Chia sẻ kinh nghiệm dự báo thời tiết nguy hiểm trong bối cảnh khí hậu cực đoan

Chiều ngày 24/9, Cục Khí tượng Thủy văn (KTTV), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cuộc họp "Dự báo thời tiết nguy hiểm trong bối cảnh khí hậu cực đoan – Kinh nghiệm quốc tế và bài toán của Việt Nam". 

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung trao đổi về những thách thức trong dự báo mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất, đặc biệt đối với các hiện tượng có quy mô nhỏ, diễn biến nhanh. Các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm kết hợp mô hình số trị, dự báo tổ hợp, radar, vệ tinh, trí tuệ nhân tạo và công nghệ dự báo thời tiết tức thời (nowcasting) nhằm nâng cao chất lượng dự báo.

Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: PV

Một nội dung được đặc biệt quan tâm là chuyển từ dự báo mưa lớn sang dự báo dựa trên tác động (impact-based forecasting), trong đó tăng cường kết nối thông tin từ mưa dự báo, lượng mưa thực tế, dòng chảy, lũ, lũ quét, sạt lở đất đến các tác động đối với người dân và cơ sở hạ tầng. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam, nơi nhiều khu vực có địa hình phức tạp và thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia từ New Zealand, Mỹ, Kenya, Costa Rica, Ấn Độ và Nga trao đổi về việc kết hợp mô hình dự báo, dữ liệu, thông tin xác suất và mức độ bất định; đồng thời nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp giữa cơ quan khí tượng, chính quyền địa phương, cơ quan quản lý thiên tai và truyền thông trong nâng cao hiệu quả cảnh báo sớm.

Các đại biểu cũng thảo luận về việc xử lý những hiện tượng có cường độ hoặc diễn biến vượt quá kinh nghiệm lịch sử trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính bất định; việc cập nhật các ngưỡng cảnh báo và cung cấp thông tin về xác suất, mức độ bất định. El Niño 2026–2027 cũng là một nội dung được quan tâm, từ nhận diện tín hiệu khí hậu quy mô lớn đến đánh giá những tác động có thể xảy ra đối với nắng nóng, mưa, bão, hạn hán, thiếu nước và các hiện tượng cực đoan khác.

Phó Cục trưởng Cục KTTV Mai Văn Khiêm kết luận tại cuộc họp. Ảnh: PV

Bên cạnh công nghệ và mô hình dự báo, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truyền tải thông tin đến cộng đồng. Dự báo cần hướng tới các sản phẩm sát với nhu cầu thực tế, cung cấp thông tin rõ ràng về nguy cơ, tác động và hành động ứng phó, đồng thời minh bạch về mức độ bất định nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận và thúc đẩy hành động của người dân.

Kết luận cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Mai Văn Khiêm nhấn mạnh, cùng với sự phát triển nhanh của mô hình số trị, vệ tinh, radar, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, công tác dự báo thời tiết đang có những bước tiến mạnh mẽ. Tuy nhiên, đối với các hiện tượng cực đoan như mưa lớn trong thời gian ngắn, lũ quét và sạt lở đất, không có một công nghệ đơn lẻ nào có thể giải quyết toàn bộ bài toán.

Theo đó, ngành KTTV không chỉ hướng tới đưa ra một giá trị dự báo mà ngày càng phải cung cấp đầy đủ thông tin về xác suất, mức độ bất định, nguy cơ và tác động, qua đó tạo thêm thời gian và cơ sở khoa học để người dân, chính quyền và các cơ quan phòng, chống thiên tai ra quyết định. Đồng thời, tăng cường hợp tác với các trung tâm dự báo thời tiết nguy hiểm trên thế giới tiếp tục là yêu cầu quan trọng, góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Việt Nam.

Cuộc họp diễn ra trong dịp kỷ niệm 20 năm Chương trình Dự báo Thời tiết Nguy hiểm (SWFP) của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và đánh dấu 15 năm Việt Nam đăng cai làm nước chủ nhà của trung tâm kể từ năm 2011, là dịp để các chuyên gia, cơ quan KTTV trong khu vực và quốc tế tiếp tục củng cố mạng lưới hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, hướng tới nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và góp phần bảo vệ cộng đồng trước những tác động ngày càng phức tạp của thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu.