Chi tiền đào tạo từ sớm, doanh nghiệp Việt vẫn khó tìm nhân lực

Tại Diễn đàn Công nghiệp Hỗ trợ ngày 14/10, trong khuôn khổ triển lãm MTA Hanoi 2026 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), ông Chu Việt Cường, quyền Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển Công nghiệp (thuộc Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương), dẫn trường hợp một doanh nghiệp cơ khí đã hợp tác với khoảng 13 trường đào tạo nhưng vẫn thiếu nhân lực có chất lượng.

Ông Chu Việt Cường phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Theo ông Cường, doanh nghiệp này còn đầu tư đào tạo sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, với mức hỗ trợ được nhắc tới khoảng 5 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau khi được đào tạo và tích lũy kinh nghiệm, một số lao động lại chuyển sang doanh nghiệp khác, trong đó có các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Đại diện Cục Công nghiệp cho biết, lao động phổ thông tương đối dễ tuyển dụng, nhưng nhân lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của ngành vẫn thiếu hụt, chưa kể đến nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó, việc người lao động chuyển sang những doanh nghiệp có chế độ đãi ngộ tốt hơn khiến các đơn vị trong nước phải cạnh tranh với nhau để thu hút và giữ chân nhân sự.

Không chỉ trường hợp trên, nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cũng đang chủ động tìm kiếm nguồn nhân lực từ các trường đại học thay vì chờ tuyển dụng lao động đã có kinh nghiệm.

Bà Nguyễn Nguyệt Anh, Tổng Giám đốc Công ty An Mi, cho biết doanh nghiệp đã tài trợ gần 8 tỷ đồng để hỗ trợ thành lập các trung tâm thực hành tại một số trường đại học trong giai đoạn từ năm 2024 đến đầu năm 2026.

Ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực HANSIBA, cùng bà Nguyễn Nguyệt Anh, Tổng Giám đốc Công ty An Mi. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Các cơ sở đào tạo được bà Nguyệt Anh nhắc tới gồm Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP HCM và Đại học Công nghiệp Thái Nguyên.

Theo bà, việc chủ động đầu tư vào các trường xuất phát từ thực tế nhiều sinh viên kỹ thuật đã được các tập đoàn lớn, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, tiếp cận và thu hút trước khi tốt nghiệp. Điều này khiến các doanh nghiệp trong nước gặp khó ngay từ khâu tìm kiếm nguồn tuyển dụng.

Khó khăn mà các doanh nghiệp phản ánh diễn ra trong bối cảnh tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tại Việt Nam đang cải thiện nhưng vẫn ở mức dưới một phần ba lực lượng lao động.

Theo Cục Thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ trong quý 3/2026 đạt 30,4%, tăng 1,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng năm 2026, tỷ lệ này đạt 29,9%, tăng 0,8 điểm phần trăm.

Ở phía đào tạo, Bộ Công Thương cho biết hệ thống 26 cơ sở đào tạo trực thuộc Bộ có quy mô 279.635 người học trong năm 2026, trong đó khối đại học chiếm 69%. Các trường hợp tác với khoảng 5.295 doanh nghiệp, hiệp hội và ghi nhận 47.600 lượt người học tham gia thực tập tại doanh nghiệp.

Dù vậy, số lượng người học và quy mô liên kết đào tạo chưa phản ánh đầy đủ mức độ đáp ứng nhu cầu nhân lực của từng ngành sản xuất. Những trường hợp được nêu tại diễn đàn cho thấy doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tuyển dụng lao động có kỹ năng phù hợp với yêu cầu công việc.

Vấn đề gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp cũng đang được Bộ Công Thương chú trọng. Theo Công văn số 7284/BCT-TCCB ngày 11/9/2026, Bộ yêu cầu rà soát, đánh giá và dự báo nhu cầu nhân lực kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại.

Nội dung dự báo phải xác định cụ thể số lượng, cơ cấu, trình độ, ngành nghề và kỹ năng theo yêu cầu phát triển của từng lĩnh vực cũng như nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp. Kết quả này sẽ là cơ sở phục vụ xây dựng chính sách và các chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công thương.

Trong khi đó, để giảm phụ thuộc vào việc tuyển dụng lao động đã có kinh nghiệm, một số doanh nghiệp lựa chọn tổ chức lại công việc và thay đổi phương pháp đào tạo nội bộ.

Bà Trần Thị Thu Huyền, Tổng Giám đốc CTCP Bách Liên, cho biết trước đây doanh nghiệp cần khoảng ba năm để đào tạo một nhân sự tích lũy đủ kinh nghiệm thực hiện công việc trong lĩnh vực cung ứng vật tư, thiết bị phục vụ vận hành nhà máy.

Bà Trần Thị Thu Huyền, Tổng Giám đốc CTCP Bách Liên chia sẻ về bài toán nhân sự tại diễn đàn. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Sau khi chia nhỏ các công đoạn, chuẩn hóa kinh nghiệm của nhân sự đi trước và ứng dụng công nghệ vào quy trình làm việc, doanh nghiệp có thể bố trí nhân viên mới bắt đầu đảm nhận công việc sau khoảng 3 đến 4 tháng.

Theo bà Huyền, doanh nghiệp cũng xây dựng chương trình đào tạo ban đầu trong 90 ngày, cùng các khóa đào tạo tiếp theo cho những vị trí quản lý. Cách tổ chức này giúp doanh nghiệp có thể tuyển dụng lao động mới ra trường và từng bước đào tạo theo yêu cầu công việc, thay vì phải tìm kiếm những nhân sự đã có nhiều năm kinh nghiệm.