Châu Âu trước ngã ba đường khi Mỹ đổi ưu tiên

Trước áp lực từ Mỹ, EU buộc phải bàn tới quyền tự chủ chiến lược, tăng chi tiêu quốc phòng và điều chỉnh chính sách năng lượng trong bối cảnh an ninh khu vực ngày càng bất ổn (trong ảnh: Lực lượng Mỹ tham gia cuộc tập trận của NATO tại Ba Lan ngày 4/3/2024). Ảnh: PAP/TTXVN

Theo hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2026 được dự báo là thời điểm mang tính quyết định đối với nền an ninh và hội nhập chính trị của "lục địa già". Trước một nước Mỹ đang đánh giá lại các ưu tiên toàn cầu, châu Âu buộc phải đối mặt với những lựa chọn khắc nghiệt để bảo vệ quyền tự chủ chiến lược của mình.

Rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Mối quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương đã bước vào giai đoạn bất ổn kể từ năm 2025. Những tín hiệu từ Washington cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong thái độ đối với các đồng minh truyền thống. Tại Hội nghị An ninh Munich, Phó Tổng thống J.D. Vance từng đặt câu hỏi về cam kết phòng thủ của Mỹ, đồng thời chỉ trích gay gắt các chính phủ châu Âu về vấn đề "kiểm duyệt truyền thông và xói mòn dân chủ".

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Mỹ áp thuế mới đối với hàng hóa EU. Đặc biệt, Chiến lược An ninh Quốc gia mới nhất của Mỹ công bố vào tháng 12/2025 đã vẽ nên một bức tranh ảm đạm, cảnh báo về "sự xóa sổ nền văn minh" của châu Âu nếu không thay đổi cách quản lý và chính sách di cư. Những động thái này khiến nhật báo Le Monde của Pháp phải thốt lên: "Cuộc chia tay đã chính thức diễn ra".

Mặc dù quan hệ thương mại và ngoại giao gặp nhiều sóng gió, các chuyên gia nhận định cam kết quân sự của Mỹ thông qua NATO vẫn là một hòn đá tảng khó lay chuyển. Chuyên gia Ian Lesser, người đứng đầu văn phòng Brussels của Quỹ Marshall Đức, cho rằng yếu tố NATO hiện ổn định hơn các khía cạnh khác của mối quan hệ Mỹ - EU.

Tuy nhiên, chuyên gia Lesser cảnh báo châu Âu vẫn còn cách rất xa khả năng tự vệ độc lập. "Phòng thủ châu Âu mà không có sự tham gia chắc chắn của Mỹ là một thách thức rất lớn. Có lẽ sẽ mất nhiều năm, thậm chí rất nhiều năm để châu Âu có thể có khả năng răn đe một cách đáng tin cậy", chuyên gia Lesser nói với Anadolu.

Những "sự đánh đổi" sống còn vào năm 2026

Châu Âu hiện không còn ở thế bị động như "cú sốc" năm 2016. Theo Giáo sư Spyros Blavoukos, người đứng đầu Chương trình Các thể chế và Chính sách của EU tại Quỹ Hy Lạp, các thể chế EU đã có thời gian chuẩn bị cho nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dù vậy, năm 2026 vẫn sẽ là năm của những quyết định đau đớn.

Châu Âu đang đứng trước bài toán nan giải giữa ba yếu tố: Một là hòa bình và ổn định. Hai là cạnh tranh kinh tế (vốn từng dựa trên năng lượng giá rẻ từ Nga). Ba là sự bảo hộ an ninh từ phía Mỹ.

Giáo sư Blavoukos khẳng định: "Ở thời điểm này, chúng ta không thể đơn độc được". Châu Âu đang nỗ lực "mua thêm thời gian" để điều chỉnh lại quan hệ với Washington, đồng thời phải chấp nhận giảm phụ thuộc năng lượng vào Nga để chuyển sang phụ thuộc vào Mỹ.

Rào cản lớn nhất đối với quyền tự chủ của châu Âu không chỉ đến từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ lục địa. Công chúng châu Âu vẫn còn miễn cưỡng trong việc chấp nhận chi phí và rủi ro của sức mạnh quân sự. Họ có xu hướng ủng hộ chi tiêu quốc phòng dưới góc độ "chính sách công nghiệp" hơn là phục vụ cho mục tiêu tác chiến thực tế.

Như vậy, năm 2026 được dự báo sẽ chứng kiến căng thẳng xã hội gia tăng khi các chính phủ phải cân đối giữa ngân sách quốc phòng đang phình to và các phúc lợi xã hội vốn là giá trị cốt lõi của khu vực. Các nhà hoạch định chính sách châu Âu hiện đứng trước áp lực phải hành động quyết đoán trước khi những cuộc khủng hoảng tương lai khiến lục địa này trở nên dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc