'Chân ga' tài khóa cần đi cùng 'hệ thống điều tốc' tiền tệ

PV: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của chính sách tài khóa đối với kết quả tăng trưởng kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm?

TS. Nguyễn Văn Hiến

TS. Nguyễn Văn Hiến: Theo số liệu của Cục Thống kê, tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm của Việt Nam đạt mức 8,18%. Mặc dù con số này chưa đạt mục tiêu đề ra, nhưng đây vẫn là kết quả rất tích cực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, đồng thời là mức tăng cao nhất của cùng kỳ trong 15 năm trở lại đây.

Kết quả này là sự cộng hưởng của nhiều chính sách điều hành, trong đó chính sách tài khóa tiếp tục phát huy vai trò là “bệ đỡ” quan trọng của nền kinh tế. Việc Chính phủ chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp về thuế, chi ngân sách, đầu tư công và điều hành giá đã góp phần hỗ trợ doanh nghiệp, kích thích tiêu dùng, ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng cho tăng trưởng.

Có thể nói, chính sách tài khóa đã phát huy khá tốt vai trò hỗ trợ nền kinh tế vượt qua những tác động bất lợi từ bên ngoài.

PV: Theo ông, đâu là những điểm nổi bật trong điều hành chính sách tài khóa 6 tháng đầu năm?

TS. Nguyễn Văn Hiến: Theo tôi, hiệu quả của chính sách tài khóa 6 tháng đầu năm có thể nhìn từ bốn khía cạnh chính.

Thứ nhất, chính sách tài khóa đã góp phần kích thích tổng cầu thông qua các giải pháp hỗ trợ về thuế và chi tiêu công. Việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng đến hết năm 2026 và mở rộng phạm vi áp dụng giúp giảm chi phí tiêu dùng của người dân, đồng thời giảm giá thành sản phẩm của doanh nghiệp. Mặc dù làm giảm nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn, đây là quyết định cần thiết để tạo dư địa cho tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng triển khai nhiều chính sách hỗ trợ khác như gia hạn thời hạn nộp thuế, tiền thuê đất, giảm một số loại phí và lệ phí. Những giải pháp này đã góp phần giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp, tạo điều kiện duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, đầu tư công tiếp tục là một đòn bẩy dẫn dắt tăng trưởng. Năm 2026, quy mô kế hoạch đầu tư công ở mức trên 1 triệu tỷ đồng. Đến hết tháng 6, cả nước đã giải ngân gần 357 nghìn tỷ đồng, đạt khoảng 35,5% kế hoạch năm và cao hơn cùng kỳ năm trước khoảng 38 nghìn tỷ đồng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở giá trị giải ngân mà còn ở hiệu ứng lan tỏa của nguồn vốn này. Đầu tư công đã thúc đẩy nhu cầu đối với vật liệu xây dựng, vận tải, dịch vụ, lao động và nhiều ngành sản xuất khác, qua đó tạo thêm việc làm và hỗ trợ tăng trưởng của khu vực kinh tế tư nhân.

Thứ ba, mở rộng chính sách tài khóa nhưng vẫn giữ được kỷ luật ngân sách và ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là điểm rất đáng ghi nhận, bởi Chính phủ không lựa chọn giải pháp kích cầu bằng mọi giá. Việc phối hợp khá chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ đã giúp lạm phát bình quân 6 tháng được kiểm soát ở khoảng 4,3%, trong khi tăng trưởng GDP vẫn đạt trên 8%. Trước đây, nhiều ý kiến lo ngại tăng trưởng cao sẽ kéo theo lạm phát cao, nhưng thực tế cho thấy Việt Nam vẫn giữ được mặt bằng giá tương đối ổn định chứng tỏ lạm phát được kiểm soát tốt.

Thứ tư, chính sách tài khóa góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Giá trị lớn nhất của chính sách không chỉ nằm ở số tiền ngân sách hỗ trợ, mà còn ở thông điệp Nhà nước luôn đồng hành cùng doanh nghiệp. Khi niềm tin được củng cố, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn mở rộng đầu tư, sản xuất và kinh doanh, từ đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng.

Một dấu ấn đáng chú ý khác là điều hành giá xăng dầu. Trong bối cảnh xung đột địa chính trị khiến giá dầu thế giới biến động mạnh, Chính phủ đã chủ động điều chỉnh chính sách thuế, sử dụng linh hoạt Quỹ Bình ổn giá và các công cụ tài khóa nhằm hạn chế tác động của cú sốc giá năng lượng tới nền kinh tế. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính và Bộ Công thương đã phối hợp chặt chẽ trong điều hành giá cơ sở, điều chỉnh mức trích lập và sử dụng Quỹ Bình ổn phù hợp với diễn biến thị trường. Nhờ đó, giá xăng dầu trong nước không xảy ra biến động đột ngột như nhiều quốc gia khác, góp phần ổn định tâm lý thị trường và kiềm chế lạm phát.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

PV: Mục tiêu tăng trưởng những tháng cuối năm được đặt ở mức rất cao, gần 12%. Vậy, chính sách tài khóa và tiền tệ cần được điều hành như thế nào để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa ổn định vĩ mô, thưa ông?

TS. Nguyễn Văn Hiến: Sáu tháng cuối năm 2026 sẽ là giai đoạn rất thách thức. Việt Nam vừa phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa phải kiểm soát lạm phát trong bối cảnh giá năng lượng, tỷ giá, lãi suất quốc tế và các yếu tố địa chính trị vẫn tiềm ẩn nhiều biến động và rủi ro.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm, tăng trưởng 6 tháng cuối năm phải đạt mức rất cao. Trong khi đó, mục tiêu kiểm soát lạm phát bình quân vẫn dưới 4,5%. Điều này cho thấy dư địa chính sách vẫn còn nhưng không còn quá rộng. Vì vậy, chính sách tài khóa cần được điều hành theo hướng linh hoạt, có trọng tâm nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật ngân sách.

Theo tôi, trước hết cần tiếp tục đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nhưng trọng tâm không chỉ là giải ngân nhanh mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Đầu tư cần tập trung vào các dự án có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, nâng cao năng lực sản xuất và kết nối hạ tầng, tránh tình trạng giải ngân lớn nhưng hiệu quả thấp, làm gia tăng áp lực lạm phát.

Thứ hai, các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế cần tiếp tục được triển khai nhưng phải đúng đối tượng và có thời hạn phù hợp. Chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng vẫn nên được duy trì, song cần thường xuyên đánh giá hiệu quả của từng nhóm hàng hóa, dịch vụ để có điều chỉnh kịp thời, tránh kéo dài hỗ trợ đại trà gây áp lực lên ngân sách.

Cùng với đó, cần chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động của giá năng lượng và nguyên liệu trên thế giới để không bị động trước các cú sốc từ bên ngoài.

Một vấn đề quan trọng khác là điều hành chi ngân sách cần ưu tiên nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế thay vì chỉ tập trung kích cầu. Nếu cả chính sách tài khóa và tiền tệ cùng mở rộng tổng cầu trong khi năng lực cung chưa được cải thiện, nguy cơ lạm phát sẽ gia tăng, đặc biệt ở các thị trường tài sản như bất động sản. Do đó, dòng vốn tín dụng và nguồn lực tài khóa cần hướng nhiều hơn vào các lĩnh vực sản xuất, chế biến xuất khẩu và các ngành có khả năng tạo ra sản phẩm nhanh, thay vì tập trung vào những lĩnh vực mang tính đầu cơ.

Theo tôi, điều quan trọng nhất vẫn là sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Hai chính sách cần hướng tới cùng một mục tiêu nhưng phải phát huy đúng vai trò của từng công cụ.

Chính sách tài khóa nên tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong hỗ trợ tăng trưởng thông qua đầu tư công, các chính sách thuế, phí vừa hỗ trợ doanh nghiệp vừa bảo đảm an sinh xã hội. Trong khi đó, chính sách tiền tệ cần tập trung giữ ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát, duy trì thanh khoản hợp lý và định hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh tạo ra sản phẩm nhanh đáp ứng nhu cầu xã hội.

Có thể ví chính sách tài khóa giống như “chân ga” của một chiếc xe, còn chính sách tiền tệ là “hệ thống điều tốc” giúp chiếc xe vận hành ổn định. Hai chính sách này phải phối hợp hài hòa để hỗ trợ lẫn nhau, không triệt tiêu tác dụng của nhau. Chỉ khi làm được điều đó, Việt Nam mới vừa duy trì được tăng trưởng cao, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn của hệ thống tài chính quốc gia.

PV: Xin cảm ơn ông!