Chăm sóc trẻ sinh non toàn diện từ bệnh viện đến cộng đồng

Các y bác sĩ của Trung tâm y tế khu vực Hữu Lũng kiểm tra cho trẻ sơ sinh. Ảnh: Tiến Vĩnh/TTXVN

Thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế

Với chủ đề “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục”, chiến dịch truyền thông hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026 do Bộ Y tế phát động từ ngày 1 - 30/11 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc trẻ sinh non một cách liên tục, toàn diện. Bên cạnh các can thiệp cấp cứu, điều trị nhằm cứu sống trẻ trong giai đoạn đầu sau sinh, việc bảo đảm dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các vấn đề về phát triển thể chất, thần kinh, vận động cũng có ý nghĩa quan trọng, giúp trẻ từng bước hòa nhập gia đình, cộng đồng.

Theo thống kê của Quỹ toàn cầu chăm sóc trẻ sơ sinh, mỗi năm trên thế giới có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non. Biến chứng từ sinh non hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Đáng chú ý, khoảng 15% số trẻ sinh non dưới 32 tuần tuổi cần được chăm sóc sơ sinh chuyên sâu. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non; trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm trên 50% số ca tử vong sơ sinh.

Trong những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi giảm từ 22,1‰ năm 2015 xuống còn 16,7‰ năm 2025; tỷ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi giảm từ 14,7‰ xuống còn 11,2‰. Tỷ suất tử vong sơ sinh ước tính đạt 9,0‰. Cùng với những tiến bộ này, các bệnh viện chuyên khoa sản, nhi từng bước nâng cao năng lực chuyên môn, triển khai nhiều kỹ thuật hồi sức và chăm sóc sơ sinh tiên tiến, áp dụng các hướng dẫn chuyên môn quốc gia về chăm sóc, điều trị trẻ sơ sinh.

Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, công tác chăm sóc trẻ sinh non vẫn còn không ít khó khăn. Năng lực chuyên môn, nhân lực y tế, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị phục vụ cấp cứu, chăm sóc, điều trị trẻ sơ sinh còn hạn chế, nhất là tại tuyến y tế cơ sở. Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi của Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với các nước phát triển như Pháp, Thụy Điển, Nhật Bản; đồng thời cao gấp 2 lần so với Thái Lan. Thực tế này đòi hỏi Việt Nam phải nỗ lực hơn nữa, triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp, can thiệp chuyên môn hiệu quả nhằm giảm tỷ lệ sinh non, tử vong sơ sinh, từng bước thu hẹp khoảng cách với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Tiến sỹ Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cho rằng, để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sinh non, trước hết cần tăng cường chăm sóc sức khỏe phụ nữ có thai, quản lý và khám thai định kỳ, đúng lịch, ít nhất 4 lần/thai kỳ; chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm, da kề da ngay sau sinh, cho trẻ bú sớm, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và kéo dài đến 2 tuổi.

Sau khi trẻ sinh non xuất viện, tiếp tục chăm sóc theo dõi, đánh giá sự phát triển tinh thần, vận động định kỳ để kịp thời phát hiện sớm và các can thiệp sớm các bất thường. Bên cạnh đó, cần ưu tiên nguồn lực, tăng cường hỗ trợ chuyên môn cho tuyến y tế cơ sở, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua đào tạo, tập huấn, đầu tư trang thiết bị, cử cán bộ y tế hỗ trợ trực tiếp các trạm y tế cấp xã, cô đỡ thôn, bản. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông, huy động sự chung tay của toàn xã hội trong chăm sóc, giúp đỡ các gia đình có trẻ sinh non.

Nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ sinh non

Cùng với việc củng cố năng lực chăm sóc trẻ sinh non tại các tuyến y tế, việc áp dụng những phương pháp chăm sóc hiệu quả ngay từ sau sinh cũng góp phần cải thiện chất lượng điều trị. Trong đó, chăm sóc Kangaroo là một trong những phương pháp chăm sóc chuẩn cho tất cả trẻ sinh nhẹ cân, thiếu tháng, nhằm tối ưu sự phát triển và tỷ lệ sống sót.

Tại Bệnh viện Hùng Vương (TP Hồ Chí Minh) phương pháp này bắt đầu triển khai từ năm 2009, chủ yếu cho những trường hợp trẻ sơ sinh có tình trạng lâm sàng ổn định. Đến năm 2013, bệnh viện tiếp tục mở rộng cho các bé đang hỗ trợ hô hấp bằng CPAP và năm 2024, tiến thêm một bước quan trọng khi triển khai Kangaroo sớm ngay sau sinh, thực hiện trực tiếp tại phòng sinh, phòng mổ. Ca đầu tiên được áp dụng trong giai đoạn này là một trẻ sinh non 31 tuần 5 ngày.

Theo Bác sĩ chuyên khoa II Bùi Thị Thủy Tiên, Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương, việc triển khai Kangaroo sớm nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ sinh non, cải thiện khả năng nuôi con bằng sữa mẹ và rút ngắn thời gian điều trị. Qua nhiều năm, quy mô chăm sóc Kangaroo tại bệnh viện từng bước được mở rộng. Từ kết quả này, bệnh viện tiếp tục mở rộng mô hình tại các đơn vị chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ sinh non, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sơ sinh và tạo điều kiện để trẻ sinh non có cơ hội phát triển tốt hơn.

Các chuyên gia nhận định, với sự phát triển của y học hiện đại, số lượng trẻ sinh cực non được cứu sống ngày càng tăng, song “gánh nặng” y tế đang dịch chuyển rõ rệt sang các yếu tố khác như chất lượng phát triển thần kinh dài hạn. Giai đoạn sinh non diễn ra đúng vào thời điểm não bộ thai nhi đang trong quá trình tăng trưởng vượt bậc. Quá trình này rất dễ bị gián đoạn do thiếu các kích thích giác quan tự nhiên và đối mặt với nhiều bệnh lý sơ sinh phức tạp. Trước thực tế này, các chuyên gia khẳng định, xuất viện chưa phải là điểm kết thúc hành trình chăm sóc.

Bác sĩ Nguyễn Huy Du, Chương trình Vì sự sống còn và Phát triển trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) khẳng định: Chăm sóc, can thiệp dinh dưỡng và theo dõi liên tục sau xuất viện là chìa khóa giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, vận động và trí não. Hình thức chăm sóc sau xuất viện cần được xây dựng phù hợp với hệ thống y tế, nguồn lực, nhu cầu của từng địa phương, có thể bao gồm khám định kỳ, đánh giá sự phát triển, hướng dẫn cha mẹ, hỗ trợ tại cộng đồng, thăm khám tại nhà và kết nối với các dịch vụ chuyên khoa. Điều quan trọng là trẻ sinh non và gia đình được tiếp cận sự hỗ trợ cần thiết, đúng thời điểm.

Tại Việt Nam, UNICEF đã phối hợp cùng Bộ Y tế và các đối tác tăng cường tiếp cận các biện pháp can thiệp cứu sống trẻ em tại những tỉnh có tỷ lệ tử vong cao: xây dựng kế hoạch hành động, biên soạn tài liệu và hướng dẫn, đào tạo nhân viên y tế, hỗ trợ cha mẹ, người chăm sóc trẻ sinh non. Những nỗ lực này đã tạo ra khác biệt thực sự, song hành trình cần tiếp tục mở rộng để mọi trẻ em đều được chăm sóc, can thiệp dinh dưỡng, theo dõi liên tục sau khi xuất viện, tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn diện.