Chi tiết về hiện tượng Trăng máu kỳ ảo sắp diễn ra, Việt Nam có thể quan sát được

Quan sát hiện tượng Trăng máu kỳ ảo

Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), vào ngày 3/3 tới đây sẽ xảy ra hiện tượng nguyệt thực toàn phần hay còn gọi là Trăng máu. Trong hiện tượng này, phần bóng tối của Trái Đất che phủ Mặt Trăng khá lớn: đường kính phần Mặt Trăng nằm trong vùng bóng tối vượt quá toàn bộ đường kính của Mặt Trăng. Đồng thời, toàn bộ Mặt Trăng cũng nằm trọn trong vùng bóng nửa tối của Trái Đất.

Tại thời điểm nguyệt thực đạt cực đại, tâm Mặt Trăng nằm lệch khoảng 0,38 bán kính Trái Đất về phía Nam so với tâm vùng bóng tối của Trái Đất. Do nguyệt thực xảy ra chỉ 6,7 ngày sau thời điểm Trái Đất gần Mặt Trời nhất và 6,9 ngày trước khi Trái Đất ở xa Mặt Trời nhất, nên kích thước biểu kiến của Mặt Trăng trên bầu trời gần bằng mức trung bình.

Việt Nam là một trong số ít quốc gia có thể quan sát nguyệt thực toàn phần ngày 3/3 tới.

HAS cho biết, năm 2026 sẽ có 2 lần nguyệt thực diễn ra, một lần nguyệt thực toàn phần vào ngày 3/3 và một lần nguyệt thực một phần vào ngày 28/8. Tại Việt Nam, chúng ta chỉ có thể chiêm ngưỡng lần nguyệt thực toàn phần vào ngày 3/3, còn lần nguyệt thực vào ngày 28/8 thì toàn bộ các pha nguyệt thực diễn ra khi Mặt Trăng nằm bên dưới đường chân trời, nên chúng ta không thể quan sát được.

Theo thống kê của Time and Date, lần nguyệt thực này sẽ có khoảng 5,58 tỷ người trên thế giới (tương đương với khoảng 69% dân số) có thể quan sát được ít nhất một phần của pha nửa tối, 2,5 tỷ người (tương đương 30,8% dân số) có thể quan sát được toàn bộ các pha nhưng chỉ có khoảng 176 triệu người (xấp xỉ 2,2% dân số) có thể quan sát được từ đầu đến cuối của hiện tượng.

Chi tiết lịch quan sát Trăng máu

HAS cho biết, "Trăng máu" không những được dùng để chỉ hiện tượng Mặt Trăng chuyển đỏ trong nguyệt thực toàn phần. Trong văn hóa bản địa Bắc Mỹ, đây còn là một tên gọi ít gặp dành cho lần Trăng tròn trong tháng 10 Dương lịch. Ngoài Trăng máu, lần Trăng tròn vào tháng 10 còn được gọi với những cái tên khác phổ biến hơn như Trăng Thợ săn, Trăng Phơi lúa,...

Với lần nguyệt thực toàn phần này, tại Việt Nam, Mặt Trăng sẽ mọc lên ở hướng 83 độ khoảng 6 phút trước khi nguyệt thực bước vào pha toàn phần. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta gần như chỉ có thể bắt đầu quan sát nguyệt thực khi pha toàn phần đã khởi diễn. Trước đó, Mặt Trăng đang nằm bên dưới đường chân trời nên chúng ta không thể quan sát được. Tại thời điểm Mặt Trăng mới mọc, do ảnh hưởng của khí quyển, tầm nhìn xung quanh và độ sáng rất thấp của Mặt Trăng trong giai đoạn bắt đầu pha toàn phần cũng phần nào làm khó khăn chúng ta hơn trong việc định vị vệ tinh tự nhiên này.

Chi tiết các pha quan sát hiện tượng nguyệt thực toàn phần ngày 3/3 như sau:

Giai đoạn 1 - Khi Mặt Trăng còn nằm bên dưới đường chân trời:

15 giờ 44 phút 25 giây: Nguyệt thực nửa tối bắt đầu.

16 giờ 50 phút 07 giây: Nguyệt thực một phần bắt đầu.

Giai đoạn 2 - Khi Mặt Trăng bắt đầu mọc lên (vào lúc 17 giờ 58 phút)

18 giờ 04 phút 34 giây: Nguyệt thực toàn phần bắt đầu.

18 giờ 33 phút 46 giây: Nguyệt thực đạt cực đại.

19 giờ 02 phút 49 giây: Nguyệt thực toàn phần kết thúc.

20 giờ 17 phút 15 giây: Nguyệt thực một phần kết thúc.

21 giờ 23 phút 06 giây: Nguyệt thực nửa tối kết thúc.

Như vậy, người yêu thiên văn ở Việt Nam có thể quan sát nguyệt thực kéo dài trong khoảng 3 giờ 25 phút. Trong đó bao gồm pha toàn phần kéo dài 58 phút 15 giây. Nếu tính từ lúc pha một phần bắt đầu cho đến khi pha một phần kết thúc, thời lượng sẽ là 3 giờ 27 phút 15 giây. Còn nếu tính thời lượng của toàn bộ quá trình nguyệt thực, con số sẽ là 5 giờ 38 phút 41 giây.

Cơ hội quan sát cùng lúc Mặt Trời và Mặt Trăng

Các chuyên gia cũng đề cập đến thuật ngữ "selenelion" - một dạng hiếm gặp khi ta có thể cùng lúc quan sát được cả Mặt Trời và Mặt Trăng trong quá trình nguyệt thực. Trong lần nguyệt thực toàn phần này, trên lý thuyết bạn sẽ có cơ hội chứng kiến một điều như vậy khi Mặt Trăng bắt đầu mọc lên lúc 17 giờ 58 phút, còn Mặt Trời thì sẽ lặn lúc 18 giờ 3 phút (vẫn là đối với người quan sát tại TP. HCM).

Người yêu thiên văn hãy tận dụng cơ hội này để có thể quan sát một trong những hiện tượng đáng mong đợi nhất. Nếu lỡ hẹn với lần nguyệt thực toàn phần này, bạn phải đợi đến ngày 31/12/2028, tức gần 3 năm sau mới có thể được chiêm ngưỡng một lần nguyệt thực toàn phần xảy ra lần nữa.

Để quan sát hiện tượng một cách trọn vẹn nhất, bạn hãy ghi nhớ những mốc thời điểm đã đề cập bên trên, sau đó tìm một nơi thoáng đãng, với đường chân trời phía Đông không bị cảnh vật xung quanh che khuất. Bạn cũng có thể kết hợp một số ứng dụng như Stellarium hay Star Walk 2 để hỗ trợ định vị Mặt Trăng trong thời gian pha toàn phần đang diễn ra.

Tô Hội