Chen Zhi bị đưa về Trung Quốc: Lượng Bitcoin trị giá 11,5 tỷ USD sẽ được xử lý ra sao?

Sau khi Chen Zhi (Trần Chí) – người sáng lập Prince Group (Tập đoàn Thái Tử) – bị dẫn độ về Trung Quốc hôm 6/1 với cáo buộc rửa tiền xuyên quốc gia và lừa đảo viễn thông, câu hỏi lớn đặt ra là số tài sản trải rộng trên nhiều quốc gia của ông ta sẽ được xử lý như thế nào?

Hồi tháng 10/2025, Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố đã “tịch thu” 127.000 Bitcoin của Trần Chí, hiện trị giá khoảng 11,5 tỷ USD, nhưng phía Trung Quốc nghi ngờ rằng số tiền điện tử khổng lồ này bị Mỹ “đánh cắp” thông qua tấn công mạng. Nay khi Trần Chí đã bị dẫn độ về Trung Quốc, một số ý kiến phân tích cho rằng Trung Quốc hiện đã có tiếng nói quan trọng hơn trong việc quyết định quyền sở hữu số tài sản này, và hai nước Mỹ - Trung có thể phải bước vào đàm phán, liên quan đến vấn đề phức tạp của chủ quyền số và quyền tài phán về số tài sản này.

Số Bitcoin trị giá 11,5 tỷ USD được dự đoán sẽ là điểm nóng tranh chấp giữa Trung Quốc và Mỹ trong vụ án Trần Chí. Ảnh: Singtao.

Trần Chí, 38 tuổi, sinh tại Phúc Kiến, bị cáo buộc điều hành các “khu công nghiệp tội phạm” (scam) tại Campuchia, tổ chức sòng bạc trực tuyến, buôn người và cưỡng bức lao động. Bộ Công an Trung Quốc đã chính thức xác nhận Trần Chí đã được áp giải về Bắc Kinh với sự phối hợp của phía Campuchia, đồng thời đặc biệt nhấn mạnh Trần Chí hiện mang quốc tịch Trung Quốc và vụ án này do phía Trung Quốc xử lý. Truyền thông Campuchia nói Trần Chí từng nhập quốc tịch Campuchia năm 2014 nhưng bị Hoàng gia tước quốc tịch vào tháng 12/2025.

Bitcoin có thể trở thành “đấu trường Mỹ – Trung”

Tháng 10/2025, Bộ Tư pháp Mỹ khởi tố Trần Chí với cáo buộc lừa đảo và rửa tiền, đồng thời công bố “tịch thu” 127.000 Bitcoin — vụ tịch thu lớn nhất trong lịch sử tư pháp Mỹ. Bản cáo trạng chỉ ra Trần Chí điều hành mạng lưới “lừa tình – lừa tiền” kiểu “pig-butchering” trên mạng xã hội, dụ nạn nhân đầu tư vào tiền mã hóa; chỉ riêng tại Mỹ đã có hơn 250 người bị hại.

Một tháng sau, Trung tâm Ứng cứu virus máy tính quốc gia Trung Quốc (National Computer Virus Emergency Response Center, NCVERC) công bố báo cáo cho rằng số Bitcoin bị phía Mỹ “tịch thu” này rất có khả năng là tài sản bị đánh cắp từ vụ “LuBian pool” vào năm 2020 — một vụ việc được mô tả là “điển hình của kiểu ‘hắc ăn hắc’” (bọn tội phạm lừa/chiếm đoạt lẫn nhau).

“LuBian” hoạt động chủ yếu tại Trung Quốc và Iran, và chủ sở hữu số Bitcoin ban đầu chính là Trần Chí. Do số tài sản sau khi bị đánh cắp rơi vào trạng thái “im lặng” kéo dài, không phù hợp hành vi hacker tư lợi thông thường, Trung Quốc nghi ngờ có tổ chức “cấp nhà nước” tham gia.

Ngân hàng Thái Tử (Prince Bank) của Trần Chí đã bị phía Campuchia tiếp quản. Ảnh: Cc-times.

Tại Campuchia, ngân hàng Prince Bank của Trần đã bị Ngân hàng Quốc gia Campuchia đặt vào diện tiếp quản và thanh lý. Tại Đài Loan, cơ quan điều tra đã tịch thu 26 siêu xe và lượng tài sản trị giá hơn 1,1 tỷ HKD.

Trung Quốc nghi Mỹ không thực hiện đúng quy trình tịch thu

Theo Tạp chí Tin tức Trung Quốc (Trung Quốc tân văn chu san), cáo trạng của Bộ Tư pháp Mỹ chưa giải thích rõ số Bitcoin khổng lồ này bị tịch thu bằng cách nào. Cũng trong thời điểm đó, đội luật sư của Trần Chí đã nộp đơn lên tòa án Mỹ, bác bỏ các cáo buộc và cho rằng phía Mỹ “cực kỳ sai trái”, đồng thời yêu cầu cơ quan công tố chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa số Bitcoin bị tịch thu và hoạt động lừa đảo.

Luật sư Đỗ Quốc Đống (Du Guodong) của Văn phòng luật Hạo Thiên (Bắc Kinh) đặt vấn đề liệu hành động “tịch thu” của Mỹ có được tiến hành theo thủ tục tư pháp hợp pháp hay không. Ông cho rằng Bitcoin tại đa số khu vực tài phán đã được xem là tài sản hợp pháp và có thể bị thu hồi thông qua các biện pháp kỹ thuật được pháp luật thừa nhận; vì vậy cần làm rõ Mỹ có vi phạm quy trình khi tịch thu hay không.

Cảnh sát Đài Loan đã tịch thu 26 siêu xe của Trần Chí ở Đài Bắc. Ảnh: LTN.

Nguy cơ biến thành tranh chấp quốc tế và các kịch bản

Giới phân tích nhận định việc Trần Chí bị phía Campuchia trao cho Trung Quốc đã giúp Bắc Kinh có thêm đòn bẩy và quyền đàm phán đối với số tài sản kỹ thuật số khổng lồ này. Tờ Wall Street Journal cho rằng Trần Chí sử dụng hơn 100 công ty tại hơn 30 quốc gia để rửa tiền, và hai chính phủ Mỹ – Trung Quốc sẽ buộc phải thương lượng về việc phân chia tài sản bị tịch thu. Vụ kiện đòi lại tài sản mà phía Trung Quốc tiến hành có thể leo thang thành tranh chấp quốc tế và quá trình giải quyết có thể kéo dài nhiều năm.

Theo luật hình sự Trung Quốc, các tội lừa đảo kinh tế quy mô lớn kèm tổ chức cưỡng bức lao động khó tránh án nặng; nếu xác định số tiền lừa đảo đặc biệt lớn hoặc có yếu tố phạm tội có tổ chức, hình phạt có thể tương đương tù chung thân. Giới chức Trung Quốc được cho đang nghiên cứu tổ hợp tội danh để truy tố Trần Chí.

Bitcoin vốn phi biên giới, phi tập trung, không có nơi đăng ký gốc, nhưng khi gắn vào hệ thống tư pháp sẽ phải xác định: nếu tài sản nằm ở ví của bị can thì thuộc thẩm quyền nước xử lý vụ án; tài sản nằm trong ví bị hack thì thuộc luật bồi hoàn quốc tế; tài sản dùng trong phạm tội sẽ ưu tiên bồi thường nạn nhân.

Chen Zhi (Trần Chí) và các thành viên tập đoàn tội phạm Prince Group bị Bộ Tư pháp Mỹ truy tố. Ảnh: Singtao.

Trường hợp Trần Chí làm mọi thứ rối hơn vì: nạn nhân nằm ở nhiều quốc gia, doanh nghiệp vỏ ở hơn 30 quốc gia, hành vi diễn ra từ Campuchia, Trần Chí bị truy tố ở Mỹ, nhưng bị giam ở Trung Quốc. Nếu áp theo nguyên tắc tư pháp truyền thống, vụ việc này đòi hỏi 5 vòng thương lượng quốc tế, thường kéo dài 5–10 năm.

Mỹ viện dẫn luật chống rửa tiền và luật giao dịch điện tử, có quyền tịch thu nếu tài sản liên quan tội phạm và nạn nhân nằm trên lãnh thổ Mỹ. Trung Quốc viện dẫn quốc tịch của Trần Chí, phạm tội xuyên biên giới trong phạm vi người Hoa và quyền truy tố trên tội tổ chức buôn người & cưỡng bức lao động.

Ngoài ra Trung Quốc có lợi thế đã tước quốc tịch Campuchia Trần Chí trước, tạo “khoảng trống chủ quyền” để tiếp nhận bị can.

Hiện không tồn tại một công ước quốc tế nào điều chỉnh tịch thu crypto xuyên biên giới. Một số mảnh ghép hiện có gồm có: Công ước Liên Hợp Quốc chống tội phạm có tổ chức (năm 2000); Công ước chống buôn người (2003), FATF (Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính) về rửa tiền. Nhưng tất cả đều không quy định quyền sở hữu sau tịch thu.

Chính vì vậy, giới phân tích cho rằng vụ Trần Chí sẽ trở thành án lệ quốc tế đầu tiên về phân chia tài sản phạm tội trong môi trường kỹ thuật số giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc.

Giới tư pháp quốc tế đang bàn về ba kịch bản. Kịch bản 1: Mỹ giữ toàn bộ, Trung Quốc phản đối, dẫn đến tranh chấp kéo dài. Kịch bản 2: Trung Quốc giành quyền tài phán và thu hồi Bitcoin, Mỹ sẽ yêu cầu chia quỹ bồi thường nạn nhân Mỹ. Kịch bản 3: chia theo tỉ lệ và tạo quỹ bồi thường quốc tế, gần với mô hình WTO tranh chấp thương mại.

Nhiều nhà phân tích nghiêng về kịch bản thứ ba.

Theo Singtao

Thu Thủy