Chế biến sâu và gắn với du lịch để nghề muối phát triển bền vững

Tại tỉnh Cà Mau, nghề làm muối ven biển có lịch sử hơn 100 năm, gắn bó lâu đời với sinh kế của nhiều thế hệ diêm dân.

Đặc biệt, sản phẩm "Muối ăn Bạc Liêu" đã được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý từ năm 2013 và nghề làm muối tại đây được công nhận Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia vào năm 2020.

Cà Mau duy trì gần 1.600 ha sản xuất muối. (Ảnh: Ruộng muối tại ấp Trường Điền, xã Đông Hải).

Cà Mau hiện có 1.588 ha sản xuất muối, tập trung tại các xã: Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành và Tân Thuận.

Năm 2025, tổng sản lượng muối đạt hơn 57.000 tấn. Trong đó, diện tích sản xuất muối trải bạt đạt gần 238 ha, tăng 225% so với đầu giai đoạn 2021-2025. Dù mô hình trải bạt giúp nâng cao đáng kể năng suất và chất lượng nhưng chi phí đầu tư ban đầu cao vẫn là rào cản đối với nhiều hộ dân.

Bên cạnh muối nguyên liệu, các sản phẩm chế biến như muối tôm, muối ớt, muối tiêu, muối sấy và muối tinh từng bước tiếp cận thị trường trong và ngoài nước, giúp nâng cao giá trị hạt muối địa phương.

Ông Võ Văn Bửu, Chủ tịch UBND xã Đông Hải, cho biết: "Địa phương chú trọng đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông nội đồng, kênh mương cấp thoát nước và hỗ trợ diêm dân tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật. Đồng thời, hướng tới kết nối các tour tuyến du lịch trải nghiệm nghề muối nhằm tạo thêm sinh kế cho người dân".

Tuy nhiên, ngành muối vẫn đối mặt nhiều thách thức. Theo ông Hồ Minh Chiến, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất muối và Dịch vụ muối công nghệ cao Đông Hải, vấn đề thời tiết thất thường, giá muối biến động, đầu ra thiếu ổn định và hạ tầng thuỷ lợi, giao thông nội đồng chưa đồng bộ đang ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của diêm dân.

Bên cạnh đó, sản xuất còn phân tán, sản phẩm chế biến sâu chưa nhiều, liên kết giữa diêm dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa bền vững cũng tác động đến sự phát triển của nghề muối.

Cà Mau đặt mục tiêu mở rộng diện tích muối trải bạt lên 320 ha vào năm 2030.

Theo Kế hoạch phát triển ngành muối tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026-2030, tỉnh tập trung củng cố HTX, khuyến khích phát triển tổ chức hợp tác mới, tăng cường liên kết giữa người sản xuất với doanh nghiệp thu mua, chế biến và phân phối, từng bước hình thành chuỗi giá trị gắn với nhu cầu thị trường.

Tỉnh cũng định hướng ưu tiên nâng cấp hạ tầng vùng sản xuất tập trung tại các xã: Vĩnh Hậu, Long Điền, Đông Hải và Gành Hào; đầu tư giao thông nội đồng, kênh mương, trạm bơm và công trình phòng, chống sạt lở; đồng thời khuyến khích đầu tư kho bảo quản, bến bãi, máy móc và dây chuyền chế biến, nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch, nâng cao chất lượng, hạn chế bán muối nguyên liệu.

Song song đó, đẩy mạnh cơ giới hoá, hoàn thiện quy trình sản xuất muối sạch, ứng dụng dữ liệu thời tiết, độ mặn và quản lý nguồn nước để thích ứng với biến đổi khí hậu. Khuyến khích các cơ sở sản xuất, HTX xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đăng ký nhãn hiệu và phát triển sản phẩm OCOP; đa dạng hoá muối tinh, muối sấy, muối gia vị và các sản phẩm chế biến sâu để mở rộng thị trường.

Sản phẩm muối đạt chuẩn OCOP 3 sao của HTX Sản xuất muối và Dịch vụ muối công nghệ cao Đông Hải.

Theo kế hoạch, tỉnh cũng sẽ nghiên cứu mô hình sản xuất muối kết hợp du lịch tại các xã: Đông Hải, Long Điền và Vĩnh Hậu; phát triển điểm dừng chân, khu trưng bày quy trình làm muối truyền thống và nghiên cứu không gian trưng bày, bảo tàng muối theo quy hoạch.

Việc gắn sản xuất với hoạt động du lịch được kỳ vọng góp phần quảng bá nghề di sản của địa phương, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

Kế hoạch phát triển ngành muối tỉnh Cà Mau đặt ra các chỉ tiêu đến năm 2030:

320 ha muối trải bạt được tiêu thụ thông qua hợp tác, liên kết sản xuất;

Trên 30% tổng sản lượng muối qua chế biến sâu; giá trị sản phẩm tăng ít nhất 30%;

50% hộ diêm dân tham gia tổ chức hợp tác hoặc liên kết với doanh nghiệp;

Thu nhập hộ sản xuất muối tăng 15-30% so với giai đoạn 2021-2025, lợi nhuận bình quân/ha muối trải bạt tăng tối thiểu 30%.