Chiến công, sự giản dị, khiêm nhường làm nên tên tuổi Anh hùng La Văn Cầu

VietNamNet trao đổi với Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam (Bộ Quốc phòng).

LẬP CÔNG NHƯNG KHÔNG KỂ CÔNG, CỐNG HIẾN NHƯNG KHÔNG ĐÒI HỎI

Thưa Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, dưới góc nhìn nhà nghiên cứu lịch sử quân sự, ông đánh giá như thế nào về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tá La Văn Cầu?

Dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu lịch sử quân sự, cuộc đời và sự nghiệp của Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu là một hiện tượng tiêu biểu của lịch sử chiến tranh cách mạng Việt Nam, kết tinh cao đẹp giữa chủ nghĩa anh hùng, bản lĩnh chính trị và phẩm chất con người Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Trước hết, La Văn Cầu là biểu tượng đặc sắc của tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”. Trong Chiến dịch Biên giới năm 1950, khi tham gia chiến đấu tại cứ điểm Đông Khê, dù bị thương nặng, cánh tay gần đứt lìa, ông vẫn đề nghị đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để tiếp tục chỉ huy Tổ bộc phá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Hành động ấy không chỉ thể hiện ý chí chiến đấu phi thường mà còn phản ánh giá trị cao nhất của quân nhân cách mạng: Đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhiệm vụ lên trên sự sống của bản thân.

Đại tá La Văn Cầu trò chuyện với thiếu nhi và thanh niên về những năm tháng khi còn chiến đấu

Thứ hai, cuộc đời của ông là minh chứng sinh động cho nhân tố con người giữ vai trò quyết định trong chiến tranh. Trong điều kiện vũ khí, trang bị còn thiếu thốn, chính lòng yêu nước, ý chí chiến đấu và tinh thần dám hy sinh đã tạo nên sức mạnh chiến thắng của quân đội ta. Hình tượng La Văn Cầu vì vậy không chỉ thuộc về một trận đánh hay một thời kỳ lịch sử, mà đã trở thành giá trị bền vững của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Thứ ba, sau chiến tranh, ông tiếp tục là tấm gương mẫu mực của người cán bộ quân đội. Trên cương vị công tác cũng như trong cuộc sống đời thường, ông luôn giữ gìn phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, khiêm tốn, giản dị, trung thành với Tổ quốc, với Đảng, tận tụy với nhân dân. Điều đó cho thấy giá trị của người anh hùng không chỉ được đo bằng chiến công mà còn được khẳng định bằng nhân cách và sự cống hiến suốt đời.

Từ góc độ lịch sử quân sự, Đại tá La Văn Cầu là hiện thân của bản lĩnh, ý chí và sức mạnh con người Việt Nam trong chiến tranh giải phóng dân tộc. Cuộc đời ông là một “pho sử sống” về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, đồng thời là nguồn cảm hứng và bài học sâu sắc đối với cán bộ, chiến sĩ và thế hệ trẻ hôm nay trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đại tá La Văn Cầu được biết đến là một con người cực kỳ giản dị, ông sống khiêm nhường dù rất nổi tiếng. Ông đánh giá như thế nào về đức tính này và đặc biệt giới trẻ ngày nay có thể học được gì từ tấm gương người anh hùng La Văn Cầu?

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu không chỉ được nhân dân biết đến bởi chiến công đặc biệt trong Chiến dịch Biên giới năm 1950 mà còn bởi nhân cách lớn của một người anh hùng suốt đời sống giản dị, khiêm nhường và tận tụy. Chính đức tính ấy đã làm cho tên tuổi của ông vượt ra ngoài ý nghĩa của một chiến công quân sự để trở thành một giá trị văn hóa và đạo đức sâu sắc.

Đại tá La Văn Cầu lúc sinh thời giới thiệu về bức ảnh ghi lại khoảnh khắc ông được gặp Bác Hồ

Điều đáng trân trọng ở La Văn Cầu là dù được Bác Hồ trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, từng được cả nước và bạn bè quốc tế ngưỡng mộ, ông chưa bao giờ xem chiến công của mình là công lao cá nhân. Ông luôn khẳng định chiến thắng là thành quả của tập thể, của đồng đội và của nhân dân. Sự khiêm nhường ấy phản ánh phẩm chất đặc trưng của “Bộ đội Cụ Hồ”: Lập công nhưng không kể công, cống hiến nhưng không đòi hỏi hưởng thụ và sự ghi nhận.

Dưới góc độ lịch sử quân sự, đức tính giản dị của La Văn Cầu có ý nghĩa đặc biệt. Nhiều anh hùng trong lịch sử dân tộc trở nên vĩ đại không chỉ bởi những chiến công trên chiến trường mà còn bởi cách họ ứng xử với danh vọng sau chiến tranh. Một người chiến sĩ dũng cảm có thể được tạo nên trong hoàn cảnh khốc liệt, nhưng một nhân cách lớn phải được rèn luyện suốt cả cuộc đời. Đại tá La Văn Cầu chính là sự thống nhất giữa người anh hùng trong chiến đấu và công dân mẫu mực trong đời thường.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương của ông để lại nhiều bài học sâu sắc.

Trước hết, bài học về lý tưởng sống. Thanh niên cần biết sống vì những giá trị lớn lao của đất nước, cộng đồng và trách nhiệm xã hội, thay vì chỉ theo đuổi lợi ích cá nhân.

Thứ hai, bài học về sự khiêm tốn. Trong thời đại mạng xã hội, khi nhiều người dễ bị cuốn vào sự nổi tiếng và khẳng định bản thân, La Văn Cầu cho thấy giá trị đích thực của con người không nằm ở sự tung hô mà ở những cống hiến âm thầm và bền bỉ.

Thứ ba, bài học về ý chí vượt khó. Từ một chàng thanh niên gia đình nông dân nghèo, một chiến sĩ dân tộc thiểu số, điều kiện học tập và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, ông đã trở thành người anh hùng của dân tộc bằng nghị lực, lòng yêu nước và tinh thần dám hy sinh.

Có thể nói, chiến công làm nên tên tuổi La Văn Cầu, nhưng chính đức tính giản dị, khiêm nhường và nhân cách cao đẹp mới làm nên sự trường tồn của ông trong lòng nhân dân. Đó cũng là giá trị mà thế hệ trẻ hôm nay cần học tập để trưởng thành, cống hiến và sống có trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân, với cộng đồng và xã hội.

"THẾ HỆ VÀNG", "THẾ HỆ KIM CƯƠNG"

Những con người thuộc thế hệ Đại tá La Văn Cầu đang không còn nhiều, họ được coi như "thế hệ vàng", “thế hệ kim cương” trong chiến tranh cách mạng vĩ đại của dân tộc ta, được hun đúc, nhào luyện trong khó khăn, gian khổ. Những di sản, bài học về sự kiên trung, anh dũng, dám nghĩ, dám làm của cha ông ta ngày nay cần được phát huy như thế nào thưa ông?

Sự ra đi của Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu khép lại một cuộc đời anh hùng, nhưng đồng thời cũng nhắc chúng ta về một thực tế đầy xúc động: Những con người thuộc thế hệ kháng chiến đang ngày càng ít đi. Họ là “thế hệ vàng”, “thế hệ kim cương” của dân tộc, lớp người được tôi luyện trong chiến tranh, trưởng thành giữa gian khổ, hy sinh và cống hiến.

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh thăm Đại tá La Văn Cầu nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ hồi năm 2019. Ảnh: TTXVN

Thế hệ ấy đã đi qua đói nghèo, bom đạn và cái chết bằng một niềm tin sắt đá vào độc lập dân tộc. Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn về vũ khí, trang bị, hậu cần nhưng lại sở hữu sức mạnh tinh thần vô cùng to lớn. Những con người như La Văn Cầu, với ý chí, tinh thần “người trước, súng sau”, sẵn sàng hy sinh một phần thân thể để hoàn thành nhiệm vụ, đã làm nên những chiến thắng tưởng như không thể.

Điều làm nên giá trị đặc biệt của “thế hệ kim cương” không chỉ là lòng dũng cảm mà còn là bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước Tổ quốc và nhân dân. Họ không lùi bước trước khó khăn, không đầu hàng nghịch cảnh và luôn đặt lợi ích của dân tộc, của đất nước lên trên lợi ích cá nhân. Chính những phẩm chất ấy đã tạo nên sức mạnh của cách mạng Việt Nam.

Ngày nay, đất nước không còn chiến tranh nhưng đang đứng trước nhiều thách thức mới của hội nhập, cạnh tranh và chuyển đổi số. Vì vậy, phát huy di sản của ông cha không phải là lặp lại hoàn cảnh lịch sử, mà là kế thừa tinh thần và bản lĩnh của họ trong điều kiện mới.

Đó là khơi dậy khát vọng cống hiến trong mỗi người trẻ; là nuôi dưỡng tinh thần vượt khó, ý chí tự lực, tự cường; là tinh thần và quyết tâm dám đổi mới, dám sáng tạo và dám chịu trách nhiệm trước công việc của mình. Thanh niên hôm nay cần học ở La Văn Cầu tinh thần hành động quyết liệt, sự kiên định trước khó khăn và thái độ sống khiêm nhường, tận tụy.

Đồng thời, việc giáo dục truyền thống phải được đổi mới để những câu chuyện của thế hệ kháng chiến thực sự sống trong đời sống hiện đại. Mỗi nhân chứng lịch sử là một “bảo tàng sống”, mỗi tấm gương anh hùng là một bài học về lòng yêu nước, trách nhiệm và nhân cách.

Cá nhân ông có kỷ niệm hay cuộc tiếp xúc nào với Đại tá La Văn Cầu?

Trong công tác, mỗi người đều có những cuộc gặp gỡ để lại dấu ấn đặc biệt. Với tôi, năm 2020 chuẩn bị cho Hội thảo khoa học kỷ niệm 70 năm Chiến dịch Biên Giới - Thu Đông 1950, một lần được tiếp xúc và trò chuyện cùng Đại tá La Văn Cầu là kỷ niệm sâu sắc. Không chỉ bởi được gặp “một huyền thoại sống của lịch sử dân tộc”, mà còn bởi những bài học lớn lao về nhân cách, sự khiêm nhường và trách nhiệm.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam

Ấn tượng đầu tiên về ông không phải là một người anh hùng lừng danh với chiến công đã đi vào lịch sử, mà là hình ảnh một người lính già giản dị, gần gũi và chân thành. Ông nói chuyện chậm rãi, giọng nói nhỏ nhẹ, ánh mắt hiền từ. Dù mang trên mình danh hiệu cao quý, ông hầu như không nhắc đến chiến công của bản thân. Khi được hỏi về trận Đông Khê năm 1950, ông luôn dành sự tri ân cho đồng đội, cho đơn vị và cho những người đã ngã xuống.

Điều khiến tôi xúc động nhất là câu nói rất giản dị của ông: “Mình còn sống trở về là may mắn hơn nhiều đồng đội khác”. Trong suy nghĩ của ông, chiến công không thuộc về cá nhân mà thuộc về đồng đội và tập thể, thuộc về nhân dân và đất nước. Sự khiêm nhường ấy càng làm cho tầm vóc của người anh hùng trở nên lớn lao hơn.

Trong buổi gặp gỡ ấy, ông không nói nhiều về chiến tranh mà nhấn mạnh trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Ông căn dặn cán bộ, chiến sĩ và thanh niên phải học tập tốt, rèn luyện tốt, yêu nước bằng những việc làm cụ thể và luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên lợi ích cá nhân. Những lời nói mộc mạc ấy không mang tính giáo huấn mà xuất phát từ trải nghiệm của một người đã đi qua chiến tranh, đã chứng kiến sự hy sinh của biết bao đồng đội. Vị Đại tá già xúc động nhắn gửi “hòa bình, độc lập không tự nhiên mà có!".

Dưới góc độ của người làm công tác nghiên cứu lịch sử quân sự, cuộc gặp ấy giúp tôi hiểu rằng giá trị lớn nhất của La Văn Cầu không chỉ nằm ở chiến công nổi tiếng tại Đông Khê mà còn ở nhân cách của một người cộng sản, một người lính suốt đời trung thành, tận tụy và khiêm nhường. Ông là minh chứng rằng người anh hùng chân chính không bao giờ tự đặt mình lên cao hơn đồng đội và nhân dân.

Thời gian có thể làm phai mờ nhiều ký ức, nhưng hình ảnh vị Đại tá già với nụ cười hiền hậu, lời nói chân tình và phong cách sống giản dị vẫn còn đọng lại sâu sắc. Đó không chỉ là một kỷ niệm cá nhân, mà còn là bài học về đạo đức, nhân cách và trách nhiệm đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ và thế hệ trẻ hôm nay.