Chạy đua cứu pháo đài 500 năm tuổi trước nguy cơ bị nhấn chìm

Sau gần 500 năm tồn tại, lâu đài Hurst ở bờ biển phía Nam nước Anh đang đứng trước nguy cơ sụp đổ do xói mòn bờ biển và mực nước biển dâng.

Năm 2017, phần móng lâu đài bắt đầu lộ ra khỏi lớp cát. Chỉ 4 năm sau, toàn bộ bức tường phía Đông đã sụp đổ. Ảnh: Solent News

Năm 2017, phần móng lâu đài bắt đầu lộ ra khỏi lớp cát. Chỉ 4 năm sau, toàn bộ bức tường phía Đông đã sụp đổ. Ảnh: Solent News

Được Vua Henry VIII cho xây dựng trong giai đoạn 1541 - 1544, lâu đài Hurst từng là một mắt xích quan trọng trong hệ thống pháo đài bảo vệ các cảng biển chiến lược của nước Anh. Nằm trên dải đất sỏi hẹp Hurst Spit, công trình này có vị trí kiểm soát lối vào tuyến đường thủy Needles Passage, dẫn tới eo biển Solent, cảng Southampton và căn cứ hải quân Portsmouth.

Trải qua nhiều thế kỷ, lâu đài này liên tục được mở rộng và nâng cấp để đáp ứng yêu cầu quân sự. Đến thế kỷ XIX, công trình được gia cố nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trong các cuộc chiến tranh thời Napoléon. Sang thời Victoria, hai cánh lâu đài được bổ sung các trận địa pháo bọc giáp quy mô lớn, phục vụ bố trí nhiều loại pháo chống hạm.

Trong hai cuộc Chiến tranh thế giới, lâu đài tiếp tục được sử dụng và trang bị thêm pháo phòng không. Công trình duy trì vai trò quân sự cho đến năm 1956.

Những lần nâng cấp qua nhiều thời kỳ đã tạo nên một di tích có giá trị lịch sử đặc biệt, nhưng đồng thời khiến kết cấu lâu đài trở nên nặng nề, gia tăng áp lực lên nền móng. Vị trí biệt lập sát biển cũng khiến công trình thường xuyên chịu tác động của gió mạnh, thủy triều và sóng lớn.

Tình trạng xói mòn bờ biển kéo dài đang khiến lớp cát và sỏi bên dưới lâu đài bị cuốn trôi, làm nền móng ngày càng mất ổn định. Năm 2017, phần móng công trình bắt đầu lộ ra khỏi lớp cát. Đến năm 2021, toàn bộ bức tường phía Đông đổ sập. Hiện nay, cánh phía Tây cũng bắt đầu nghiêng và dịch chuyển dưới sức nặng của chính kết cấu công trình.

Biến đổi khí hậu càng làm gia tăng sức ép đối với lâu đài. Dữ liệu từ các trạm quan trắc thủy triều gần khu vực của Cơ quan Môi trường Anh cho thấy mực nước biển tại đây có thể tăng từ 1-1,5 m trong vòng 100 năm tới. Bên cạnh đó, bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn có thể tiếp tục đẩy nhanh quá trình xuống cấp.

Theo English Heritage, một cơn bão năm 2014 đã cuốn trôi 100.000 tấn sỏi khỏi dải đất Hurst Spit chỉ trong một đêm, khiến độ cao của dải đất này giảm tới 7 m. Đây là minh chứng rõ nét cho sức ép mà các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra đối với công trình và khu vực bờ biển xung quanh.

Ông Rob Woodside, chuyên gia di sản tham gia nỗ lực bảo tồn lâu đài Hurst, nói với tạp chí Smithsonian rằng nếu tình trạng hiện nay tiếp diễn, nhà quản lý có thể phải lần lượt đóng cửa khu vực phía Tây rồi toàn bộ lâu đài vì lý do an toàn. Theo ông, công trình đang dần chuyển từ một kiến trúc còn nguyên vẹn thành di tích khảo cổ.

Năm 2019, English Heritage đã triển khai dự án gia cố nền móng cánh phía Tây và tăng cường hệ thống bảo vệ bờ biển. Tổ chức này bổ sung 7.500 tấn sỏi, đồng thời sửa chữa các công trình chắn sóng bị hư hỏng.

Tuy nhiên, hiệu quả của những biện pháp trên không kéo dài như kỳ vọng. Các cơn bão nhanh chóng cuốn đi lớp sỏi vừa được bổ sung, trong khi hệ thống chắn sóng mới dường như khiến dòng nước mạnh tập trung về phía nền móng, làm gia tăng nguy cơ xói mòn.

Theo ông Woodside, ban đầu ông từng đề xuất một giải pháp dài hạn nhằm bảo vệ lâu đài trong khoảng 100 năm. Các kỹ sư tính đến phương án thả những khối đá granite lớn xuống biển để giảm sức tác động của sóng và dòng triều. Tuy nhiên, đá phải được vận chuyển từ Na Uy, khiến chi phí dự kiến lên tới hơn 137 triệu USD.

Một phương án khác có quy mô khiêm tốn hơn, với kinh phí khoảng 7,5 triệu USD, đề xuất đặt các khối đá nhỏ tại những vị trí chiến lược dọc khu vực sóng vỗ nhằm giảm tác động của sóng biển lên bờ.

Các mô hình dự báo diễn biến bờ biển và dữ liệu quét 3D do đơn vị quản lý di tích phối hợp với English Heritage thực hiện cho thấy những giải pháp kỹ thuật có thể giúp kéo dài tuổi thọ lâu đài thêm vài thập kỷ. Dù vậy, chi phí gia cố được ước tính vượt 7,5 triệu USD, trong khi nguồn kinh phí bảo tồn còn hạn chế.

Trước tình hình này, các chuyên gia bảo tồn phải cân nhắc giữa việc tiếp tục huy động hàng triệu bảng Anh để bảo vệ lâu đài hay chấp nhận để công trình dần trở thành phế tích. Đây không chỉ là bài toán kinh phí mà còn đặt ra câu hỏi về giới hạn của các biện pháp bảo tồn trước những tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.

Hiện English Heritage vẫn chưa đưa ra bình luận về phương án xử lý lâu dài đối với lâu đài Hurst.

Vân Khánh/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/chay-dua-cuu-phao-dai-500-nam-tuoi-truoc-nguy-co-bi-nhan-chim-post1404101.html