Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Chạy đua với thời gian

Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Nghệ An tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hưng Nguyên, xã Lam Thành. Ảnh: Hà Huệ

Tìm kiếm, quy tập được 1.100 hài cốt liệt sĩ

Đất nước đã hòa bình nhưng vẫn còn hàng trăm nghìn hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính. Mỗi ngôi mộ chưa có tên là một nỗi trăn trở, mỗi gia đình liệt sĩ chưa tìm được người thân vẫn là một khoảng lặng chưa thể khép lại. Vì thế, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được phát động là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thể hiện trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đối với những người đã ngã xuống vì đất nước.

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, trải qua hơn nửa thế kỷ đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, đã có hơn 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào anh dũng hy sinh. Những năm qua, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.075.000 mộ, hài cốt liệt sĩ.

Tuy nhiên, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn gặp nhiều khó khăn, phức tạp. Hiện nay, số lượng hài cốt liệt sĩ cần tiếp tục tìm kiếm, quy tập còn khoảng hơn 175.000 và gần 300.000 mộ liệt sĩ đang an táng trong các nghĩa trang chưa xác định được danh tính. Đó là những con số nhắc nhớ về trách nhiệm chưa thể hoàn thành của các thế hệ hôm nay đối với những người đã cống hiến trọn đời cho Tổ quốc.

Ngày 2/4/2026, tại di tích lịch sử Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia đã phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Sau 3 tháng triển khai, các bộ, ngành, địa phương đang chạy đua với thời gian để hoàn thành những mục tiêu của chiến dịch. Theo Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia, đến nay các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.109 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 242 hài cốt trong nước, 173 hài cốt tại Lào và 694 hài cốt tại Campuchia. Đặc biệt, đã phát hiện và quy tập được 2 mộ liệt sĩ tập thể tại Tuyên Quang.

Tại Nghệ An, những ngày đầu tháng 6, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã tổ chức lấy mẫu sinh học đối với 13 phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hưng Nguyên (xã Lam Thành). Toàn bộ quy trình được thực hiện chặt chẽ, khoa học dưới sự giám sát của các cơ quan chuyên môn nhằm bảo đảm chất lượng mẫu phục vụ giám định ADN.

Đại tá Phan Quốc Hùng - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An, cho biết hiện toàn tỉnh còn 2.478 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin đang an táng tại 32 nghĩa trang liệt sĩ.

Theo kế hoạch của chiến dịch, Nghệ An đang nỗ lực triển khai lấy mẫu sinh phẩm trên toàn bộ các nghĩa trang liệt sĩ, phấn đấu hoàn thành trong tháng 10 năm nay để phục vụ giám định ADN và đối chiếu với cơ sở dữ liệu thân nhân liệt sĩ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai tại Nghệ An cho thấy nhiều khó khăn. Do tác động của thời gian, nhiều khu vực chôn cất ban đầu không còn dấu tích. Nhiều hồ sơ, sơ đồ mộ chí thất lạc hoặc thiếu thông tin; các đơn vị từng tham gia chiến đấu đã giải thể, sáp nhập hoặc thay đổi tổ chức.

Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng - Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, sau hơn 50 năm kể từ khi chiến tranh kết thúc, hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ đang trở thành cuộc chạy đua với thời gian ngày càng khốc liệt.

Do điều kiện chiến tranh ác liệt, nhiều liệt sĩ được chôn cất tạm thời, sơ sài. Trải qua nhiều thập kỷ, địa hình, địa vật thay đổi sâu sắc; nhiều khu vực rừng núi, sông suối đã không còn như trước, khiến việc xác định vị trí chôn cất gặp vô vàn khó khăn. Trong khi đó, những nhân chứng lịch sử còn sống ngày càng ít, tuổi cao, sức yếu, trí nhớ giảm sút. Đây là những trở ngại rất lớn đối với công tác xác minh thông tin.

Cũng theo ông Hoàng Khánh Hưng, hiện nay khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà còn ở việc xác minh, đính chính thông tin trên bia mộ. Nhiều phần mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang đang tồn tại sai sót về ngày hy sinh, năm sinh, tên đệm, quê quán hoặc đơn vị công tác. Chỉ cần sai một chi tiết trên bia mộ, nếu không kịp thời đính chính rất khó thực hiện việc di chuyển hài cốt về đất mẹ. Có những trường hợp phải mất vài tháng, thậm chí mất vài năm mới đính chính được thông tin.

Huy động tổng lực cho nhiệm vụ quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch 500 ngày đêm là lấy mẫu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN. Bộ Quốc phòng hiện đã ban hành quy trình kỹ thuật thống nhất về lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ; đồng thời tổ chức tập huấn trên toàn quốc cho các lực lượng tham gia. Đến nay, 100% quân khu và các tỉnh, thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai. Cả nước đã thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu với hơn 3.600 cán bộ, chiến sĩ tham gia. Công tác lấy mẫu đã được thực hiện tại 3.651 mộ liệt sĩ, trong đó có 2.510 mộ đủ điều kiện lấy mẫu.

Đáng chú ý, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đã hoàn thành và đưa vào sử dụng phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ và đã cơ bản hoàn thiện phần mềm báo cáo tiến độ, kết quả Chiến dịch 500 ngày đêm phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận 192 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương; tiến hành tách chiết 72 mẫu hài cốt liệt sĩ và 4 mẫu thân nhân liệt sĩ phục vụ đối sánh ADN.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Ban Chỉ đạo xác định tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập tại các địa bàn trọng điểm. Bên cạnh triển khai đồng bộ việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính trong các nghĩa trang trên cả nước, các cơ quan chức năng cũng sẽ tăng tốc thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ để xây dựng ngân hàng gene phục vụ xác định danh tính…

Bộ Công an cũng đang hoàn thiện kế hoạch “Mở đợt cao điểm triển khai thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin”, dự kiến triển khai đồng loạt trên toàn quốc từ ngày 20/6/2026 đến ngày 20/7/2027 với số lượng dự kiến khoảng 250.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ.

Đánh giá cao vai trò của khoa học công nghệ, cơ sở dữ liệu gen và chuyển đổi số trong hành trình “trả lại tên cho liệt sĩ”, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng cho rằng đây là lần đầu tiên cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc với quy mô lớn nhằm giải quyết những tồn đọng kéo dài nhiều năm trong công tác tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ.

Tuy nhiên, ông Hoàng Khánh Hưng cũng cho rằng công tác lấy mẫu ADN cần được thực hiện khoa học, phù hợp với năng lực tiếp nhận và xử lý của các cơ sở giám định. Việc lấy mẫu nên thực hiện theo phương thức cuốn chiếu từng nghĩa trang, từng khu vực. Hoàn thành giám định, xử lý xong mới tiếp tục triển khai nơi khác nhằm bảo đảm chất lượng mẫu và tránh lãng phí nguồn lực.

“Nếu lấy mẫu phẩm một lúc quá nhiều mà chưa kịp giám định thì nguy cơ bảo quản không tốt, mẫu phẩm bị hư hỏng là rất lớn. Nên thực hiện theo từng nghĩa trang, từng khu vực, giám định xong rồi mới tiếp tục triển khai ở nơi khác sẽ khoa học hơn”- ông Hoàng Khánh Hưng đề xuất.

Để hoàn thành mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ, Bộ Quốc phòng đã giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ giai đoạn 2026-2027 cho các đơn vị. Bộ Quốc phòng cũng chỉ đạo tiếp tục duy trì hoạt động của 24 đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, trong đó có 5 đội trong nước, 8 đội tại Lào và 11 đội tại Campuchia.