Chiếc ghế Tổng Thư ký Liên hợp quốc và sứ mệnh củng cố niềm tin

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Người chiến thắng sẽ phải gánh vác sứ mệnh củng cố vị thế, tiếng nói của Liên hợp quốc giữa lúc tổ chức này đối mặt những thách thức lớn nhất từ trước tới nay.

Cuộc đua tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đang chứng kiến những diễn biến mới bất ngờ, thu hút sự chú ý của dư luận. Đây là hành trình tìm ra người đảm đương trọng trách củng cố vị thế, tiếng nói của tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh, mở ra chương phát triển mới với những cải tổ mạnh mẽ về hoạt động và tổ chức bộ máy.

Sáu ứng cử viên cho “ghế nóng” đến từ Chile, Ecuador, Argentina, Costa Rica, Guyana và Senegal cùng tham gia phiên tranh luận công khai tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York vào ngày 23/7, trả lời những câu hỏi về thách thức mà Liên hợp quốc đang đối mặt.

Chỉ một ngày sau đó, ứng cử viên thứ bảy đã lộ diện. Theo truyền thông quốc tế, ông Olara Otunnu, cựu Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc, từng giữ cương vị Đại diện đặc biệt của Tổng Thư ký Liên hợp quốc về trẻ em và xung đột vũ trang, được Uganda đề cử trong bức thư gửi Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc và Hội đồng Bảo an vào ngày 24/7. Ở tuổi 75, ông là ứng cử viên lớn tuổi nhất trong số những người đang tham gia cuộc đua vào vị trí này.

Theo kế hoạch, Tổng Thư ký tiếp theo sẽ nhậm chức vào ngày 1/1 năm tới.

Thúc đẩy cải tổ Liên hợp quốc để củng cố vị thế cho tổ chức đa phương này là mục tiêu chính mà các ứng cử viên hướng tới. Liên hợp quốc đang trong giai đoạn khủng hoảng về niềm tin và tài chính nghiêm trọng. Vị thế lung lay được phản ánh qua một trong số các câu hỏi tranh luận liên quan vai trò của Tổng Thư ký Liên hợp quốc trong cuộc khủng hoảng tại Eo biển Hormuz. Xung đột ở khu vực này đang ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường năng lượng và hoạt động thương mại toàn cầu, nhưng Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc lại không thể thông qua nghị quyết về an ninh tại Eo biển Hormuz.

Cải tổ Hội đồng Bảo an để đáp ứng bối cảnh địa chính trị toàn cầu thay đổi nhanh cũng là nhiệm vụ khó khăn và nhận được sự quan tâm từ dư luận. Một số nhà ngoại giao, chuyên gia trên thế giới lên tiếng ủng hộ đề xuất trao ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an cho đại diện đến từ châu Phi. Có một nghịch lý là châu lục này là nơi có số lượng vấn đề chiếm phần lớn nội dung chương trình nghị sự của Hội đồng Bảo an, nhất là các vấn đề liên quan hòa bình và xung đột, nhưng châu Phi lại không có ghế thường trực nào.

Cùng với đó, lỗ hổng ngân sách là một bài toán gai góc, đẩy các cơ quan Liên hợp quốc vào cảnh “lực bất tòng tâm”. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên hợp quốc hiện thiếu tới 75% nguồn kinh phí cần thiết cho các hoạt động cứu trợ, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng: Khoảng trống viện trợ lương thực đang đẩy nhiều người rơi vào cảnh đói nghèo và mất an ninh lương thực.

Công cuộc tìm ra người kế nhiệm ông Antonio Guterres vẫn còn nhiều gian nan. Theo lịch trình, các nước thành viên Hội đồng Bảo an sẽ bắt đầu tiến hành các cuộc bỏ phiếu thăm dò vào ngày 30/7 để lựa chọn ứng cử viên. Đặt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược diễn ra gay gắt liên quan hàng loạt vấn đề nóng hiện nay, từ chiến sự ở Ukraine, Trung Đông cho đến vấn đề thương mại, việc các nước thỏa hiệp để đưa ra lựa chọn là không dễ dàng.

Liên hợp quốc đang triển khai sáng kiến UN80 về cải cách toàn diện, người kế nhiệm ông Antonio Guterres sẽ phải tiếp tục tiến trình cải tổ còn nhiều chông gai phía trước. Với tình hình địa chính trị toàn cầu phức tạp, khó lường, nhà lãnh đạo mới sẽ cần có những bước đi mạnh mẽ giúp khẳng định vai trò trung tâm của tổ chức này trong thúc đẩy đối thoại, dẫn dắt ứng phó các vấn đề toàn cầu, để Liên hợp quốc tiếp tục là “ngọn hải đăng” soi lối cho nhân loại hướng đến hòa bình, hợp tác và phát triển.