Hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chính sách hỗ trợ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra chuyển biến về năng lực và kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Ảnh: chinhphu.vn

Thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận

Một trong những vấn đề đáng chú ý trong thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là khoảng cách giữa quy định và khả năng thụ hưởng trên thực tế. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, trong khảo sát gần 500 doanh nghiệp nhỏ, chỉ khoảng 9% doanh nghiệp phản hồi đã tiếp cận được chính sách hỗ trợ. Con số này cho thấy, ban hành chính sách mới chỉ là điều kiện cần; điều quan trọng hơn là tổ chức thực hiện để doanh nghiệp thực sự tiếp cận và sử dụng được nguồn lực hỗ trợ.

Trên thực tế, những doanh nghiệp có nhu cầu hỗ trợ lớn đôi khi lại gặp nhiều khó khăn trong hoàn thiện hồ sơ, đáp ứng điều kiện và bố trí vốn đối ứng. Hạn chế về nhân lực, công nghệ và thông tin khiến doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp ở vùng sâu, vùng xa gặp bất lợi ngay từ khâu đăng ký, tiếp cận chính sách.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) chỉ ra sự chưa tương thích giữa thời gian thực hiện chính sách và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp. Quá trình nâng cấp sản xuất có thể kéo dài từ 1 đến 2 năm, trong khi hoạt động hỗ trợ thường được bố trí theo năm ngân sách. Do đó, những nội dung cần thời gian triển khai như sản xuất thử, kiểm định sản phẩm chưa được thực hiện rộng rãi.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị xác định ngay từ đầu thời gian thực hiện, kinh phí cho cả giai đoạn, các mốc kết quả và cơ quan chịu trách nhiệm xuyên suốt. Việc bố trí kinh phí, nghiệm thu và điều chỉnh hỗ trợ hằng năm cần gắn với từng mốc thực hiện, bảo đảm doanh nghiệp có đủ thời gian hoàn thiện năng lực và đạt được mục tiêu đề ra.

Bên cạnh thời gian hỗ trợ, việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng cũng cần được chú trọng. Tiêu chí về chủ thể và địa bàn phải được phân định rõ, tránh bỏ sót những doanh nghiệp thuộc nhóm cần ưu tiên. Chẳng hạn, doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ có thể hoạt động tại đô thị lớn, không nhất thiết phải đặt trụ sở ở miền núi. Tương tự, doanh nghiệp hoạt động tại các xã, vùng an toàn khu cũng cần có căn cứ xác định địa bàn và đối tượng thụ hưởng rõ ràng.

Các đại biểu Quốc hội cũng lưu ý, cách thức tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ không nên tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp. Nếu lấy thời điểm nộp hồ sơ trực tuyến làm tiêu chí ưu tiên, những doanh nghiệp có điều kiện tốt hơn về công nghệ và nhân lực sẽ có lợi thế. Vì vậy, việc xét duyệt theo đợt công khai, ưu tiên nhóm đối tượng đặc thù và đánh giá dựa trên mức độ đáp ứng mục tiêu chương trình sẽ phù hợp hơn với yêu cầu hỗ trợ có trọng tâm, đúng đối tượng.

Thiết kế hỗ trợ phù hợp với đặc thù doanh nghiệp

Chính sách hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của từng nhóm doanh nghiệp và từng địa bàn, thay vì áp dụng một phương thức chung. Khả năng tiếp cận vốn, nhân lực, hạ tầng và thị trường giữa doanh nghiệp ở đô thị với doanh nghiệp tại miền núi, biên giới, hải đảo có sự khác biệt đáng kể. Nếu điều kiện thụ hưởng không tính đến những khác biệt này, chính sách có thể chưa phát huy được vai trò hỗ trợ các doanh nghiệp còn nhiều khó khăn.

Đại biểu Cil Bri (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, doanh nghiệp ở vùng cao, biên giới, hải đảo thường hạn chế về nhân lực, khả năng lập hồ sơ, vốn đối ứng và tiếp cận dịch vụ tư vấn. Nếu quy định tỷ lệ vốn đối ứng ngang bằng với doanh nghiệp ở đồng bằng, những doanh nghiệp khó khăn nhất có thể không đủ điều kiện tham gia chính sách. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc phân tầng hỗ trợ theo mức độ khó khăn, giao Chính phủ thiết kế tỷ lệ vốn đối ứng linh hoạt, đồng thời xây dựng cơ chế hướng dẫn doanh nghiệp từ cấp xã đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Đối với doanh nghiệp miền núi, chính sách cũng cần hướng tới những nhu cầu thiết thực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc hỗ trợ phần mềm, đào tạo hay quảng bá sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự kết nối giữa vùng nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm. Doanh nghiệp cần được hỗ trợ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Một yêu cầu khác là phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan nhà nước, tổ chức đại diện doanh nghiệp và đơn vị cung cấp dịch vụ. Việc lựa chọn nhà cung cấp, nghiệm thu và thanh toán cần được thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm đúng quy định, tránh trùng lặp hỗ trợ hoặc phát sinh cơ chế xin - cho. Đây cũng là điều kiện quan trọng để kiểm soát việc sử dụng nguồn lực, hạn chế thất thoát, lãng phí và nâng cao trách nhiệm của các bên tham gia.

Gắn nguồn lực với hiệu quả thực chất

Chính sách hỗ trợ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra chuyển biến về năng lực và kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, hiệu quả thực hiện không nên chỉ được đánh giá qua số lượng hội nghị, lượt tư vấn hay kinh phí giải ngân, mà cần căn cứ vào những thay đổi cụ thể của doanh nghiệp sau khi được hỗ trợ.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Huế) đề nghị chú trọng đánh giá khả năng doanh nghiệp duy trì các công cụ số, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và mở rộng thị trường. Kết quả đánh giá cần được công khai, làm căn cứ điều chỉnh hoặc dừng những chương trình không đạt hiệu quả.

Từ góc độ cơ quan quản lý, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được thiết kế theo hướng không hỗ trợ dàn trải mà tập trung tạo lập môi trường, dẫn dắt doanh nghiệp phát triển. Dự thảo Luật chú trọng giảm thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật; khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận quy trình, thủ tục thuận lợi hơn.

Đối với việc doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, Bộ trưởng đồng tình với ý kiến cho rằng gia nhập thị trường đã khó, rút lui khỏi thị trường còn khó hơn. Trước thực trạng này, Bộ đã chỉ đạo cơ quan đăng ký kinh doanh giải quyết thủ tục giải thể hoặc đóng cửa doanh nghiệp trong vòng 12 giờ đối với trường hợp doanh nghiệp đã hoàn thành các nghĩa vụ tài chính. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu, tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm các chính sách được xây dựng theo hướng thiết thực, khả thi. Đối với cơ chế phiếu hỗ trợ, cần làm rõ điều kiện cấp, quyền lựa chọn nhà cung cấp, quy trình nghiệm thu, thanh quyết toán và trách nhiệm của các bên. Chính sách ưu tiên mua sắm công cũng phải gắn với năng lực thực hiện, chất lượng, tiến độ, bảo đảm cạnh tranh và có giải pháp ngăn ngừa tình trạng chia nhỏ gói thầu.

Việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vì thế không chỉ dừng ở mở rộng danh mục ưu đãi hay tăng quy mô nguồn lực, mà quan trọng hơn là nâng cao khả năng tiếp cận, hiệu quả thực thi và trách nhiệm giải trình. Khi đối tượng thụ hưởng được xác định đúng, điều kiện hỗ trợ phù hợp và kết quả được giám sát thực chất, nguồn lực của Nhà nước mới có thể chuyển hóa thành năng lực sản xuất, sức cạnh tranh và cơ hội phát triển bền vững cho doanh nghiệp nhỏ và vừa./.