưa kiến thức chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với NCT và gia đình.
Hưởng ứng Tháng hành động vì NCT Việt Nam năm 2026, Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh xây dựng kế hoạch tổ chức các buổi phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cho hơn 4.500 NCT tại 15 xã, phường trong tỉnh. Tại các hội nghị, báo cáo viên tập trung hướng dẫn NCT duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, nhận biết một số dấu hiệu bất thường, phòng ngừa các yếu tố nguy cơ, đồng thời điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và vận động phù hợp. Nội dung tuyên truyền cũng lưu ý những bệnh lý thường gặp ở NCT có thể diễn biến âm thầm, vì vậy việc theo dõi sức khỏe thường xuyên và phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa biến chứng, nâng cao hiệu quả điều trị.

Lãnh đạo Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh phổ biến kiến thức chăm sóc sức khoẻ cho người cao tuổi phường Phủ Lý,

Tham gia buổi truyền thông, bà Bùi Thị Thuyên, tổ 6, phường Phủ Lý, cẩn thận ghi chép những nội dung được phổ biến. Bà cho biết, những kiến thức về phòng bệnh, dinh dưỡng, vận động và chăm sóc sức khỏe tinh thần giúp NCT có thêm kỹ năng tự theo dõi sức khỏe, điều chỉnh sinh hoạt và chủ động hơn trong phòng bệnh. Với bà, những buổi truyền thông trực tiếp như vậy giúp NCT có thêm kiến thức, kỹ năng để chủ động theo dõi và quản lý sức khỏe.

Người cao tuổi phường Phủ Lý chăm chú lắng nghe những kiến thức bổ ích về chăm sóc sức khỏe.

Người cao tuổi phường Phủ Lý chăm chú lắng nghe những kiến thức bổ ích về chăm sóc sức khỏe.

Để NCT sống khỏe, sống vui và sống độc lập
Tuy nhiên, chăm sóc NCT không dừng ở sức khỏe thể chất mà còn cần quan tâm đến đời sống tinh thần. NCT được khuyến khích duy trì lối sống tích cực, giao lưu, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng phù hợp với sức khỏe. Gia đình cần quan tâm, chia sẻ, tạo môi trường gần gũi để NCT duy trì tinh thần ổn định, đồng thời hỗ trợ NCT duy trì những thói quen sinh hoạt có lợi cho sức khỏe.
Từ nhu cầu đó, các câu lạc bộ NCT, câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, dưỡng sinh và mô hình liên thế hệ đang trở thành những không gian sinh hoạt quen thuộc, giúp NCT duy trì các mối quan hệ xã hội, rèn luyện sức khỏe và tiếp tục tham gia sinh hoạt cộng đồng. Với những người đã nghỉ công tác, đây cũng là môi trường để tiếp tục duy trì các mối quan hệ xã hội và phát huy khả năng, kinh nghiệm, trí tuệ của mình.

Toàn tỉnh hiện có gần 3.000 câu lạc bộ với hơn 150 nghìn người tham gia; trong đó có 268 câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau với gần 20 nghìn thành viên. Ở phường Nam Định, Hội NCT phường hiện duy trì 4 câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau với 260 thành viên, trong đó khoảng 70% thành viên là NCT. Bên cạnh đó, 100% chi hội đều có hoạt động văn hóa, văn nghệ, dưỡng sinh tổ chức thường xuyên. Bà Mai Thị Ngoan, Chủ tịch Hội NCT phường cho biết: Việc duy trì các câu lạc bộ, hoạt động văn nghệ, thể thao tạo môi trường phù hợp để NCT gặp gỡ, cùng tập luyện, trò chuyện, qua đó rèn luyện sức khỏe, duy trì đời sống tinh thần. Tuy nhiên, để những hoạt động này duy trì hiệu quả, sự đồng hành của gia đình cũng rất quan trọng. Người thân cần quan tâm, động viên, tạo điều kiện để NCT tham gia các hoạt động phù hợp, duy trì giao lưu, vận động và có đời sống tinh thần tích cực.

Hoạt động văn nghệ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tạo không gian giao lưu, gắn kết người cao tuổi tại phường Nam Định.

Bên cạnh chăm sóc sức khỏe và đời sống tinh thần, việc quan tâm, hỗ trợ NCT có hoàn cảnh khó khăn cũng được các cấp, ngành, địa phương chú trọng. Hiện toàn tỉnh có trên 137 nghìn NCT không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội đang hưởng trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng. Hằng năm, các cấp Hội NCT tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho hơn 100 nghìn lượt NCT có hoàn cảnh khó khăn với tổng kinh phí gần 50 tỷ đồng. Những hoạt động này góp phần hỗ trợ NCT vượt qua khó khăn trong cuộc sống, nhất là những người không có nguồn thu nhập ổn định, sức khỏe yếu hoặc thiếu chỗ dựa gia đình.
Cùng với công tác trợ giúp, hoạt động chúc thọ, mừng thọ được tổ chức theo quy định, góp phần gìn giữ truyền thống “kính lão, trọng thọ”, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng, đồng thời là dịp để con cháu bày tỏ sự kính trọng, chăm lo đối với NCT.

Người cao tuổi là vốn quý của gia đình và xã hội. (Ảnh: Lãnh đạo phường Thiên Trường thăm, tặng quà cụ Phan Thị Mão, 99 tuổi, tổ dân phố Hưng Phụ Long nhân kỷ niệm 35 năm Ngày Quốc tế Người cao tuổi Việt Nam và hưởng ứng Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam năm 2026).

Những hoạt động trên cho thấy chăm sóc NCT tại cộng đồng đã được triển khai ở nhiều phương diện, song yêu cầu đặt ra trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng cao. Tháng hành động vì NCT Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Cộng đồng chung tay chăm sóc tích hợp người cao tuổi trong xu thế già hóa dân số” cũng đặt vấn đề chăm sóc NCT cần được kết hợp hài hoà giữa chăm sóc sức khoẻ, phục hồi chức năng, trợ giúp xã hội, chăm sóc đời sống tinh thần và hỗ trợ NCT ngay tại cộng đồng. Mục tiêu là tạo dựng môi trường sống an toàn, thân thiện để NCT được chăm sóc phù hợp với nhu cầu, đồng thời tiếp tục sống vui, sống khoẻ, sống có ích và phát huy khẳn năng của mình. Trong đó, gia đình là nền tảng, còn cộng đồng và các dịch vụ y tế, xã hội giữ vai trò hỗ trợ để NCT có thể duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng cuộc sống.

Gia đình là điểm tựa quan trọng trong chăm sóc và nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi.

Theo Kế hoạch số 86/KH-UBND của UBND tỉnh Ninh Bình thực hiện Chiến lược Quốc gia về NCT đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2025-2030, tỉnh đặt mục tiêu 100% NCT có thẻ bảo hiểm y tế, 90% được khám sức khỏe định kỳ và lập hồ sơ quản lý sức khỏe; 90% xã, phường có Quỹ chăm sóc và phát huy vai trò NCT; 60% xã, phường có câu lạc bộ văn hóa, thể thao dành cho NCT; 50% thôn, xóm có câu lạc bộ liên thế hệ; 100% NCT có hoàn cảnh khó khăn được chăm sóc, hỗ trợ kịp thời;…

Người cao tuổi phường Tây Hoa Lư tích cực cập nhật thông tin, nâng cao kiến thức, góp phần phát huy vai trò tại cộng đồng.

Cùng với đó, các mục tiêu về bồi dưỡng đội ngũ làm công tác NCT, đào tạo nhân lực tại các cơ sở trợ giúp xã hội, xây dựng mô hình chăm sóc dài hạn, cơ sở dữ liệu thống nhất và mạng lưới cộng tác viên, tình nguyện viên đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống chăm sóc NCT từ tỉnh đến cơ sở.

Thực tế cũng cho thấy, khi số lượng NCT tăng, nhu cầu chăm sóc ngày càng đa dạng, nguồn lực dành cho công tác này vẫn là vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Ở một số nơi, chăm sóc NCT vẫn còn thiên về khám, chữa bệnh khi đã phát sinh vấn đề, trong khi phòng ngừa, phát hiện sớm nguy cơ, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và hỗ trợ người chăm sóc tại gia đình chưa được quan tâm tương xứng. Mạng lưới dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp còn hạn chế; việc theo dõi, quản lý sức khỏe tại cơ sở cần tiếp tục được củng cố; đội ngũ làm công tác NCT và người chăm sóc tại cộng đồng cũng cần được nâng cao năng lực.
Thời gian tới, Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh tiếp tục chú trọng quản lý sức khỏe chủ động tại cộng đồng; nâng cao năng lực cho cán bộ và người chăm sóc; phát triển các mô hình chăm sóc NCT tại cộng đồng; tăng cường phối hợp giữa các ngành, các cấp và huy động nguồn lực xã hội.
Chăm sóc NCT trong bối cảnh già hóa dân số cần sự tham gia của gia đình, ngành y tế, các cấp Hội NCT, chính quyền địa phương và cộng đồng. Mỗi lực lượng có một vai trò riêng, nhưng cần được kết nối trong cùng một quá trình chăm sóc, để NCT không chỉ được hỗ trợ khi phát sinh vấn đề mà còn được theo dõi, tư vấn, phòng ngừa và đồng hành thường xuyên; hướng tới chuyển từ “chăm sóc khi có bệnh” sang “chủ động chăm sóc để NCT sống khỏe, sống vui, sống độc lập lâu hơn”.