Chất vấn thẳng thắn, hành động đến cùng

Việc lựa chọn lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ để chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai có ý nghĩa thiết thực. Bởi đây là hai lĩnh vực then chốt đối với ổn định kinh tế vĩ mô, liên quan trực tiếp đến sức cạnh tranh của nền kinh tế, tạo động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Đối với lĩnh vực tài chính, bốn nhóm vấn đề được đưa ra chất vấn tập trung vào: giải ngân vốn đầu tư công; huy động, phân bổ và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi, nguồn lực PPP; quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số; giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn về vốn, chi phí sản xuất, kinh doanh, thủ tục hành chính và các điều kiện kinh doanh đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.

Với lĩnh vực khoa học, công nghệ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trả lời chất vấn về kết quả thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm bố trí, phân bổ, giải ngân và sử dụng chưa hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; công tác quản lý, phát triển và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Chất vấn không chỉ là hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội mà còn là diễn đàn để ĐBQH thay mặt cử tri phản ánh những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, yêu cầu các thành viên Chính phủ giải trình và làm rõ trách nhiệm trong quản lý, điều hành. Qua nhiều nhiệm kỳ Quốc hội, văn hóa chất vấn ngày càng được bồi đắp với tinh thần thẳng thắn, khách quan, xây dựng của người chất vấn và thái độ cầu thị, trách nhiệm, không né tránh của người trả lời chất vấn. Mục đích cuối cùng của chất vấn không phải để truy vấn hay quy kết, mà là nhận diện đúng những tồn tại, vướng mắc, làm rõ nguyên nhân và tìm ra giải pháp khắc phục, qua đó giúp các tư lệnh ngành nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành.

Do đó, phiên chất vấn đối với lĩnh vực tài chính, cử tri và nhân dân mong muốn Bộ trưởng làm rõ vì sao vốn đầu tư công đã được bố trí nhưng giải ngân vẫn chậm; những vướng mắc nào thuộc về cơ chế, chính sách, những hạn chế nào xuất phát từ năng lực tổ chức thực hiện; trách nhiệm của từng cấp, từng ngành đối với những tồn tại hạn chế này như thế nào? Với lĩnh vực khoa học, công nghệ, cần làm rõ nguồn lực đã được chuyển hóa thành kết quả cụ thể ra sao, vướng mắc nào đang là rào cản đối với hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ? Và đâu là giải pháp khắc phục tình trạng chậm bố trí, phân bổ, giải ngân và sử dụng chưa hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số?

Chất vấn thẳng thắn, trực diện và mang tính xây dựng cao của các đại biểu là rất cần thiết. Cùng với đó, người trả lời chất vấn cầu thị, trung thực, không né tránh, không đùn đẩy trách nhiệm. Đặc biệt, người trả lời chất vấn phải đưa ra được những cam kết có địa chỉ, có thời hạn, có sản phẩm đầu ra - đây là cơ sở quan trọng để cử tri, nhân dân và các đại biểu Quốc hội thực hiện quyền giám sát đối với bộ trưởng, trưởng ngành. Điều này sẽ tạo nên dấu ấn đặc biệt của một phiên chất vấn.

Không thể kỳ vọng mọi vướng mắc đều được giải quyết triệt để ngay trong một phiên chất vấn. Có những vấn đề thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng, trưởng ngành có thể xử lý ngay; nhưng cũng có những vấn đề vượt thẩm quyền, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan, thậm chí cần một lộ trình và khoảng thời gian nhất định để tháo gỡ. Điều quan trọng là phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, trách nhiệm của từng bên và thời hạn thực hiện. Đặc biệt, không thể để những tồn tại, vướng mắc đã được nhận diện qua nhiều kỳ họp tiếp tục kéo dài chỉ vì thiếu sự phối hợp, chậm trễ trong xử lý hoặc chưa rõ trách nhiệm.

Hiệu quả của phiên chất vấn không chỉ nằm ở việc những vấn đề được đưa ra nghị trường đã được giải trình thấu đáo, mà quan trọng hơn là phải tạo ra chuyển biến thực chất trong hành động. Giá trị của mỗi phiên chất vấn cần được đo bằng kết quả thực hiện các cam kết, sự chuyển biến trong thực thi chính sách và những vướng mắc của người dân, doanh nghiệp được tháo gỡ. Bởi như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh: chất vấn chỉ thực sự có ý nghĩa khi những vấn đề được chỉ ra tại nghị trường tạo ra chuyển biến trong thực tế.