Chè VietGAP ở Yên Bài, Suối Hai: Kết quả và kinh nghiệm từ thực tiễn
Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, kỹ thuật chưa đồng đều và liên kết tiêu thụ thiếu ổn định là những hạn chế tại vùng chè Yên Bài, Suối Hai, Hà Nội. Mô hình VietGAP năm 2026 trên diện tích 20 ha đã ghi nhận chuyển biến về quản lý sản xuất, chất lượng và giá bán. Từ kết quả triển khai, yêu cầu đặt ra là duy trì quy trình sau hỗ trợ, củng cố tổ chức sản xuất và kết nối thị trường.

Lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông Hà Nội và xã Yên Bài đi kiểm kiểm Mô hình
Những hạn chế trong vùng chè truyền thống
Yên Bài và Suối Hai có điều kiện đất đồi gò phù hợp với cây chè, người dân có kinh nghiệm chăm sóc, thu hái và chế biến. Giống chè PH1 được trồng phổ biến, tạo nguồn nguyên liệu cho sản xuất chè xanh. Phần lớn các hộ tham gia mô hình đã đầu tư khu sơ chế, chế biến, có thể chủ động xử lý nguyên liệu sau thu hoạch.
Tuy nhiên, theo báo cáo của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, sản xuất giữa các hộ chưa đồng bộ. Trình độ thâm canh, khả năng áp dụng kỹ thuật và việc quản lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật còn khác nhau. Nhiều hộ chưa quen ghi nhật ký, lưu trữ hồ sơ và theo dõi vật tư đầu vào, gây khó khăn cho kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc.
Một số vườn chè lâu năm có sức sinh trưởng, khả năng phục hồi không đồng đều. Việc cải thiện năng suất, chất lượng đòi hỏi phối hợp nhiều biện pháp, từ đốn tỉa, phục hồi tán đến bón phân và quản lý đất. Thời tiết diễn biến bất thường cũng ảnh hưởng đến chăm sóc, phòng trừ dịch hại.
Hạn chế đáng chú ý nằm ở khâu tiêu thụ. Sản phẩm chủ yếu bán qua thương lái hoặc trực tiếp tại địa phương, chưa hình thành chuỗi liên kết ổn định với doanh nghiệp và các kênh phân phối hiện đại. Hoạt động xây dựng thương hiệu, quảng bá và cung cấp thông tin truy xuất còn yếu, làm giảm khả năng phát huy giá trị của sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn.
Triển khai đồng bộ kỹ thuật và quản lý chất lượng
Trước thực trạng đó, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP tại hai xã, tổng diện tích 20 ha, mỗi xã 10 ha. Có 72 hộ tham gia, gồm 17 hộ tại Yên Bài và 55 hộ tại Suối Hai.
Việc lựa chọn điểm và hộ được thực hiện trên cơ sở khảo sát điều kiện sản xuất, tính pháp lý về đất đai, khả năng đối ứng và sự tự nguyện của người dân. Quyền lợi, định mức hỗ trợ và trách nhiệm thực hiện được công khai trước khi triển khai.
Các hộ được hỗ trợ 70% vật tư thiết yếu theo định mức, đối ứng 30% còn lại và được hỗ trợ toàn bộ chi phí cấp chứng nhận VietGAP. Nguồn vật tư gồm phân hữu cơ vi sinh, phân khoáng và thuốc bảo vệ thực vật sinh học, phục vụ quy trình chăm sóc của mô hình.
Cùng với hỗ trợ vật tư, Trung tâm tổ chức hai lớp tập huấn kỹ thuật cho 100 lượt hộ trong và ngoài mô hình. Đơn vị tư vấn tổ chức thêm hai lớp hướng dẫn yêu cầu sản xuất VietGAP. Cán bộ kỹ thuật thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng thuốc đúng quy định, bảo đảm thời gian cách ly, thu hái và sơ chế.
Việc xây dựng hồ sơ được thực hiện song song với hướng dẫn trên vườn. Các hộ được tập huấn ghi nhật ký, lưu thông tin vật tư và quá trình sản xuất. Đơn vị tư vấn hỗ trợ xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, biểu mẫu, đánh giá nội bộ và khắc phục những điểm chưa phù hợp.
Theo báo cáo, Công ty Cổ phần Tập đoàn TĐC thực hiện tư vấn; Công ty Cổ phần Chứng nhận và Giám định TTP tổ chức đánh giá, cấp chứng nhận VietGAP cho cả hai điểm mô hình.

Mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Yên Bài.
Chuyển biến về chất lượng và hiệu quả kinh tế
Mô hình thực hiện đủ 20 ha theo kế hoạch. Năng suất búp tươi được báo cáo ước đạt 10 tấn/ha/năm tại Yên Bài và 9 tấn/ha/năm tại Suối Hai.
Việc chăm sóc đồng bộ, thu hái đúng thời điểm và áp dụng tiêu chuẩn một tôm hai lá góp phần cải thiện chất lượng nguyên liệu. Theo báo cáo, tỷ lệ chè loại 1 đạt trên 70%; giá chè khô trong mô hình cao hơn ngoài mô hình 30.000–40.000 đồng/kg.
Kết quả phân tích mẫu đất, nước tưới và sản phẩm được báo cáo đáp ứng yêu cầu đối với các chỉ tiêu kiểm tra. Trong những mẫu chè được phân tích, không phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thuộc bốn nhóm khảo sát. Đây là kết quả trong phạm vi mẫu và chỉ tiêu đã thực hiện, phục vụ đánh giá, kiểm soát chất lượng tại mô hình.
Theo bảng hạch toán do các điểm mô hình cung cấp, lợi nhuận tính cho một hecta mỗi năm tại Yên Bài đạt khoảng 219,5 triệu đồng, cao hơn ngoài mô hình khoảng 75,6 triệu đồng, tương đương 52,5%. Tại Suối Hai, lợi nhuận đạt khoảng 178,3 triệu đồng, chênh lệch khoảng 71 triệu đồng, tương đương 66,2%.
Các số liệu trên cho thấy kết quả kinh tế của đơn vị triển khai. Tuy nhiên, năng suất năm còn được trình bày dưới dạng ước tính; bảng hạch toán chưa thể hiện rõ cách tính phần vật tư được hỗ trợ. Việc cập nhật sản lượng, giá bán và đầy đủ chi phí khi kết thúc năm sẽ giúp đánh giá sát hơn khả năng duy trì hiệu quả sau hỗ trợ.
Bên cạnh kết quả kinh tế, mô hình tạo chuyển biến trong cách quản lý sản xuất. Người trồng chè từng bước gắn công việc chăm sóc với yêu cầu ghi chép, kiểm tra và chịu trách nhiệm về sản phẩm. Đây là nền tảng để duy trì vùng chè theo tiêu chuẩn, thay vì chỉ hoàn thành thủ tục chứng nhận.
Kinh nghiệm từ lựa chọn hộ đến duy trì quy trình
Thực tế triển khai cho thấy, lựa chọn đúng điểm và hộ tham gia có ý nghĩa quan trọng. Những hộ tự nguyện, có điều kiện sản xuất và sẵn sàng đối ứng thuận lợi hơn trong tiếp nhận kỹ thuật, thực hiện cam kết. Kinh nghiệm trồng chè lâu năm là lợi thế, nhưng cần đi cùng sự chủ động thay đổi những thói quen chưa phù hợp.
Hỗ trợ vật tư phải gắn với hướng dẫn sử dụng và kiểm tra tại vườn. Nếu chỉ cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật mà thiếu theo dõi, các hộ khó áp dụng đồng đều. Việc cán bộ kỹ thuật bám sát từng giai đoạn giúp phát hiện, xử lý những vấn đề phát sinh và điều chỉnh biện pháp chăm sóc theo thực tế.
Một kinh nghiệm khác là tổ chức ghi chép ngay từ đầu. Nhật ký cần dễ hiểu, phù hợp với người sử dụng, được kiểm tra thường xuyên để hình thành thói quen. Hồ sơ phải phản ánh đúng công việc đã thực hiện, có thể đối chiếu với vật tư, thời điểm chăm sóc và thu hoạch.
Quy trình cũng cần được duy trì xuyên suốt từ vườn đến chế biến. Chất lượng búp chè có thể suy giảm nếu thu hái, vận chuyển hoặc sơ chế không phù hợp. Vì vậy, kiểm soát từng công đoạn và sự phối hợp giữa các hộ là yêu cầu thiết thực để giữ chất lượng ổn định.
Giải pháp để kết quả không dừng ở mô hình
Trước hết, cần tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật cho vùng đã được chứng nhận, tập trung vào những nội dung người dân còn khó thực hiện: ghi chép, quản lý vật tư, phục hồi vườn chè lâu năm và kiểm soát chất lượng. Các hộ cần chủ động tính toán nguồn lực duy trì khi kết thúc hỗ trợ.
Cùng với đó, cần củng cố hình thức hợp tác giữa các hộ. Tổ hợp tác, hợp tác xã có thể hỗ trợ thống nhất quy trình, quản lý hồ sơ vùng nguyên liệu, tập hợp sản phẩm và làm đầu mối giao dịch với bên mua. Đây là những công việc từng hộ nhỏ lẻ khó thực hiện hiệu quả.
Kết nối tiêu thụ cần được chuẩn bị đồng thời với tổ chức sản xuất. Việc tiếp cận doanh nghiệp chế biến, cửa hàng nông sản và hệ thống phân phối phải dựa trên yêu cầu cụ thể về chất lượng, sản lượng, đóng gói, giao nhận và giá cả. Chứng nhận tạo thêm căn cứ giới thiệu sản phẩm, nhưng đầu ra ổn định còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng hợp đồng.
Hoạt động quảng bá cần sử dụng thông tin có thể kiểm chứng. Tem truy xuất phải gắn với dữ liệu sản xuất thực tế; thông tin VietGAP cần thể hiện đúng phạm vi chứng nhận. Việc sử dụng phân hữu cơ vi sinh trong mô hình cũng cần được mô tả đúng là một biện pháp chăm sóc, không đồng nhất với sản xuất chè hữu cơ.
Đối với nhân rộng, cần đánh giá cả kết quả kỹ thuật, chi phí duy trì và thị trường tiêu thụ. Những kinh nghiệm phù hợp có thể chuyển giao cho hộ ngoài mô hình, đồng thời tiếp tục theo dõi qua các vụ để xác định tính ổn định.
Kết quả tại Yên Bài và Suối Hai cho thấy nâng giá trị chè cần sự kết hợp giữa kỹ thuật, quản lý chất lượng và tổ chức thị trường. Duy trì được ba nội dung này sau hỗ trợ sẽ quyết định khả năng chuyển từ một mô hình khuyến nông sang phương thức sản xuất thường xuyên của người dân.
*Bài viết có sự phối hợp của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội.
