Châu Âu trước cơ hội bứt phá cải cách

Áp lực lớn, dư địa rộng

Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu nhóm họp tại Davos trong bối cảnh trật tự toàn cầu biến động sâu sắc. Những tín hiệu khó đoán từ bên ngoài có thể dễ dàng làm loãng trọng tâm thảo luận. Tuy nhiên, ưu tiên then chốt của châu Âu vẫn nằm ở chính nội lực của mình.

Cải cách kinh tế đã bị trì hoãn quá lâu. Dư địa hành động đang thu hẹp. Nếu không tăng tốc kịp thời, khoảng cách với các trung tâm tăng trưởng hàng đầu sẽ tiếp tục bị kéo giãn.

Hơn một năm trước, cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi đã công bố một lộ trình cải cách: tập trung vào đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố an ninh kinh tế. Mức đầu tư được khuyến nghị lên tới khoảng 800 tỷ euro mỗi năm trong nhiều năm liên tiếp. Quy mô đó phản ánh đúng mức độ thách thức mà khu vực đang đối mặt. Đồng thời, nếu được triển khai đồng bộ, nó cũng mở ra triển vọng cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Liên minh châu Âu trong giai đoạn bước ngoặt để cải cách kinh tế. Ảnh minh họa

Các phân tích của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy, dư địa cải thiện là rất lớn. Chỉ cần giảm các rào cản nội khối xuống mức tương đương với Mỹ, năng suất của toàn khu vực có thể tăng khoảng 7% trong vòng bảy năm. Đây là con số đủ để tạo ra khác biệt đáng kể. Quan trọng hơn, nó khẳng định cải cách không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà là một bài toán kỹ thuật có thể đo lường và hiện thực hóa.

Dù vậy, tiến độ thực tế vẫn còn khiêm tốn. Một báo cáo độc lập tại Brussels cho biết, mới chỉ khoảng 10% số khuyến nghị được triển khai. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở cơ chế vận hành dựa nhiều vào đồng thuận. Mỗi bước đi đều đòi hỏi thuyết phục nhiều bên, trong khi chỉ một ý kiến phản đối cũng có thể khiến toàn bộ kế hoạch bị đình lại.

Trước thực trạng này, Ủy ban châu Âu đã thể hiện vai trò chủ động hơn. Chủ tịch Ursula von der Leyen đã khởi xướng một chiến lược đa mũi nhọn nhằm theo đuổi các đề xuất cốt lõi. Nếu bỏ lỡ giai đoạn hiện nay, chi phí cơ hội sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu tận dụng hiệu quả, châu Âu có thể tạo nền tảng cho một thập kỷ tăng trưởng mới.

Bài học thực tiễn

Một thỏa thuận tài chính đạt được vào cuối năm ngoái mang lại những gợi ý đáng chú ý. Dù không đạt được sự nhất trí tuyệt đối về mọi chi tiết, đa số các quốc gia thành viên vẫn thống nhất được một gói vay quy mô lớn, có bảo lãnh chung. Kết quả này thể hiện sự linh hoạt về thể chế có thể tạo ra đồng thuận đủ rộng. Quan trọng hơn, nó chứng minh rằng châu Âu vẫn có khả năng hành động khi mục tiêu được xác định rõ ràng.

Bài học then chốt nằm ở cơ chế ra quyết định. Yêu cầu nhất trí tuyệt đối thường làm tiến trình bị tê liệt. Vì vậy, mở rộng việc bỏ phiếu theo đa số đủ điều kiện là một hướng đi khả thi. Cách tiếp cận này chỉ giới hạn quyền phủ quyết trong những lĩnh vực đã đạt độ chín. Trong các trường hợp cần thiết, những nhóm quốc gia cùng chí hướng có thể triển khai trước các dự án chung. Khi thành công được chứng minh, mô hình sẽ có sức lan tỏa.

Một bài học khác liên quan đến tài chính chung. Vay nợ tập thể từng được xem là biện pháp ngoại lệ trong khủng hoảng. Thực tế cho thấy mức độ sẵn sàng đối với công cụ này đang gia tăng. Khi được thiết kế minh bạch và gắn với mục tiêu rõ ràng, vay chung giúp chia sẻ rủi ro và huy động nguồn lực quy mô lớn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án xuyên biên giới, từ hạ tầng đến công nghệ.

Đáng chú ý, cải cách không nhất thiết phải hoàn hảo ngay từ đầu. Châu Âu có thể ưu tiên những lĩnh vực ít nhạy cảm nhưng mang lại tác động lớn. Trước hết là việc hoàn tất liên minh thị trường vốn, một câu chuyện đã kéo dài nhiều năm. Một thị trường vốn thống nhất sẽ giúp giảm phân mảnh, hạ chi phí và tăng dòng vốn cho doanh nghiệp.

Hiện nay, khoảng 35.000 tỷ Euro tiền tiết kiệm của các hộ gia đình trong khối vẫn nằm rải rác, trong khi nhiều dòng vốn lại chảy ra bên ngoài. Sáng kiến liên minh tiết kiệm và đầu tư nhằm giữ nguồn lực ở lại, phục vụ tăng trưởng nội khối.

Ủy ban châu Âu đã thúc đẩy việc xây dựng bộ quy tắc chung về doanh nghiệp, phá sản, lao động và thuế. Cộng đồng doanh nghiệp mong muốn tiến độ được đẩy nhanh hơn.

Ngân sách dài hạn giai đoạn 2028 - 2034 cũng mở ra một cơ hội quan trọng. Với quy mô dự kiến khoảng 2.000 tỷ euro, ngân sách này được định hướng vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Thách thức nằm ở khâu phân bổ và kỷ luật tài khóa. Nếu tập trung đúng vào các ưu tiên chiến lược, ngân sách có thể trở thành đòn bẩy cho cải cách.

Châu Âu có truyền thống hành động vào phút chót, nhưng ở giai đoạn hiện nay, sự chậm trễ sẽ phải trả giá đắt. Thế giới đang thay đổi nhanh chóng với các chính sách thương mại ngày càng phân mảnh, cạnh tranh công nghệ gay gắt hơn và áp lực an ninh gia tăng. Trong bối cảnh đó, cải cách không chỉ nhằm theo kịp xu thế. Đây là điều kiện cần để bảo đảm tự chủ và thịnh vượng lâu dài.

Lê An