Chắp cánh những thước phim từ giảng đường

Cuối tháng 9, các giảng đường đại học tại TP. Hồ Chí Minh rộn ràng hơn thường lệ với những ngày hội điện ảnh của người trẻ. Từ khán phòng ấm cúng của Trường Đại học Văn Hiến với chung kết Van Hien Vision 2026, cho đến lễ khai mạc của Liên hoan phim ngắn sinh viên Góc nhìn trẻ 2026 - Nguồn sáng rực rỡ do Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng UNESCO khởi xướng, những thước phim ngắn của sinh viên liên tục được công chiếu.

Nhóm sinh viên thực hiện sản phẩm. (Ảnh TGCC)

Những khung hình tử tế

Nhìn vào danh sách tác phẩm, người ta thấy mừng. Không còn những câu chuyện tình vụn vặt hay kịch bản sao chép phim thần tượng ngoại lai. Thay vào đó là bóng dáng người cha khuyết tật chắt chiu cho con vào giảng đường nghệ thuật, nỗi niềm gìn giữ tiếng đờn ca tài tử hay những nhát búa khắc khoải tạc tượng mẹ hiền...

Giữa một thời đại mà không gian nghe nhìn đang bị vây bủa bởi các thuật toán câu view, cùng làn sóng phim ngắn siêu tốc nhào nặn vô cảm, sự thức tỉnh của các sân chơi điện ảnh học đường mang lại một tín hiệu đầy hy vọng.

Điện ảnh, tự bản chất tinh tế của nó, chưa bao giờ là nghệ thuật của sự phô diễn kỹ thuật đơn thuần. Một khuôn hình chỉ thực sự có linh hồn khi nó chưng cất từ vốn sống thực địa, từ sự rung động chân thành trước thân phận con người, từ sự nghiêm cẩn trong từng góc máy.

Ưu điểm lớn nhất của các liên hoan phim sinh viên gần đây chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ về căn tính câu chuyện. Người trẻ bắt đầu biết đi chậm lại để quan sát. Họ đưa máy quay vào các ngõ hẻm thị dân, cúi xuống nhìn vào nỗi nhọc nhằn của gia đình, và dũng cảm chạm vào những trăn trở của thời đại như biến đổi khí hậu hay sự mai một của di sản văn hóa phi vật thể.

Nhiều liên hoan phim đã bắt đầu đưa ra những quy chuẩn nghiêm ngặt: Kiên quyết từ chối công nghệ tạo sinh lồng tiếng tự động vô hồn, đòi hỏi sự dấn thân thực tế ở phim trường và tích hợp cả quy trình các nhà làm phim kỳ cựu trực tiếp gọt giũa kịch bản, hướng dẫn nhịp dựng cho từng nhóm sinh viên.

Bẫy phong trào

Thế nhưng, nhìn nhận một cách khách quan, khoảng cách từ một bài tập học đường đến một tác phẩm điện ảnh chuyên nghiệp vẫn là một vực sâu ngăn cách.

Nhược điểm cố hữu của phần lớn phim ngắn sinh viên hiện nay vẫn nằm ở cấu trúc kịch bản và sự non tay trong ngôn ngữ thị giác. Không ít tác phẩm còn mang nặng tính kịch truyền hình, lạm dụng thoại để giải thích thay vì để ống kính tự kể chuyện.

Nhịp phim đôi chỗ bị ngắt quãng, sự chuyển hóa tâm lý nhân vật gượng ép, và phần hóa trang hay phục trang thỉnh thoảng vẫn xa rời hiện thực đời sống như nhận xét thẳng thắn của những người làm nghề giàu kinh nghiệm.

Nguy hại hơn cả là căn bệnh phong trào hóa. Rất nhiều cuộc thi được tổ chức rầm rộ, trao giải thưởng hoành tráng rồi kết thúc trong sự lãng quên. Những cuốn phim đoạt giải lặng lẽ nằm lại trong các tệp lưu trữ. Sinh viên bước ra khỏi cánh cổng trường lại bơ vơ tự bơi giữa dòng chảy thương mại khốc liệt mà không có bất kỳ cơ chế đỡ đầu nào tiếp theo.

Sự đứt gãy giữa giảng đường đại học và thị trường điện ảnh chuyên nghiệp khiến bao tài năng trẻ vừa chớm nở đã vội vã thui chột, hoặc nhanh chóng bị cuốn vào guồng quay sản xuất nội dung mì ăn liền để mưu sinh.

Bài toán đường dài

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đã chính thức gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh, việc đào tạo thế hệ kể chuyện kế cận không thể tiếp tục dừng lại ở những nỗ lực mang tính mùa vụ. Tương lai của điện ảnh trẻ cần được quy hoạch bằng một hệ sinh thái đồng bộ và thực chất.

Trước hết, các trường đại học cần thay đổi tư duy tổ chức: Chuyển hóa triệt để từ mô hình chấm giải sang mô hình ươm mầm dài hạn.

Một liên hoan phim không nên khép lại sau đêm trao giải, mà cần trở thành sàn giao dịch ý tưởng - nơi các nhà sản xuất, các hãng phim thương mại và các quỹ điện ảnh độc lập có thể trực tiếp tiếp cận, mua bản quyền kịch bản hoặc rót vốn sản xuất phim dài tay cho những sinh viên, nhóm sinh viên giàu tiềm năng phát triển.

Ưu điểm lớn nhất của các liên hoan phim sinh viên gần đây chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ về căn tính câu chuyện. (Ảnh TGCC)

Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa nghiệp vụ phải được đặt lên hàng đầu. Các bạn trẻ cần được trang bị không chỉ tư duy thẩm mỹ, mà cả đạo đức nghề nghiệp, sự hiểu biết thấu đáo về luật bản quyền và năng lực làm việc tập thể chuẩn quốc tế. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các hội đồng giám khảo chuyên môn, Viện Phim Việt Nam và các doanh nghiệp văn hóa để mở rộng cơ hội thực tập phim trường, hỗ trợ kỹ thuật hậu kỳ chuẩn rạp cho các đồ án xuất sắc.

Điện ảnh là câu chuyện của con người kể cho con người nghe, bằng tất cả sự chân thành và điềm tĩnh. Nuôi dưỡng một lớp đạo diễn, biên kịch trẻ có nền tảng nhân văn vững chãi, biết trân trọng giá trị bản địa và biết từ chối những cám dỗ dễ dãi, mới chính là cách thức bền bỉ nhất để xây dựng một nền công nghiệp văn hóa có phẩm giá cho tương lai.